نخستین تصویر ماهواره طلوع 3 (پایا) دریافت شد

تسنیم/ رئیس سازمان فضایی ایران گفت: تست‌های متعدد زیرسامانه‌های ماهواره پایا انجام و اولین تصویر دریافت شد.

حسن سالاریه؛ پیرامون آخرین وضعیت سه ماهواره ایرانی که اخیراً به فضا پرتاب شده‌اند، اظهار کرد: در هفته گذشته و در تاریخ 7 دی‌ماه، راس ساعت 16:48 دقیقه، سه ماهواره ایرانی توسط ماهواره‌بر «سایوز» پرتاب و با موفقیت در مدار قرار گرفتند.
وی افزود: طبق پیش‌بینی‌های انجام شده، حوالی ساعت 19 تا 21:30 همان روز، فرآیند تزریق هر سه ماهواره به طور کامل انجام شد و براساس برنامه‌ریزی‌های قبلی، ما در بازه زمانی بین ساعت 21:30 تا 22 موفق شدیم به ترتیب با ماهواره‌ها ارتباط برقرار کنیم.
رئیس سازمان فضایی ایران با اشاره به دریافت سیگنال‌های اولیه گفت: ارتباطات اولیه‌ای که در همان شب 7 دی‌ماه با هر سه ماهواره برقرار شد و سیگنال‌های دریافتی، نشان‌دهنده سلامت تزریق و عملکرد صحیح ماهواره‌ها در اولین ردها بود.

رفع چالش سرعت دورانی ماهواره «پایا»
سالاریه در ادامه به چالش به وجود آمده برای یکی از ماهواره‌ها اشاره و تصریح کرد: همانطور که پیش‌تر در سایت وزارت ارتباطات نیز مطرح شد، در فرآیند تزریق ماهواره «پایا» با اندکی چالش مواجه شدیم؛ به طوری که سرعت دورانی ماهواره پس از پرتاب مقداری بالا بود.
وی خاطرنشان کرد: خوشبختانه طی فرآیندی که در یک هفته گذشته طی شد، عملیات پایدارسازی ماهواره پایا به نحو احسن انجام گرفت و این مشکل برطرف شد. در حال حاضر همانطور که وزیر محترم ارتباطات نیز اعلام کردند، هر سه ماهواره در شرایط بسیار خوبی به سر می‌برند.

آغاز فاز تست‌های مداری و بررسی زیرسامانه‌ها
معاون وزیر ارتباطات در تشریح اقدامات فنی پس از پرتاب اظهار کرد: طبق برنامه‌ریزی عملکردی، معمولاً در بازه زمانی یک تا دو ماه اول پس از پرتاب، فرآیند «تست مداری» ماهواره‌ها آغاز می‌شود. ماهواره روی زمین و در آزمایشگاه تست‌های متعددی را پشت سر می‌گذارد، اما در فضا نیز باید عملکرد تمام زیرسامانه‌ها مجدداً مورد ارزیابی دقیق قرار گیرد.
وی افزود: این زیرسامانه‌ها شامل بخش‌های ارتباطات (تله‌متری و تله‌کامند)، توزیع و تأمین توان، پایدارسازی، کنترل حرارت و محموله‌های مختلفی است که برای تصویربرداری یا مخابرات روی ماهواره قرار دارند.
سالاریه با بیان اینکه غیر از موضوع سرعت زاویه‌ای ماهواره پایا چالش خاص دیگری وجود نداشت، گفت: طبق برنامه، تست زیرسامانه‌ها آغاز شده است. در طول هفته گذشته به ترتیب زیرسامانه‌های «تأمین و توزیع توان» بررسی شدند؛ این بخش بسیار حیاتی است چرا که میزان ولتاژ و جریان مورد نیاز اجزای مختلف را تأمین می‌کند و هرگونه نقص در آن عملاً منجر به از کار افتادن ماهواره می‌شود.

اهمیت حیاتی زیرسامانه ارتباطی در فاصله 500 کیلومتری
رئیس سازمان فضایی ایران با تأکید بر اهمیت داده‌برداری از فضا بیان کرد: بحث ارتباطات، تلمتری و ارسال فرمان از زمین به آسمان بسیار کلیدی است. ماهواره در فاصله 500 کیلومتری از زمین قرار دارد و این حسگرها هستند که داده‌ها را جمع‌آوری کرده و از طریق زیرسامانه ارتباطی به زمین مخابره می‌کنند. عملکرد صحیح این بخش حیاتی است، زیرا در صورت نقص، ارتباط ما با ماهواره قطع خواهد شد.
وی گفت: زیرسامانه ارسال فرمان از زمین به آسمان مهم است. براساس اطلاعات دریافتی فرامین مخصوصی صادر می‌شود این فرایندها به همین صورت شامل کنترل حرارت، پایدارسازی چرخشی و سایر موارد، یک پروسه گام‌به‌گام، ظریف و بر اساس دستورالعمل‌های دقیق است که توسط متخصصین صنعت فضایی بررسی و تایید می‌شود. خوشبختانه در خصوص ماهواره پایا تقریبا جزئیات تست تمام زیرسامانه‌ها انجام و عملکرد آن‌ها تأیید شده است.
رئیس سازمان فضایی ایران از فعال‌سازی محموله اصلی این ماهواره خبر داد و گفت: اتفاق مهمی که برای ماهواره پایا افتاد این است که از روز گذشته دوربین‌های آن که محموله اصلی تصویربرداری محسوب می‌شوند، فعال شده‌اند و الان در فرایند تست محموله تصویربرداری ماهواره هستیم.
وی افزود: در واقع ماهواره پایا از برنامه پیش‌بینی شده برای تست در مدار جلوتر است؛ تمام مراحل تست‌های متعدد زیرسامانه‌های آن مورد تایید قرار گرفته و اکنون در فاز تست محموله تصویربرداری هستیم که ماموریت اصلی این ماهواره است.  اولین تصویر نیز روز گذشته دریافت شد که این موضوع توسط وزیر محترم ارتباطات نیز تأیید و اعلام گردید.

آغاز عملیات حساس «کالیبراسیون» دوربین یا محموله تصویربرداری
سالاریه با بیان اینکه توقعات از این سه ماهواره برآورده شده است، به تشریح مراحل بعدی پرداخت و گفت: طی روزها و هفته‌های آینده وارد فرآیند بسیار مهم «کالیبراسیون دوربین» می‌شویم. تصاویر دریافتی نیاز به اصلاحات مختلفی از جمله اصلاحات هندسی، طیفی (رنگی) و اصلاحات مربوط به موقعیت تصویر دارند.
وی در توضیح این اصلاحات برای مخاطبان گفت: تصحیح هندسی به این معناست که اشیاء و اشکال هندسی دقیقاً همان‌گونه که روی زمین هستند در تصویر دیده شوند؛ مثلاً نسبت طول و عرض یک مستطیل یا زوایای آن حفظ شود. در بحث کالیبراسیون طیفی نیز باید اطمینان حاصل کنیم که رنگ‌ها و طیف نوری ثبت شده دقیقاً مشابه واقعیت روی زمین باشد.
رئیس سازمان فضایی ایران علت نیاز به این اصلاحات را شرایط سخت فضا دانست و افزود: وقتی ماهواره در مدار قرار می‌گیرد، شوک‌های پرتاب، شتاب‌های مختلف و اختلافات دمایی شدید باعث می‌شود شرایط با آزمایشگاه متفاوت باشد و حتی تصویر از کالیبراسیون خارج شود. حتی کوچکترین تغییری در حد میکرومتر (یک هزارم میلی‌متر) در هندسه دوربین می‌تواند کیفیت تصویر را تغییر دهد، لذا انجام این تصحیحات از روی زمین ضروری است.

وضعیت ایده‌آل ماهواره «کوثر» و شروع عملیات نشانه‌روی
معاون وزیر ارتباطات در خصوص وضعیت سایر ماهواره‌ها نیز توضیح داد: در مورد دو ماهواره دیگر نیز شرایط بسیار خوب و طبق برنامه پیش می‌رود. بر اساس آخرین ارتباطات با ماهواره «کوثر»، فرآیند پایدارسازی چرخشی آن انجام شده و ارتباطات خوبی در ارسال و دریافت داده و فرمان داریم. وضعیت کنترل حرارت و توزیع توان در این ماهواره نیز بسیار ایده‌آل است.
وی از آغاز عملیات پیچیده «نشانه‌روی» یا کنترل در ماهواره کوثر خبر داد و گفت: ما در حال حاضر فرآیند کنترل و نشانه‌روی ماهواره کوثر به سمت زمین را آغاز کرده‌ایم. برای تصویربرداری مطلوب، وجهی از ماهواره که دوربین در آن قرار دارد باید کاملاً عمود بر سطح زمین باشد که این همان نشانه‌روی است.
سالاریه تصریح کرد: اکنون الگوریتم‌های کنترلی برای این نشانه‌روی در حال تست هستند. زیرسامانه کنترل وضعیت یکی از پیچیده‌ترین بخش‌های ماهواره است که از تکنولوژی بسیار بالایی برخوردار است؛ چرا که ماهواره باید در فاصله 500 کیلومتری، به صورت اتوماتیک و بر اساس فرامین، موقعیت و زاویه خود را تشخیص داده و با حذف چرخش‌های اضافی، به صورت کاملاً پایدار به سمت زمین قرار گیرد.
وی ابراز امیدواری کرد که با تکمیل این مراحل در ماهواره کوثر، این ماهواره نیز به زودی آماده بهره‌برداری کامل شود.
وی خاطرنشان کرد: این سیستم باید بتواند چرخش‌های اضافی را گرفته و ماهواره را کاملاً پایدار به سمت زمین نگه دارد. این عملیات نیازمند حسگرهای دقیق، عملگرهای مکانیکی و الگوریتم‌های پیشرفته است که نشان‌دهنده تکنولوژی بسیار بالای این ماهواره‌هاست و امیدواریم این مرحله نیز با موفقیت کامل در ماهواره کوثر تکمیل شود.

رئیس سازمان فضایی ایران با اشاره به آخرین وضعیت ماهواره‌های تازه پرتاب شده، اظهار کرد: معمولاً فرایندهای تثبیت و تست در مدار، فرایندهایی چند هفته‌ای هستند. خوشبختانه ماهواره «پایا» این مرحله را با سرعت طی کرد و تأییدیه آن دریافت شد. در خصوص ماهواره «کوثر» نیز کار در حال انجام است؛ چرا که در بسیاری از مواقع نیاز به انجام تنظیماتی روی پارامترهای مختلف و المان‌های ماهواره وجود دارد.
وی گفت: در مورد ماهواره «ظفر» نیز عملیات چرخش‌زدایی به‌طور کامل انجام شده و اکنون وضعیت پایداری ارتباطی مطلوبی داریم. وضعیت شارژ باتری و زیرسیستم توان این ماهواره مناسب است و فرایند تست آن با موفقیت انجام شد. با توجه به اتمام چرخش‌زدایی، به‌زودی فرایند نشانه‌روی به سمت زمین در ماهواره ظفر آغاز خواهد شد.
رئیس سازمان فضایی ایران در پاسخ به سوالی پیرامون نوع داده‌های دریافتی از این سه ماهواره تصریح کرد: ان‌شاءالله هر سه ماهواره قابلیت تصویربرداری دارند. ماهواره پایا دارای دقت تصویربرداری 10 متر در طیف رنگی و 5 متر در حالت سیاه و سفید است که البته از طریق پردازش و اقدامات تکمیلی، ارتقای دقت آن نیز امکان‌پذیر است. ماهواره ظفر دقتی حدود 15 متر در طیف رنگی دارد و دقت ماهواره کوثر نیز بهتر از 5 متر و در حدود 4 متر است.
سالاریه ادامه داد: نکته بسیار مهمی که باید به آن اشاره کنم این است که محموله تصویربرداری ماهواره پایا از نوع اپتیک آینه‌ای است. متخصصین حوزه اپتیک می‌دانند که اگر محموله دارای اپتیک آینه‌ای باشد، به لحاظ کیفیت تصویر نسبت به سایر محموله‌ها ارتقای بهتری دارد و تصویر باکیفیت‌تری ارائه می‌دهد که از این حیث بسیار حائز اهمیت است.
وی افزود: تصویر، مهم‌ترین کاربردش، برداشت داده از سطح زمین است. این داده‌ها در حوزه کشاورزی شامل سطح زیرکشت محصولات کشاورزی و پایش منابع زمینی، در حوزه منابع آبی شامل پایش سطح مخازن سدها، تالاب‌ها، دریاچه‌ها، ذخیره برف در کوه‌ها و ذخیره آب در بالادست حوزه‌های آبریز کاربرد دارد. همچنین در حوزه محیط زیست برای شناسایی نقاط آلاینده و در مدیریت بحران برای پایش میزان خسارت حوادث غیرمترقبه مانند سیل، زلزله و آتش‌سوزی، یک ابزار مدیریتی بسیار مهم محسوب می‌شود.
این مقام مسئول خاطرنشان کرد: موضوع دیگر بحث به‌روزرسانی نقشه‌هاست. زمانی که دقت تصاویر بالا باشد، مانند آنچه در ماهواره پایا و کوثر وجود دارد، این امر می‌تواند در به‌روزرسانی نقشه‌ها و پایش تغییر کاربری اراضی که از موضوعات مهم مدیریتی است، به شدت کمک‌کننده باشد.
وی در خصوص دیگر قابلیت‌های این ماهواره‌ها گفت: ماهواره‌های ظفر و کوثر قابلیت ارائه خدمات «اینترنت اشیاء» (IoT) را نیز دارند که به معنای برقراری نقل و انتقال داده با حجم پایین در شرایط بحران است. ماهواره ظفر زمانی که در دید ایستگاه‌های زمینی قرار دارد، می‌تواند به‌طور همزمان با 256 کاربر ارتباط برقرار کرده و تبادل داده انجام دهد. این عمل بسیار مهمی است، زیرا اگر این ماهواره‌ها به‌صورت منظومه مورد استفاده قرار گیرند، می‌توانند منطقه پوششی بسیار بالایی را در زمان کوتاه داشته باشند.
سالاریه تصریح کرد: یکی از کاربری‌های مهم ماهواره، انتقال داده است و یکی از انواع مهم داده، داده‌های حسگرهایی است که در نقاط مختلف کشور از جمله مناطق صعب‌العبور قرار دارند. برای مثال در مناطق جنگلی برای پایش دما، احتمال آتش‌سوزی، شدت باد و دود و یا در خطوط انتقال نفت و گاز که طول بسیار زیادی دارند و پایش دائمی آن‌ها ضروری است، استفاده از ماهواره‌ها الزامی است.
رئیس سازمان فضایی ایران در تشریح چشم‌انداز این حوزه اظهار کرد: برای تکمیل پروژه‌های در دست اجرا در چند بُعد فعالیت می‌کنیم. اولین بُعد، تثبیت فناوری و افزایش عمر است. ما شدیداً نیاز داریم که فناوری‌های حیاتی این حوزه را سریع‌تر به تثبیت برسانیم که پرتاب این سه ماهواره در همین راستا بوده و به ما کمک می‌کند.
وی افزود: بُعد بعدی، افزایش تعداد ماهواره‌هاست. هرچه تعداد ماهواره‌ها در مدار افزایش یابد، بازه‌های زمانی دسترسی به داده کوتاه‌تر می‌شود. اگر با یک ماهواره چند هفته طول می‌کشد تا از یک نقطه تصویربرداری کنیم، با دو یا سه برابر شدن تعداد ماهواره‌ها، این بازه‌ها کوتاه‌تر می‌شود که موضوع مهمی است.
سالاریه گفت: موضوع بعدی افزایش دقت است. ما اکنون طراحی و ساخت ماهواره‌های بعدی را با دقت‌های بهتر از یک متر در دستور کار داریم. هم‌اکنون پژوهشگاه فضایی ایران و مجموعه وزارت ارتباطات روی ماهواره «پارس 3» کار می‌کنند. ماهواره «پارس 2» نیز که سال گذشته رونمایی شد، ان‌شاءالله به‌زودی در مسیر پرتاب قرار می‌گیرد. دقت این ماهواره‌ها با تلفیق داده‌ها از 4 متر به 2.5 متر می‌رسد. هم‌اکنون در کشور فرایند طراحی و ساخت ماهواره‌هایی با دقت 4 متر، 2 متر و 1 متر در حال پیگیری است.
وی در پایان خاطرنشان کرد: این موارد مربوط به ماهواره‌های سنجشی بود. در مورد ماهواره‌های مخابراتی نیز ماهواره «ناهید 2» که در مردادماه پرتاب شد، افزایش پهنای باند و افزایش طول عمر برای ما بسیار حائز اهمیت است.
آغاز طراحی ماهواره «ناهید 3» برای مدار 36 هزار کیلومتری/ پرتاب منظومه ماهواره‌ای «شهید سلیمانی» از اواخر امسال
سالاریه با تأکید بر اهمیت ارتفاع مداری اظهار کرد: برای ما کیفیت ماهواره و افزایش ارتفاع آن بسیار مهم است؛ چرا که در بحث ماهواره‌های مخابراتی، ارتفاع بالا به معنای دسترسی بیشتر است. موضوع ارتفاع در ماهواره‌های مخابراتی یک مؤلفه حیاتی است، زیرا ما باید ماهواره را در مدار 36 هزار کیلومتری قرار دهیم تا بتوانیم به‌صورت دائمی یک منطقه را تحت پوشش قرار دهیم.
وی افزود: رسیدن به این نقطه از برنامه‌های مهم وزارت ارتباطات است که در همین راستا فرایند طراحی ماهواره «ناهید 3» با همین نیت آغاز شده و ان‌شاءالله طبق برنامه باید پرتاب شود تا به نقطه 36 هزار کیلومتری برسد.
رئیس سازمان فضایی ایران در پاسخ به سوالی پیرامون دستاورد نهایی این پروژه‌ها برای مردم، گفت: در کلاس ماهواره‌های مخابراتی، مهم‌ترین دستاورد، دسترسی مردم به داده‌های ماهواره‌‌های مخابراتی به‌صورت بومی است. توسعه بومی در کشور در حال انجام است و تمامی پروژه‌هایی که نام بردم بر اساس تکنولوژی بومی است. ما پروژه مهم «ناهید 3» را در دست کار داریم و ان‌شاءالله نمونه بعدی ماهواره «ناهید 2» نیز آماده پرتاب است.

سالاریه تصریح کرد: البته براساس عملکرد نمونه اول ناهید 2 که در مردادماه پرتاب شد، باید اصلاحاتی روی برخی زیرسامانه‌های نمونه بعدی انجام شود تا ان‌شاءالله در مسیر پرتاب قرار گیرد. این ماهواره‌ها مستقیماً داده‌هایی از جنس خدمات پهن‌باند اینترنت و همچنین خدمات در مناطق صعب‌العبور را بر مبنای ماهواره‌های بومی ارائه خواهند داد.

وی با اشاره به پروژه راهبردی منظومه ماهواره‌ای شهید سلیمانی اظهار کرد: یکی از پروژه‌های بسیار مهمی که برنامه‌ریزی ما بر این است که پرتاب آن را از اواخر امسال یا سال آینده آغاز کنیم، پروژه «منظومه شهید سلیمانی» است. در این پروژه 24 ماهواره در مدار قرار می‌گیرد که یک منظومه «باریک‌باند» را برای کشور تأمین می‌کند.
این مقام مسئول خاطرنشان کرد: هدف این منظومه، ارائه خدمات «اینترنت اشیاء» (IoT) است؛ یعنی ارائه خدمات با حجم داده کم اما در شرایط بحرانی که برای مدیریت کشور بسیار حیاتی است. بسیاری از کشورهایی که اکنون صاحب ماهواره هستند، از چنین منظومه‌هایی استفاده می‌کنند. این یکی از پروژه‌های کلیدی است که مجموعه‌ای از شرکت‌های خصوصی و دولتی روی آن کار می‌کنند.

وی در خصوص دلیل افزایش تعداد ماهواره‌ها در این منظومه توضیح داد: دلیل اینکه تعداد ماهواره‌ها را بالا بردیم این است که بتوانیم «بازه زمانی دسترسی» را کاهش دهیم. ما به کمک منظومه شهید سلیمانی می‌توانیم در بازه زمانی نیم ساعت الی یک ساعت، از هر نقطه‌ای از کشور به نقطه دیگر انتقال داده داشته باشیم. این قابلیت در بحث مدیریت بحران بسیار کمک‌کننده است و نیاز به حضور نیروی انسانی را به شدت کاهش می‌دهد.

سالاریه ادامه داد: به عنوان مثال اگر بخواهید پایش یک منطقه جنگلی را صرفاً توسط نیروی انسانی انجام دهید، حجم کار و زمان زیادی می‌برد؛ در حالی که به کمک ماهواره در بازه زمانی نیم ساعت تا نهایتاً یک ساعت می‌توان داده‌های مهم و حسگرهای مهم در نقاط مختلف دریافت کرد و جلوی بسیاری از خسارت‌ها را گرفت و حتی پیش از وقوع بحران‌هایی مثل آتش‌سوزی، اخطارهای لازم را صادر کرد.

رئیس سازمان فضایی ایران در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع همکاری‌های بین‌المللی پرداخت و گفت: صنعت فضایی یک صنعت مهم و راهبردی است و ما سعی می‌کنیم هم از طریق ارتباطات بین‌الملل نیاز کشور را رفع کنیم و هم توسعه بومی را انجام دهیم. در بحث پرتاب، ما ضمن استفاده از پرتابگرهای خوب داخلی که توسط وزارت دفاع و نیروی هوافضای سپاه توسعه یافته‌اند، از ظرفیت‌های بین‌المللی نیز استفاده می‌کنیم تا تعداد ماهواره‌هایی را که در مدار قرار می‌دهیم، افزایش دهیم.

وی افزود: در مورد تأمین تصاویر نیز، برای تصاویری که دقت بالاتری نسبت به توان فعلی داخلی دارند، از همکاری با کشورهای دیگر بهره‌برداری می‌کنیم. داده‌های ماهواره‌ای ابزار بسیار مهمی در مدیریت کلان کشور است و هرچه بتوانیم این ظرفیت را چه از مسیر بومی و چه بین‌المللی افزایش دهیم، به ارتقای مدیریت و بهره‌وری در کشور کمک کرده‌ایم.

سالاریه در پایان در پاسخ به سوالی درباره تأثیر عملکرد پایدار ماهواره‌ها بر اعتماد به توان داخلی تصریح کرد: قطعاً این یک رقابت بسیار علمی و فشرده است. مجموعه‌های مختلفی در کشور ماهواره می‌سازند و طبیعتاً ماهواره‌هایی که کیفیت بالاتری داشته باشند، می‌توانند در این رقابت خود را بهتر نشان دهند. این امر باعث می‌شود جذب نخبگان بالاتری داشته باشیم. وقتی افراد نخبه می‌بینند که تیم‌هایی موفقیت بالایی دارند، جذب آن تیم‌ها می‌شوند و این موضوع سرعت رشد صنعت را بالا می‌برد. ما در این صنعت نیاز داریم که جذب حداکثری نیروهای نخبه را داشته باشیم.