دوران سوگ را به درستی طی کنیم

همشهری آنلاین - محمد سرابی: سخنگوی دولت نیز نشست خبری اخیر خود را با اشاره به این شروع کرد که ما همچنان سوگوار هستیم و در یک سوگ جمعی به سر می‌بریم. باید همه کمک کنیم که این سوگ عمومی به رسمیت شناخته شود و بتوانیم آن را به درستی طی کنیم. چند سال قبل هم کرونا کشور را دچار سوگ کرد ولی جنس و محتوای اتفاقات این دوره با دوران کرونا کاملا تفاوت دارد. در این زمینه با کارشناسان گفت‌وگو کردیم.

سوگ یکدست نیست

سوگواری را یک اتفاق روانشناختی می‌دانیم اما وقتی بخش بزرگی از شهروندان یک کشور درگیر آن باشند جنبه اجتماعی هم پیدا می‌کند. غلامرضا جمشیدی‌ها استاد دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران در گفت و گو با همشهری می‌گوید: «حوادث اخیر اتفاقات جامعه شناختی و تحت تاثیر مسائل سیاسی و دخالت‌های کشورهای خارجی بودند بنابراین نمی‌توان اثرات آن‌ها را به حوزه روانشناسی محدود کرد.»

او با اشاره به اینکه سوگ در جامعه به صورت یکدست منتشر نمی‌شود، تاکید می‌کند: «هر طبقه اجتماعی برخورد متفاوتی با اتفاقات دارد. در دوران انقلاب و جنگ تحمیلی هم این تفاوت‌ها را می‌دیدیم که واکنش‌ها به اتفاقات غم‌انگیز مشابه نبود و به نوع تفکر بستگی داشت. امروزه هم بعید است که همه جامعه یک دست دچار غم شده باشد زیرا سطوح فکری هر بخش از جامعه با بقیه متفاوت است.»

جمشیدی‌ها با اشاره به اینکه باید سوگ را پشت سر گذاشت و دوران آن را به درستی طی کرد، تاکید می‌کند: «سخنان و رفتار دولتمردان همچنان که باعث تنش می‌شود، می‌تواند آرامش بخش باشد و به گذران دوره سوگواری هم کمک کند. گاهی مردم به حرف‌ها مسئولان گوش می‌کنند و گاهی چشم به اعمال آن‌ها دارند. در این ایام مهمترین کاری که از دولت انتظار می‌رود هم بهبود شرایط اقتصادی است.»

التیام اندوه گذشته

گذر از سوگ در گروه روبه‌رو شدن با دلیل اندوه است و کسی که می‌خواهد به شخص یا جامعه سوگوار کمک برساند باید این دلیل را به خوبی درک کرده باشد. فرزانه تمرچی، روانشناس و مشاور با اشاره به تفاوت سوگ امروز با سوگ دوران کرونا به همشهری می‌گوید: «مهمترین تفاوتی که جامعه سوگوار فعلی با دوران کرونا دارد تفاوت بین گروه‌ها است. ما می‌بینم که اعضای جامعه از جهات مختلف برای گروه‌های متفاوتی که در حوادث جان خود را از دست دادند عزادار هستند. پس نمی‌توان با آن‌ها مانند هم برخورد کرد. در رسانه‌ها، روزنامه‌ها و فضای مجازی می‌توان اقداماتی برای التیام دردهای مردم انجام داد اما به این شرط که بدون جهت‌گیری باشد. نباید از هیچ کلمه‌ای استفاده کنیم که ممکن است معنایی تنش‌زا داشته باشد. در تسلی دادن، کلمات خیلی اهمیت دارد.»

او تاکید می‌کند: «نکته‌ای که باید بر آن تکیه کنیم دلگرمی است. باید این پیام را به بخش داغ‌دار جامعه برسانیم که وقایع ناگواری پیش آمده است که فراموش نمی‌شود و اندوه ناشی از آن هم به جای می‌ماند اما زندگی ادامه پیدا می‌کند. دلگرمی به این معنی است که به یاد گذشته می‌مانیم اما باید برای ادامه حیات انرژی داشته باشیم. از طرف دیگر اگر بخواهیم به کسی دلگرمی بدهیم باید حداقل شاهد یک تغییر مثبت باشیم و در این شرایط تغییر مورد نظر، بهبود شرایط اقتصادی است تا اندکی امیدواری ایجاد کند.»

مراسم سوگواری را برگزار کنید

حمید پورشریفی

رئیس انجمن روانشناسی ایران

ضروری است افراد آئین‌های سوگواری را انجام دهند و فرایند را طی کنند. مراسم سوگواری هم اثر فردی دارد و هم اثر جمعی. برگزار نکردن مراسم می‌تواند در مرحله اول سوگواری یعنی پذیرش سوگ، ایجاد اختلال کند. مرحله دوم یعنی تجربه کردن و ابراز سوگ مستلزم «بیان درد» است. عدم بروز هیجان به معنای از بین رفتن آن نیست، در یک رویکرد درست، فرد باید هیجان‌های خود را ابراز کرده و دردهایش را بیان کند. اگر فرد هیجان خود را ابزار نکند، ممکن است در آینده آسیب‌های روانشناختی فردی را تجربه کند که هم به خود او آسیب می‌زند و هم ممکن است منجر به وارد کردن آسیب به دیگران هم بشود.