سکوت به سبک اعتراض؛ گزارش «اعتماد» از دو دانشگاه

اعتماد/متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

دیروز اغلب دانشگاه‌های شهر تهران که از آغاز هفته و همزمان با شروع دومین ترم تحصیلی سال جاری، به صحنه اعتراضات دانشجویی تبدیل شده بود، فضای نسبتا آرامی داشتند و به نظر می‌رسید که اخطار روز سه‌شنبه دادستانی درباره ضرورت برخورد تنبیهی با ساختارشکنی‌ها در تجمعات دانشجویی، دلیل اصلی سکوت دیروز اغلب دانشگاه‌های شهر تهران باشد . البته تا بعد از ظهر، اخباری درباره تجمعاتی کوچک و گاه پرتنش در دانشگاه‌های هنر و سوره منتشر شد ولی مشاهدات  «اعتماد » از دانشگاه‌های صنعتی شریف، خواجه نصیر، تهران، امیر‌کبیر که از ابتدای هفته، جو پرتنش و اعتراضات منجر به درگیری‌های شدید داشتند، نشان داد که در این دانشگاه‌ها خبری از تجمع اعتراضی نبود و دانشجویان این دانشگاه‌ها هم می‌گفتند که تردد، فقط برای حضور در کلاس درس است . 

 از ابتدای این هفته و در روزهای قبل  چه اتفاقی افتاد؟ 
روز شنبه و با آغاز کلاس‌های حضوری دومین ترم تحصیلی دانشگاه‌ها، جمعی از دانشجویان در بعضی دانشگاه‌های شهر تهران و مشهد، برای برگزاری مراسم سوگواری به یاد جانباختگان ناآرامی‌های دی ماه اقدام کردند و شعارهای تندی هم سر دادند که این شعارها، تعدادی از دانشجویان عضو بسیج دانشگاه را به واکنش واداشت و دو طرف با یکدیگر درگیر شدند . روزهای یک‌شنبه و دوشنبه، هم تجمعات اعتراضی و درگیری خشونت‌آمیز دانشجویان معترض و بسیجی در دانشگاه‌ها و رفتارهای ناهنجار ادامه داشت و هم به تعداد دانشگاه‌های محل برپایی تجمعات اعتراضی اضافه شد و دامنه اعتراضات در دانشگاه‌های الزهرا، سوره، علم و صنعت، امیر‌کبیر،شهید بهشتی،تربیت مدرس، تهران، صنعتی شریف، خواجه نصیر، صنعتی اصفهان، فردوسی مشهد گسترش داشت . روز یک شنبه، برای اولین‌بار در 4 دهه اخیر، مسوولان دانشگاه تهران برای برگزاری دو تجمع اعتراضی دانشجویان در محوطه دانشگاه مجوز دادند و روز بعد از برگزاری این تجمعات، معاون دانشگاه تهران اعلام کرد که این تجمعات با وجود آنکه منجر به درگیری و سردادن شعارهای تند شده ولی به هر حال به محوطه دانشگاه محدود بوده است . 
روز دوشنبه اما برای اغلب دانشگاه‌های محل اعتراض، یک نقطه پایان جدی محسوب شد اگرچه که در این روز هم مثل روزهای قبل، تجمعات اعتراضی همراه با شعارهای تند و رفتارهای خشونت‌آمیز در دانشگاه‌ها ادامه داشت . روز دوشنبه در دانشگاه صنعتی شریف، تعدادی از دانشجویان معترض و بسیجی، به دلیل رفتارهای ساختارشکنانه در تجمعات روزهای شنبه و یک شنبه، پیامک ممنوع‌الورودی دریافت کردند و اجازه ورود به محوطه دانشگاه و کلاس درس نداشتند . ریاست دانشگاه هم، به جمع دانشجویان آمد و بابت برپایی تجمع غیرقانونی و فاقد مجوز، به هردو سوی اعتراضات اخطار داد و اعلام کرد که دادستانی گفته که به تجمعات اعتراضی دانشگاه‌ها ورود می‌کند که در این‌صورت، مسوولان دانشگاه قادر به صیانت از دانشجویان نخواهند بود . همزمان، دانشگاه امیر کبیر هم با صدور بیانیه‌ای از رسیدگی به تخلفات انضباطی تمام دانشجویان هنجار‌شکن در تجمعات روزهای شنبه و یکشنبه خبر داد . روز سه‌شنبه دانشگاه تهران هم با صدور بیانیه‌ای، از هنجار‌شکنی دانشجویان انتقاد کرد و از برخورد با تخلفات دانشجویی خبر داد. در این روز که باید روز پایانی تجمعات گسترده محسوب شود، هم اعتراضات دانشجویی ادامه داشت و تعداد معترضان و تعداد دانشگاه‌های محل اعتراض هم افزایش یافت . تجمعات در بعضی دانشگاه‌ها و از جمله در دانشکده مهندسی مکانیک خواجه نصیر به خشونت کشیده شد و یکی از دانشجویان هم برای چند ساعت بازداشت شد . در دانشگاه الزهرا و تهران، سخت‌گیری بیشتری برای ورود دانشجویان و کنترل مدارک تحصیلی و هویتی دانشجویان انجام شد و در دانشگاه صنعتی شریف هم تجمعی آرام اما بدون خشونت و درگیری و با حفظ فاصله فیزیکی بین گروه‌های معترض برگزار شد . در حالی که اخباری هم از مجازی شدن کلاس‌های درس دانشگاه خوارزمی، آزاد استان البرز، علم و فرهنگ شنیده می‌شد، اعلام شد که در دانشگاه شیراز هم تردد دانشجویان با محدودیت مواجه شده است . 

دانشجویانی که در تجمعات اعتراضی  حضور داشتند چه می‌گویند ؟ 
در مشاهدات میدانی و صحبت « اعتماد » با چند تن از دانشجویان دانشگاه‌های خواجه نصیر و صنعتی شریف، معلوم شد که این دو دانشگاه، دیروز را بدون هیچ تنش و اعتراضی آغاز کرده‌اند ضمن آنکه دانشجویان با شنیده‌هایی از دوستان‌شان در دانشگاه‌های امیرکبیر و تهران هم، گفتند که این دانشگاه‌ها هم هیچ تجمع اعتراضی نداشتند. 

طبق آنچه ظهر دیروز خبرنگار « اعتماد »از محوطه بیرونی دانشگاه صنعتی شریف مشاهده کرد، در حیاط مشرف به خیابان آزادی و نزدیک به سردر اصلی دانشگاه، هیچ نشانه‌ای از تجمع نبود و تردد دانشجویان و مراجعان دانشگاه از گیت‌های ورودی هم، البته با نظارت مسوولان حراست بر اوراق هویتی ورودی‌ها انجام می‌شد . ظهر دیروز، یکی از دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف که بعد از پایان کلاس درس، کمی دورتر از گیت حراست و بازرسی دانشگاه، در خیابان «آزادی » در انتظار تاکسی بود، به خبرنگار « اعتماد » گفت که از شامگاه سه‌شنبه تا صبح چهارشنبه، هیچ فراخوانی برای تجمع اعتراضی در فضای مجازی منتسب به دانشگاه ندیده و کلاس‌های درس هم البته با جمعیتی خیلی کمتر نسبت به ایام عادی، برگزار شده است . این دانشجو، تنها فردی بود که حاضر شد با « اعتماد » صحبت کند و حداقل، 15 دانشجو در حال ورود یا خروج، هیچ تمایلی به صحبت درباره تجمعات اعتراضی روزهای اخیر دانشگاه صنعتی شریف نداشتند . همین دانشجو هم، در توضیح آنچه از ابتدای هفته در تجمعات اعتراضی دانشگاه شاهد بود، گفت که دانشجویان معترض قصد داشتند اعتراضات را تا نزدیک خیابان آزادی و سر در دانشگاه بکشانند و دانشجویان بسیجی هم از کشیده شدن اعتراض تا نزدیک خیابان اصلی جلوگیری می‌کردند و در توجیه مخالفت‌شان با این خواست معترضان، می‌گفتند که آزادی، نماد دانشگاه صنعتی شریف است و اعتراضات، باید محدود به محوطه داخلی دانشگاه و دور از ورودی اصلی باشد و همین تقابل، منجر به برخوردهای خشونت‌آمیز و درگیری بین دو طرف اعتراضات شد . این دانشجو همچنین شاهد بود که در تجمعات اعتراضی روزهای شنبه و یک‌شنبه و دوشنبه در این دانشگاه، به محض درگیری فیزیکی، استادان دانشگاه که کمی دورتر از دانشجویان، ناظر تجمعات بودند، برای جدا کردن و برقراری آشتی بین طرفین اعتراض، میانجی‌گری می‌کردند ولی در شعارها، با هیچ گروه از دو سمت اعتراض همراه نشدند . این دانشجو معتقد بود که این تجمع به هیچ نتیجه‌ای منجر نمی‌شد و با وجود آنکه طرفین اعتراض، ناراضی بودند، ولی بیان خواسته‌ها اشتباه بود و شعارهای بی‌ربطی سر داده شد و تعصبات بی‌ربطی در این اعتراضات خرج شد . این دانشجو که با رتبه دو رقمی در رشته فیزیک دانشگاه صنعتی شریف مشغول تحصیل است، گفت که قصد ماندن در ایران ندارد و می‌خواهد برای مهاجرت اقدام کند چون بودن در ایران، نمی‌صرفد و در جواب « اعتماد » بابت چشم‌انداز آینده گفت: « نمی‌دانم . واقعا نمی‌دانم.  شرایط روحی خودم اصلا خوب نیست و واقعا نمی‌دانم در جواب شما چه باید بگویم» .

پیش از ظهر دیروز چند نفر از دانشجویان دانشکده مهندسی مکانیک و علم مواد دانشگاه خواجه نصیر هم در گفت‌وگو با « اعتماد » مشاهدات خود در تجمعات اعتراضی روزهای شنبه تا سه‌شنبه این دانشگاه را تعریف کردند . به گفته این دانشجویان، صفحه مجازی اطلاع‌رسانی این دانشگاه، از ابتدای هفته دو فراخوان برای تجمع دانشجویی داده بود که یکی، روز یک شنبه و در دانشکده برق و کامپیوتر و دیگری، روزسه‌شنبه و در دانشکده مهندسی مکانیک و علم مواد برگزار شد . دانشگاه خواجه نصیر، برخلاف اغلب دانشگاه‌های بزرگ، یک پردیس پیوسته نیست بلکه دانشکده‌های مختلف این دانشگاه، در سطح شهر پراکنده است . به عنوان مثال، دانشکده نقشه کشی و عمران، کمی بالاتر از میدان ونک، دانشکده مهندسی مکانیک و علم مواد در خیابان ملاصدرا و دانشکده برق و کامپیوتر، زیر پل سیدخندان است . به گفته این دانشجویان، تجمع اعتراضی در دانشکده برق که روز یکشنبه برگزار شد یک تجمع اعتراضی منجر به درگیری بود اما به دنبال این تجمع، ریاست دانشگاه در یک پیام سراسری اعلام کرد که تا اطلاع ثانوی، هیچ دانشجویی از سایر دانشکده‌ها حق ورود به دانشکده غیر از محل تحصیل خود را ندارد ولی این دانشجویان می‌گفتند که این دستور ریاست، فقط برای دانشجویان معترض اجرا شد به گونه‌ای که کارت دانشجویی تمام دانشجویان، کنترل می‌شد و در صورتی که دانشجو، از دانشکده غیر از مهندسی مکانیک بود اجازه ورود به محوطه را نداشت.  این دانشجویان به « اعتماد » گفتند که در این تجمعات، استادان دانشگاه هیچ حمایتی از معترضان و طرفین درگیری نداشتند چون بعضی استادان، از وابستگان دولت هستند و بعضی دیگر هم، تفکراتی مغایر با عقاید دانشجویان معترض داشتند و بنابراین، فقط دورتر از جمعیت معترض، مشغول نظاره رفتار معترضان و طرفین درگیری بودند .این دانشجویان به « اعتماد » گفتند که روز سه‌شنبه و به محض آغاز درگیری و افزایش تنش و خشونت بین طرفین اعتراض و در حالی که رفتارهای خشونت‌آمیز، از ساختمان اصلی دانشکده به محوطه بیرونی و تا نزدیک نرده‌کشی‌های حیاط رسید، کل خیابانی که دانشکده مهندسی مکانیک در آن واقع شده، توسط نیروی انتظامی و پلیس راهنمایی رانندگی بسته و تردد مردم عادی در این خیابان به‌طور کامل ممنوع شد ولی با این حال بعضی رهگذران عادی، روبه‌روی نرده‌کشی‌های ساختمان دانشکده، مشغول تماشای اعتراضات بودند در حالی که هیچ کدام از ماموران انتظامی هم تا پایان درگیری معترضان، وارد محوطه دانشکده نشدند . یکی از دانشجویان درتوضیح دلیل درگیری دانشجویان بسیجی با دانشجویان معترض، به «اعتماد » گفت: «دانشجویان بسیجی می‌گویند حالا که ما در جنگ با اسراییل هستیم، این رفتارهای شما و این شعارهای شما به معنای حمایت از اسراییل است . ما هم در جواب‌شان می‌گوییم که ما طرفدار اسراییل نیستیم بلکه فقط طرفدار آزادی هستیم و خواستار واقعیت‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی هستیم . » 

این دانشجویان می‌گفتند که روز چهارشنبه کلاس‌های درس برقرار بوده ولی دانشجویان در اقدامی خودجوش، از حضور در کلاس درس خودداری کرده‌اند و کلاس‌های درس با کمترین جمعیت برگزار شده است . طبق گفته این دانشجویان، فعلا ریاست دانشگاه هیچ تصمیمی برای مجازی شدن کلاس‌ها نداشته ولی تعداد زیادی از خانواده‌های دانشجویان در فضای مجازی خواستار غیر حضوری شدن کلاس‌های درس هستند و هر روز که فرزندانشان راهی دانشگاه می‌شوند، نگرانند که ممکن است چه اتفاقی در جریان تجمعات اعتراضی برایشان رخ دهد.این دانشجویان، با رتبه‌های سه رقمی در دانشگاه صنعتی خواجه‌نصیر پذیرفته شده و ورودی سال تحصیلی 1404 بودند؛ جوانانی 19‌ساله که باید در این سن، با امید به فردایی روشن برای آینده تصمیم می‌گرفتند ولی در عوض، به « اعتماد » گفتند که قصد مهاجرت دارند . این جوانان ضمن آنکه گفتند که در تجمعات اعتراضی روزهای اخیر دانشکده‌های برق و مکانیک دانشگاه خواجه نصیر، حتی رتبه‌های تک رقمی هم حضور داشتند، در جواب « اعتماد » که اگر این کشور از نخبه‌ها خالی شود چه کسی باید ویرانی‌هایش را ترمیم کند، گفتند: « اینجا هیچ بستری برای پیشرفت نیست . ما باید به جایی برویم که زمینه پیشرفت فراهم باشد . هیچ نشانه‌ای از قدرشناسی نیست . بنابراین، ما، چه نخبه باشیم و چه عالی‌ترین مدارک تحصیلی را هم داشته باشیم، تفاوتی در سرنوشت‌مان ندارد چون نیاز این کشور، مهارت نیست . در حالی که خواسته‌های مردم، خیلی ساده است . ما نیازمند هوا و غذای با کیفیت هستیم ولی هیچ کدام از این نیازها جواب نمی‌گیرد چون در تمام مراحل تولید و تامین این نیازها با هزاران رانت و دست‌های پنهان مواجهیم که سودآوری گزاف در این روند، مانع از ایجاد کیفیت می‌شود . شایسته‌سالاری نیست. البته استادان ما افراد با سوادی هستند و معمولا، کتاب‌های خودشان را تدریس می‌کنند ولی آنچه در کلاس درس یاد می‌گیریم، در بازار کار، نه خواهان دارد و نه به درد می‌خورد در حالی که آنچه ما در این کلاس‌ها می‌آموزیم در سایر کشورها و به خصوص در آلمان و سوئد و ژاپن که به صنعت بها می‌دهند، بسیار پر طرفدار است . » 

این دانشجویان، با قطعیت می‌گفتند اصلاحات صوری و ظاهری دوای چنین شرایطی نیست چون مشکلات، بسیار ریشه‌ای‌تر از آن است که با اصلاحات کوچک و کم عمق برطرف شود .