مراقبت‌های ناتمام پرستاری؛ واقعیتی فراتر از کم‌کاری

به گزارش ایسنا، مراقبت پرستاری یکی از ارکان اصلی درمان بیماران در مراکز درمانی است و نقش مستقیمی در بهبود، ایمنی و رضایت بیماران دارد. با این حال، در سال‌های اخیر مفهومی با عنوان «مراقبت‌های ناتمام پرستاری» توجه پژوهشگران و مدیران نظام سلامت را به خود جلب کرده است. این مفهوم به مراقبت‌هایی اشاره دارد که بیمار به آن‌ها نیاز داشته، اما به‌طور کامل انجام نشده، به تعویق افتاده یا به کلی نادیده گرفته شده‌اند. چنین مراقبت‌هایی می‌توانند شامل آموزش به بیمار، حمایت روحی، رسیدگی‌های بهداشتی، مستندسازی وضعیت بیمار یا حتی سرکشی منظم به او باشند. اهمیت این موضوع از آنجا ناشی می‌شود که مراقبت ناتمام، صرفاً یک کم‌کاری ساده نیست، بلکه می‌تواند پیامدهای جدی برای روند درمان و سلامت بیماران داشته باشد.

ضرورت پرداختن به این موضوع زمانی بیشتر روشن می‌شود که بدانیم مراقبت‌های ناتمام پرستاری نه‌تنها نتایج درمانی بیماران را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بلکه بر کیفیت کاری پرستاران و عملکرد کلی سازمان‌های درمانی نیز اثر منفی دارد. نادیده گرفتن برخی مراقبت‌ها می‌تواند ایمنی بیمار را به خطر بیندازد، روند بازتوانی را کند کند و حتی حقوق اولیه بیماران را مخدوش سازد. از سوی دیگر، پرستاران نیز در چنین شرایطی ممکن است دچار احساس گناه، فشار روانی، ترس از سرزنش یا تنبیه شوند. به همین دلیل، این پدیده در سطح جهانی به یک نگرانی رو به رشد تبدیل شده و بسیاری از کشورها تلاش کرده‌اند با شناسایی ابعاد و علل آن، برای کاهش یا حذف مراقبت‌های ناتمام برنامه‌ریزی کنند.

در همین رابطه، خدیجه شریفی، دانشیار مرکز تحقیقات ترومای پرستاری دانشگاه علوم پزشکی کاشان با همکاری پژوهشگرانی از دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، تحقیقی را درباره وضعیت مراقبت‌های ناتمام پرستاری در ایران انجام داده‌اند. این پژوهش که با تمرکز بر بررسی مطالعات پیشین صورت گرفته، به این پرسش پرداخته است که مراقبت‌های ناتمام پرستاری در ایران در چه سطحی قرار دارد و مهم‌ترین دلایل بروز آن چیست.

در این مطالعه مروری، پژوهشگران مقالات علمی منتشرشده در پایگاه‌های اطلاعاتی معتبر فارسی و انگلیسی را بررسی کردند. برای این کار، از کلیدواژه‌هایی مانند مراقبت ناتمام، مراقبت از دست رفته و پرستاری در ایران استفاده شد. پس از جست‌وجوی اولیه و ارزیابی کیفیت مطالعات، در نهایت ۱۳ مقاله علمی که شرایط لازم را داشتند، انتخاب و وارد بررسی نهایی شدند. این رویکرد به پژوهشگران امکان داد تا با جمع‌بندی نتایج مطالعات مختلف، به یک نتیجه کلی و قابل اتکا درباره وضعیت کشور برسند.

یافته‌های این بررسی نشان دادند که مراقبت‌های ناتمام پرستاری در ایران در سطحی بالاتر از حد متوسط قرار دارد. بر اساس نتایج، بیشترین میزان مراقبت‌های ناتمام در سه حوزه آموزشی، حمایتی و حفاظتی رخ می‌دهد. به بیان ساده، آموزش‌هایی که باید به بیماران داده شود، حمایت‌های عاطفی و روانی و برخی مراقبت‌های مرتبط با ایمنی و حفاظت از بیمار، بیشتر از سایر موارد نادیده گرفته می‌شوند. این موضوع نشان می‌دهد که در کنار رسیدگی به نیازهای جسمی فوری، برخی ابعاد مهم‌تر اما کمتر ملموس مراقبت، در فشار کاری روزمره کمتر مورد توجه قرار می‌گیرند.

به گفته مجریان این تحقیق، مهم‌ترین علت بروز مراقبت‌های ناتمام پرستاری در ایران، کمبود منابع انسانی و ناکافی بودن تعداد پرستاران است. افزایش تعداد بیماران، کمبود نیروی کمکی، در دسترس نبودن تجهیزات و ضعف در ارتباط و کار تیمی، از دیگر عوامل مؤثر بر این وضعیت هستند.

پژوهشگران معتقدند کاهش این نوع مراقبت‌ها می‌تواند به ارتقای کیفیت خدمات درمانی و افزایش رضایت بیماران منجر شود و از این رو، توجه مدیران نظام سلامت به این مسئله ضروری است.

اطلاعات ارائه‌شده در این پژوهش که در «فصلنامه مدیریت پرستاری» وابسته به سازمان نظام پرستاری جمهوری اسلامی ایران و گروه پرستاری دانشگاه تربیت مدرس انعکاس یافته‌ است، حاکی از آن است که وضعیت مراقبت‌های ناتمام پرستاری در کشورهای مختلف متفاوت است و این تفاوت به میزان منابع انسانی، مالی و کیفیت ارتباطات در محیط‌های کاری پرستاران بستگی دارد. در شرایطی که منابع کافی در اختیار نباشد، پرستاران ناچار می‌شوند با قضاوت بالینی خود، برخی مراقبت‌ها را در اولویت قرار دهند و برخی دیگر را کنار بگذارند. در ایران، بیشترین مراقبت‌های ناتمام در حوزه آموزشی مربوط به آموزش بیمار و شرکت پرستاران در برنامه‌های آموزشی بین‌رشته‌ای است.

در حوزه حمایتی نیز حمایت عاطفی از بیماران و خانواده‌های آن‌ها کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد و در حوزه حفاظتی نیز مواردی مانند تغییر وضعیت بیمار یا ثبت کامل اطلاعات در پرونده پزشکی بیشتر نادیده گرفته می‌شود.

پژوهشگران بر این باورند که با تأمین نیروی انسانی کافی، بهبود شرایط کاری، فراهم کردن تجهیزات لازم و تقویت کار تیمی و حمایت مدیریتی، می‌توان میزان مراقبت‌های ناتمام پرستاری را کاهش داد. چنین اقداماتی نه‌تنها کیفیت مراقبت از بیماران را افزایش می‌دهد، بلکه فشار روانی پرستاران را نیز کمتر کرده و به بهبود کلی عملکرد نظام سلامت کمک می‌کند.

منبع : ایسنا