راز دستبندهای شیشه‌ای ۸۰۰ ساله | عکس

به گزارش همشهری آنلاین، به نقل از فرادید: این کشف در جریان کاوش‌های نجات‌بخش گسترده در سال ۲۰۲۵، در محوطه تاریخی «آپُستولشچینا» در شهر شاهزاده‌نشین ولودیمیر در منطقه وُلین انجام شد و دیدگاهی استثنایی از صنایع‌دستی قرون وسطی، شبکه‌های بازرگانی و رویدادهای دراماتیک پیرامون یورش مغول–تاتار در سال ۱۲۴۱ میلادی ارائه می‌دهد.

برپایه اعلام هیئت باستان‌شناسی وُلین، این گنجینه در نهانگاه «شیء باستان‌شناسی شماره ۱۸۷» کشف شد. هرچند این محوطه پیش‌تر هم آثار فرهنگی متنوعی را در خود جای داده بود، اما این مجموعه از دید وسعت و میزان سالم‌ماندگی، کاملاً استثنایی است. این گنجینه شامل ۵۷۳ دستبند شیشه‌ای کاملاً سالم می‌شود و در کنار آن، ده‌ها شیء ارزشمند مرتبط با زندگی مذهبی و بازرگانی طبقات ممتاز نیز دیده می‌شود.

در میان یافته‌ها می‌توان به یک صلیب بزرگ «اِنکولپیون» که به‌طور سنتی با جامه‌های روحانیان عالی‌رتبه مرتبط دانسته می‌شود، ۹ صلیب آویز برنزی و ۸ نمونه مرمری، ۱۸ سگک لوزی‌شکل با تزیین شبه‌دانه‌کاری، ۵ حلقه شقیقه‌ای نقره‌ای، یک تزئین سربی با نقش سه‌شاخه–شاهینِ سبک‌پردازی‌شده، یک انگشتر مُهر نقره‌ای به شکل سپر، یک سرِ گرز برنزی و مُهرهایی با نقش خورشیدی از «نوع دوروگوچین» اشاره کرد؛ افزون بر این‌ها، قطعات متعددی هم وجود دارند که همچنان در انتظار مرمت و مطالعه هستند.

با اینکه این محوطه آثار فرهنگی متنوعی را در خود جای داده بود، این مجموعه از دید وسعت و میزان سالم‌ماندگی کاملاً استثنایی بود

کشف باستان‌شناسی بی‌نظیر

آنچه این کشف را به‌راستی منحصربه‌فرد کرده، از دید پژوهشگران، شمار بسیار زیاد و تنوع دستبندهای شیشه‌ای است. اگرچه این دستبندها در فرهنگ شهری پیش‌مغولی روس کی‌یفی به‌عنوان زیورآلات زنانه رواج فراوانی داشتند، اما کمابیش هرگز سالم یافت نمی‌شوند و تنها به شکل قطعات شکسته به دست می‌آیند. در مقابل، مجموعه ولودیمیر صدها نمونه کامل را در خود حفظ کرده که به ۱۰۹ نوع متمایز تقسیم می‌شوند.

این دستبندها از دید شکل تنوع زیادی دارند: پیچ‌خورده، ساده و ذوزنقه‌ای و در طیف چشمگیری از رنگ‌ها دیده می‌شوند؛ از سبزهای تیره و آبی‌ها و بنفش‌ها گرفته تا زردها و رنگ‌های طلایی درخشان. قطر آن‌ها بین ۴٫۰ تا ۵٫۹ سانتی‌متر متغیر است.

برخی مجموعه‌ها شامل ۵ تا ۳۱ نمونه کاملاً یکسان می‌شوند، در حالی که برخی دیگر تنها به‌صورت تک‌نمونه‌های نادر باقی مانده‌اند. متخصصان مرمت باور دارند که بازسازی قطعات بیشتری که در محوطه کشف شده، احتمالاً مجموعه را باز هم گسترش خواهد داد.

محل کشف این گنجینه نشان می‌دهد که احتمالاً به یک تاجر تعلق داشته یا بازرگانی که کالاهای ارزشمند خود را به بازار ولودیمیر می‌آورده یا فردی که در حال گریز از درگیری‌ها، موجودی خود را پنهان کرده است. شواهد نشان می‌دهد گنجینه ناگهانی مخفی شده و هرگز بازیابی نشده؛ به احتمال زیاد در جریان لشکرکشی مغول‌تاتار به رهبری باتوخان در اواخر زمستان ۱۲۴۱ میلادی. «وقایع‌نامه گالیسیا–وولین» از ویرانی خشونت‌بار ولودیمیر و شهرهای پیرامون در همین دوره سخن گفته و پس‌زمینه‌ای تاریخی و دراماتیک برای این کشف فراهم می‌آورد.

این لحظه منجمد در زمان (کالاهایی که با شتاب گردآوری و پنهان شده‌اند) به پژوهشگران امکان می‌دهد واقعیت‌های اقتصادی و اجتماعی آستانه فاجعه را بازسازی کنند و دریابند بازرگانی شهری در یکی از مراکز مهم شاهزاده‌نشین وُلینِ قرون وسطی چگونه عمل می‌کرده است.

اگرچه چنین دستبندهایی در فرهنگ شهری پیش‌مغولی روس کی‌یفی زیورآلاتی رایج به شمار می‌رفتند، اما به‌ندرت سالم یافت می‌شوند و معمولاً به شکل قطعات شکسته باقی می‌مانند

فراتر از اهمیت محلی، «گنجینه تاجرِ ولودیمیر» شواهد تازه و حیاتی به تاریخ گسترده‌تر اروپای شرقی در قرون وسطی می‌افزاید. وسعت و یکپارچگی این مجموعه دستبندها به پژوهشگران امکان می‌دهد فناوری‌های تولید، تحول سبک‌ها و پیوندهای بازرگانی منطقه‌ای در سراسر دنیای روس کی‌یفی را با دقت بی‌سابقه تحلیل کنند.