ورزش منظم فقط قلب را قوی نمی‌کند؛ اعصاب آن را نیز تغییر می‌دهد

زومیت/پژوهشی تازه نشان می‌دهد ورزش هوازی منظم فقط عضله قلب را تقویت نمی‌کند، بلکه شبکه عصبی کنترل‌کنندهٔ ضربان و عملکرد قلب را نیز بازآرایی می‌کند.

ورزش منظم فقط عضله قلب را قوی‌تر نمی‌کند، بلکه به‌طور آرام و تدریجی «سیم‌کشی عصبی» قلب را هم تغییر می‌دهد؛ یعنی همان شبکه‌ای از اعصاب که به قلب می‌گویند چه زمانی تندتر یا آرام‌تر بتپد.

تا امروز بیشتر تأکیدها بر این بود که فعالیت بدنی، به‌ویژه ورزش هوازی، باعث تقویت قلب و بهبود گردش خون می‌شود. اما مطالعه‌ای جدید نشان می‌دهد فایده ورزش فراتر از عضله قلب است و حتی اعصابی را که عملکرد قلب را کنترل می‌کنند، بازآرایی می‌کند.

به‌گزارش سای‌تک‌دیلی، پژوهش جدید به سرپرستی دانشمندان دانشگاه بریستول در بریتانیا انجام شده و برای نخستین بار شواهد روشنی ارائه می‌دهد که ورزش هوازیِ متوسط، اعصاب کنترل‌کننده قلب را در سمت چپ و راست بدن به شکل یکسان تغییر نمی‌دهد. به بیان ساده، واکنش عصبیِ قلب به ورزش در دو سوی بدن متفاوت است.

تفاوت‌های موجود در نحوه تغییرات عصبی بین دو سمت بدن، یعنی سمت چپ و سمت راست، اهمیت زیادی دارند، زیرا می‌توانند توضیح دهند چرا برخی درمان‌های قلبی در بعضی بیماران یا حتی در یک سمت خاص از بدن نتایج بهتری دارند.

ورزش هوازی منظم فقط عضلهٔ قلب را تقویت نمی‌کند، بلکه شبکهٔ عصبیِ کنترل‌کنندهٔ ضربان و عملکرد قلب را نیز به‌تدریج بازآرایی می‌کند

دکتر آگوستو کوپی، نویسنده اصلی پژوهش و استاد ارشد کالبدشناسی دامپزشکی در دانشگاه بریستول، می‌گوید این مطالعه پرده از الگویی پنهان برمی‌دارد: «به شواهدی رسیدیم که نشان می‌دهد سیستم عصبی خودکار بدن، یعنی همان سیستمی که بدون آگاهی ما کار قلب را تنظیم می‌کند، در سمت چپ و راست، رفتار متفاوتی دارد.»

دکتر کوپی برای توضیح ساده‌تر اضافه می‌کند: «این خوشه‌های عصبی مثل یک دیمر یا پیچ تنظیم نور عمل می‌کنند؛ یعنی شدت و سرعت فعالیت قلب را کم‌وزیاد می‌کنند. ما نشان دادیم که ورزش منظم و متوسط، این پیچ تنظیم را به‌صورت متفاوت در هر سمت بازسازی می‌کند. این موضوع می‌تواند توضیح دهد چرا برخی درمان‌ها در یک سمت بدن مؤثرتر از سمت دیگر هستند و شاید در آینده به پزشکان کمک کند درمان‌ها را دقیق‌تر هدف بگیرند.»

پژوهش مورد بحث با همکاری دانشگاه کالج لندن در بریتانیا و دو دانشگاه بزرگ برزیل، یعنی دانشگاه سائوپائولو و دانشگاه فدرال سائوپائولو، انجام شد. پژوهشگران برای بررسی دقیق تغییرات عصبی از روش‌های پیشرفته تصویربرداری سه‌بعدی کمّی استفاده کردند؛ روش‌هایی که امکان شمارش و اندازه‌گیری دقیق سلول‌های عصبی را فراهم می‌کند.

در مطالعه، موش‌هایی که به مدت ۱۰ هفته تمرین هوازی منظم داشتند، با موش‌های بدون تمرین مقایسه شدند. نتایج جالب بود: در سمت راست بدنِ موش‌های ورزش‌کرده، تعداد نورون‌ها (سلول‌های عصبی) در خوشه عصبی مرتبط با قلب حدود چهار برابر بیشتر از موش‌های بدون تمرین بود. در مقابل، در سمت چپ بدن، تعداد نورون‌ها کمتر تغییر کرد، اما اندازه آن‌ها تقریباً دو برابر شد. در همان زمان، نورون‌های سمت راست کمی کوچک‌تر شدند. این تفاوت‌ها نشان می‌دهد ورزش فقط تعداد اعصاب را تغییر نمی‌دهد، بلکه شکل و اندازه آن‌ها را هم دگرگون می‌کند.

یافته‌ها برای درمان بیماری‌های قلبی اهمیت ویژه‌ای دارند. دکتر کوپی توضیح می‌دهد که بسیاری از مشکلات قلبی، مانند آریتمی‌ها (نامنظمی ضربان قلب)، سندرم قلب شکسته ناشی از استرس شدید و برخی انواع درد قفسه سینه، با کاهش فعالیت بیش‌ازحد گانگلیون‌های ستاره‌ای (گره‌های عصبی ستاره‌ای) درمان می‌شوند. این گره‌ها خوشه‌های عصبی کوچکی هستند که در پایین گردن و بالای قفسه سینه قرار دارند و پیام‌هایی می‌فرستند که به قلب می‌گویند سریع‌تر بتپد.

پژوهشگران در گام بعدی می‌خواهند بررسی کنند این تغییرات ساختاری در اعصاب دقیقاً چه تأثیری بر رفتار واقعی قلب هم در حالت استراحت و هم هنگام ورزش دارند. آن‌ها سپس قصد دارند با استفاده از روش‌های غیرتهاجمی بررسی کنند که آیا همین الگوی متفاوت چپ و راست در حیوانات بزرگ‌تر و در انسان‌ها هم دیده می‌شود یا نه.

پژوهش در ژورنال Autonomic Neuroscience منتشر شده است.