تهران به روایت تل‌آویو؛ سریالی اسرائیلی که با مرگ تهیه‌کننده‌اش خبرساز شد

همشهری/متن پیش رو در همشهری منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

۶نکته درباره سریالی که با مرگ تهیه‌کننده‌اش خبرساز شد

جسد دانا ایدن، تهیه‌کننده سریال ضد‌ایرانی «تهران» هنگام فیلمبرداری فصل چهارم این سریال در اتاق هتلش پیدا شد. براساس گزارش رسانه‌های عبری، برادر ایدن پس از آنکه پاسخ پیام‌هایش را نگرفت به‌دنبال او گشت و جسدش را در هتلی در آتن پیدا کرد. پلیس محلی دستور کالبدشکافی برای تعیین علت مرگ صادر کرده و مشغول جمع‌آوری تصاویر دوربین‌های امنیتی و بررسی اظهارات کارکنان هتل است. با انتشار خبر مرگ تهیه‌کننده سریال «تهران»، توجه عمومی به سریالی جلب شد که هیچ‌کدام از فصل‌هایش اعتنایی در ایران به همراه نداشته و جز انتقاد از ضعف‌های روایی و تکنیکی فراوانش با واکنش دیگری مواجه نشده است. 

با پخش ۳فصل از سریال، گروه تولید در حال ساخت فصل چهارم سریال بودند.

ظاهرا اینکه بازخورد سریال میان مخاطبان ایرانی منفی بوده برای سازندگان سریال اهمیتی نداشته است. این سریال که در ۳فصل پخش شده، مسیری مشخص و معلوم را پیگیری می‌کند: پروژه نفوذ اسرائیل در ایران و بازآفرینی تهران به شکلی که قرار بوده باورپذیر باشد. البته آنها که سریال را دیده‌اند برای لحظه‌ای نتوانسته‌اند باور کنند که لوکیشن اصلی سریال پایتخت ایران است.

این سریال توسط موشه زوندر خلق شده و اولین فصل آن در سال۲۰۲۰ پخش شد. داستان آن درباره یک هکر جوان موساد است که مأموریت خطرناکی برای غیرفعال کردن سیستم‌های هسته‌ای ایران دریافت می‌کند، اما خود را در پایتخت ایران گرفتار می‌یابد. فیلم شامل صحنه‌های متعددی علیه ایران است و یک ‌سریال تبلیغاتی و تحریک‌کننده علیه ایران در اسرائیل شناخته می‌شود.

سریال «تهران» به‌طور کامل در ایران روایت می‌شود، اما یونان به‌عنوان جایگزین استفاده شده و بخش عمده‌ای از دیالوگ‌ها به فارسی است. گفته می‌شود پخش فصل سوم که از ژانویه در سراسر جهان روی اپل تی‌وی پلاس آغاز شد، به‌دلیل شباهت خط داستانی به رویدادهای واقعی در ایران طی سال گذشته به تأخیر افتاده بود.

بهروز افخمی هنگام پخش فصل اول سریال در یک برنامه تلویزیونی گفت: «قسمت‌های پخش‌شده از سریال «تهران» هم خیلی خسته‌کننده است و هم تماشاگر را احمق فرض کرده. آش آنقدر شور شده که فکر کنم تماشاگر اسرائیلی هم بفهمد دیگر اوضاع این‌گونه نیست. حتی تماشاگر ضدانقلاب خارج از ایران هم همین‌طور است. به ‌نظرم شاید با تهیه‌کننده تماس بگیرند و بگویند با اینکه مخالف ایران هستیم این خبرها هم نیست. می‌توان گفت این سریال یک ملودرام آبکی است.»

تهران چرا این‌شکلی است؟ این پرسشی است که برای خیلی از دنبال‌کنندگان سریال پیش آمده، نکته‌ای که از سوی منتقدان خارجی به این صورت مطرح شده است که فضای اجتماعی تهران بیشتر پس‌زمینه‌ای برای ایجاد تعلیق است و سازندگان سریال به‌صورت کافی سراغ پرداخت عمیق‌تر جامعه ایران و لایه‌های فرهنگی و اجتماعی‌اش نرفته‌اند.

سریال«تهران» بر مدار کلیشه‌هایی فرسوده بنا شده است و تماشاگری که کمی با فضای سریال‌های جاسوسی آشنا باشد به‌راحتی می‌تواند رخدادهای آن را حدس بزند. برخی منتقدان نوشته‌اند ساختار داستانی سریال به کلیشه‌های آشنای آثار جاسوسی نزدیک می‌شود: مأمور جوان تنها در قلب دشمن، مأموریت خرابکاری هسته‌ای، تعقیب‌های نفس‌گیر و خیانت‌های درون‌سازمانی. 

به‌عبارت دیگر، چارچوب کلی داستان برای مخاطب حرفه‌ای ژانر اصلا غافلگیرکننده نیست.

ترسیم موقعیت‌های داستانی براساس منافع سیاسی وقتی با دقت و مهارت صورت نگیرد، حاصل کار شبیه سریال «تهران» می‌شود، نکته‌ای که برخی منتقدان غربی هم به آن اذعان دارند و پیچش‌های داستانی یا نحوه خروج شخصیت اصلی از موقعیت‌های خطرناک با آسان‌گیری و تکیه بیش از حد به کلیشه‌های سینمایی شکل گرفته است. نکته این است که سازندگان سریال «تهران» برای اجرای سیاست‌های مطلوب تل‌آویو، خیلی در بند منطق درام نبوده‌اند و با اولویت قرار دادن پروپاگاندا از قواعد دراماتیک به‌راحتی عدول کرده‌اند.