فاجعه سودان؛ آتشی که امارات و عربستان شعله ور کردند

اکو ایران/متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

گروه بین‌المللی بحران گزارش سالانه خود از 10 مناقشه بزرگ سال 2026 را که باید رصد کرد، منتشر کرده است. در ادامه بخش جنگ داخلی سودان را مشاهده می‌کنید.

سودان؛ از بدترین فجایع انسانی جهان

ویدئوهای وحشتناک از دارفور، جایی که نیروهای پشتیبانی سریع (RSF) پس از تصرف شهر الفاشر در اواخر اکتبر، به کشتار گسترده دست زدند، باید تلاش‌های بیشتری را برای پایان دادن به جنگی که تا حد زیادی نادیده گرفته شده است، برانگیزد. با این حال، تاکنون تعهد ترامپ در ماه نوامبر برای کمک شخصی به پایان دادن به جنگ، هیچ نتیجه‌ای نداشته است.

آخرین جنگ داخلی سودان در آوریل 2023 آغاز شد و ناشی از درگیری در درون شورای نظامی بود که پس از سقوط عمر البشیر در چهار سال قبل، قدرت را به دست گرفت. این جنگ، ارتش سودان را به همراه مجموعه‌ای از شبه‌نظامیان و شورشیان سابق، در مقابل نیروهای واکنش سریع RSF قرار می‌دهد که با سایر شورشیان سابق متحد است و توسط دولت‌های خارجی حمایت می‌شود. در روزهای رو به زوال رژیم بشیر، RSF به رهبری محمد حمدان حمیدتی، به یک نیروی شبه‌نظامی تبدیل شد که می‌توانست با ارتش رقابت کند و با قاچاق طلا و مبارزه با حوثی‌ها در یمن ثروتمند شد.

 جنگ امروز که از خارطوم، پایتخت سودان، آغاز شد و به سرعت سایر نقاط این کشور را فرا گرفت، یکی از بدترین فجایع انسانی جهان را رقم زده است. میلیون‌ها نفر آواره شده‌اند و میلیون‌ها نفر دیگر به کمک‌های نجات‌بخش نیاز دارند. سازمان ملل متحد از قحطی در سراسر کشور، به ویژه در مناطقی که توسط نیروهای پشتیبانی سریع (RSF) در تصرف یا محاصره هستند، گزارش داده است زیرا هر دو طرف مانع از رسیدن کمک‌ها می‌شوند. سازمان ملل متحد همچنین خشونت جنسی گسترده، به ویژه علیه زنان و دختران را مستند کرده است.

روند تحولات به سرعت در نوسان بوده است. در اوایل، نیروهای واکنش سریع بیشتر خارطوم را تصرف کردند، به قلب رودخانه سودان پیشروی کردند و به نظر می‌رسید که ممکن است به سمت بندر سودان، مقر اصلی ارتش، پیشروی کنند. حمایت اماراتی‌ها بسیار مهم بود. در حالی‌که امارات متحده عربی دخالت خود را انکار می‌کند، گزارش‌های گسترده‌ای جریان سلاح از این کشور خلیج فارس به میدان‌های نبرد سودان را مستند کرده است.

امارات متحده عربی به حمیدتی نزدیک است و به روابط ارتش با اسلام‌گرایان دوران بشیر مشکوک است. به نظر می‌رسد ابوظبی معتقد است حمایت از نیروهای واکنش سریع (RSF) جای پای آن را در آفریقا محکم‌تر خواهد کرد. با وجود این حمایت، ورق در اواخر سال 2024 برگشت. مصر و ترکیه که از دخالت امارات ناامید شده بودند، فروش سلاح به ارتش سودان را افزایش دادند که به عنوان دولت به رسمیت شناخته‌شده بین‌المللی سودان، می‌توانست سلاح را از بازار آزاد نیز خریداری کند.

عربستان سعودی که عمدتا بی‌طرف مانده بود، حمایت بیشتری از ارتش کرد. یک حمله ارتش در مارس 2025، خارطوم را بازپس گرفت و نیروهای پشتیبانی سریع را به غرب نیل به دارفور و منطقه کردفان عقب راند. هرگونه امیدی مبنی بر اینکه تغییرات میدان نبرد ممکن است به آرامش منجر شود، به سرعت از بین رفت. نیروهای پشتیبانی سریع دو برابر شدند و به نظر می‌رسد امارات متحده عربی سلاح‌های سنگین‌تری را به سوی آن‌ها سرازیر کرده است. پهپادهای دوربرد RSF تا پورت سودان در شرق نیز حمله کردند. این گروه به همراه سیاست‌مداران غیرنظامی، یک دولت موازی در نیالا، در جنوب دارفور، تشکیل دادند.

در ماه اکتبر، RSF به الفاشر، آخرین سنگر ارتش در غرب سودان، حمله کرد. این عملیات، تجزیه عملی سودان را عمیق‌تر کرد، به طوری که دارفور و بخش زیادی از کردفان در غرب در اختیار RSF و مرکز و شرق در کنترل ارتش بود. بسیاری از سودانی‌ها در طول جنگ رنج برده‌اند زیرا ارتش مناطق غیرنظامی را گلوله‌باران می‌کرد و هر دو طرف درگیر پاکسازی قومی، از جمله کشتارهای جمعی، به ویژه هنگامی که شهرها دست به دست می‌شدند، بودند.

جنایات الفاشر باید قدرت‌های خارجی را که تاکنون توجه کمی به این جنگ داشته‌اند، تحت تأثیر قرار دهد. محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، در جریان سفری به کاخ سفید در ماه نوامبر، از ترامپ خواست تا به حل این درگیری کمک کند. اسلام‌گرایان قدرتمند رژیم بشیر و شورشیان سابق دارفوری نگرانند که آتش‌بس، تسلط نیروهای پشتیبانی سریع بر غرب سودان را تقویت کند.

روابط پرتنش عربستان و امارات مانع دیگری را ایجاد می‌کند؛ در اوایل دسامبر، نیروهای تحت حمایت امارات در یمن مناطقی را از رقبای تحت حمایت عربستان تصرف کردند و این امر باعث تشدید اختلافات میان دو کشور بر سر سودان شد. ترامپ در بهترین موقعیت برای توقف جنگ قرار دارد. اگر او بتواند ابوظبی را متقاعد کند که در طول آتش‌بس، ارسال سلاح به نیروهای پشتیبانی سریع را متوقف کند، ریاض و سایر پایتخت‌ها باید ارتش سودان را متقاعد کنند که پیشنهاد ایالات متحده را بپذیرد و آن‌ها نیز ارسال سلاح به متحد خود را محدود کنند.

 در حالت ایده‌آل، این امر فضایی برای ترتیبات آتش‌بس دائمی و فرآیندی با هدف اتحاد مجدد سودان و ایجاد یک دولت انتقالی جدید به رهبری غیرنظامیان ایجاد می‌کند. متأسفانه، تصور صلح پایداری که نقش سیاسی به متخاصمان فعلی ارائه ندهد، دشوار است؛ هرچند که این امر ممکن است برای بسیاری از سودانی‌ها ناخوشایند باشد. پس از این جنگ ویرانگر، یکپارچه شدن سودان کار دشواری خواهد بود، اما آتش‌بس اولین قدم است.