«سفر» در برزخ

به گزارش خبرگزاری مهر، روزنامه آگاه نوشت: از ابتدای سال جاری و با توجه به جنگ ۱۲ روزه، تهدیدهای رژیم صهیونیستی و آمریکا علیه ایران و نیز اغتشاشات و ناآرامی‌های اخیر خسارت‌های بسیاری را به صنعت گردشگری کشور زده است. این در حالی است که فعالان بسیاری نیز در این عرصه کار می‌کنند و حالا خسارت بسیاری را متحمل شده‌اند. رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی و گردشگری ایران با تاکید بر ضرورت آغاز دوباره فعالیت‌های گردشگری در کشور گفته است: با وجود فشارهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی، صنعت گردشگری همچنان ظرفیت احیا دارد و اگر موانع ساختاری، رانت و تصمیمات نادرست از مسیر آن برداشته شود، می‌تواند بار دیگر به یکی از پیشران‌های اقتصاد کشور تبدیل شود.

حرمت‌الله رفیعی این مسئله را به تازگی در نشست خبری بررسی وضعیت و مشکلات صنعت گردشگری کشور مطرح کرده است. او با اشاره به شرایط خاص کشور در سال‌ها و ماه‌های اخیر تاکید کرد: گردشگری ایران در یکی از دشوارترین مقاطع خود قرار دارد، اما این وضعیت نباید بهانه‌ای برای توقف و انفعال باشد. به گفته او، گردشگری صنعتی است که می‌تواند حتی در شرایط سخت نیز دوباره راه بیفتد و نقش موثری در بهبود وضعیت اقتصادی و اجتماعی کشور ایفا کند.

رئیس انجمن صنفی دفاتر مسافرتی با مرور بحران‌های گذشته گفت: با آغاز شیوع کرونا، صنعت گردشگری عملا تعطیل شد و فعالان این حوزه تصور می‌کردند که شرایط به بدترین نقطه خود رسیده است. پس از آن، بحران افزایش قیمت بنزین رخ داد و بار دیگر گفته شد که گردشگری هیچ‌گاه چنین شرایطی را تجربه نکرده است. در ادامه، اتفاقات اجتماعی سال ۱۴۰۱ و سپس جنگ ۱۲ روزه، شوک‌های تازه‌ای به این صنعت وارد کرد.

رفیعی تاکید کرد که در هر یک از این مقاطع تصور می‌شد وضعیت نمی‌تواند از این بدتر شود، اما امروز شرایطی به وجود آمده که به اعتقاد او حتی از دوران جنگ ۱۲ روزه نیز دشوارتر است. به گفته او، فشارهای اجتماعی، شرایط اقتصادی مردم و کاهش شدید قدرت خرید، همگی دست به دست هم داده‌اند تا تقاضا برای سفر به حداقل برسد. از سوی دیگر، فضای اجتماعی به‌گونه‌ای شده که حتی تبلیغات تورهای گردشگری در فضای مجازی با واکنش‌های تند مواجه می‌شود. رفیعی این وضعیت را نتیجه مجموعه‌ای از اتفاقات تلخ دانست که در کشور رخ داد و منجر به شهادت و آسیب دیدن شمار زیادی از هموطنان شد.

رئیس انجمن صنفی دفاتر مسافرتی در ادامه به خسارت‌های واردشده به دفاتر گردشگری اشاره کرد و گفت: برآوردها نشان می‌دهد که تنها دفاتر گردشگری حدود یک همت خسارت مستقیم متحمل شده‌اند و با احتساب خسارت‌های ناشی از قطع اینترنت و تعطیلی سفرها، مجموع آسیب‌ها دست‌کم به دو همت افزایش یافته است.

به گفته رفیعی، حتی پس از برقراری دوباره اینترنت نیز بازار گردشگری تحرک خاصی نداشته و دفاتر گردشگری همچنان با رکود مواجه‌اند. او با انتقاد از شرایط موجود اظهار کرد: به جای آنکه شرایطی فراهم شود تا کسب‌وکارهای مردم دوباره راه بیفتد، تصمیمات اتخاذشده منجر به فقیرتر شدن روزافزون مردم شده است. به اعتقاد او، بنیه اقتصادی کشور در حال تحلیل رفتن است و این مسئله برای صنایعی مانند گردشگری که به توان مالی مردم وابسته‌اند، آسیب‌زاست.

رفیعی تاکید کرد که در چنین شرایطی باید تلاش کرد گردشگری دوباره احیا شود، زیرا این صنعت می‌تواند چرخ اقتصاد سایر صنوف را نیز به حرکت درآورد. او گفت اگر موانعی که در مقابل گردشگری قرار دارد برداشته شود و جلوی سوداگری در این حوزه گرفته شود، گردشگری ایران بار دیگر جان خواهد گرفت.

دیپلماسی گردشگری و اولویت بازارهای منطقه‌ای

رئیس انجمن صنفی دفاتر مسافرتی ایران با انتقاد از سیاست‌های بازاریابی گردشگری کشور گفت که اولویت گردشگری ایران باید کشورهای منطقه و همسایه باشد، نه بازارهای دوردست. او با اشاره به تجربه کشورهای موفق افزود: فرانسه اعلام می‌کند ۹۰ میلیون گردشگر دارد که حدود ۸۰ درصد آنها از کشورهای اطراف هستند. ترکیه نیز از حدود ۶۰ میلیون گردشگر خود، بیش از ۸۰ درصد را از کشورهای همسایه مانند ایران، روسیه و آلمان جذب می‌کند.

به گفته رفیعی، در حالی که بیشترین حجم گردشگر ورودی و خروجی ایران با کشور عراق است، حتی یک نمایشگاه گردشگری موثر در این کشور برگزار نشده است. این در حالی است که هزینه‌های زیادی برای حضور در نمایشگاه‌هایی مانند فیتور اسپانیا یا نمایشگاه لندن صرف می‌شود. او تاکید کرد که تجربه برگزاری رودشو گردشگری در عراق نشان داد که تمرکز بر بازارهای منطقه‌ای می‌تواند نتایج ملموسی به همراه داشته باشد و پس از آن، تعداد گردشگران ورودی از عراق به ایران افزایش یافت.

رفیعی همچنین به تجربه مذاکرات با مسئولان گردشگری عراق و عمان اشاره کرد و گفت تعامل مستقیم و گفت‌وگوهای حرفه‌ای می‌تواند بسیاری از موانع را برطرف کند. به گفته او، دیپلماسی گردشگری باید فعال و مبتنی بر واقعیت‌های منطقه باشد، نه گرفتار نگاه‌های سیاسی و محدودکننده.

فعالان گردشگری در آستانه بیکاری

خراسان رضوی به دلیل وجود بارگاه امام هشتم، حضرت علی‌ابن موسی‌الرضا(ع) یکی از مقاصد گردشگری مهم مذهبی در جهان است. زیارت حرم امام رضا(ع) و گردش و تفریح در شهر مشهد یکی از سفرهای ایده‌آل ایرانیان نیز به حساب می‌آید به نوعی که بسیاری از مردم تلاش می‌کردند تا حداقل سالانه یک بار هم که شده به این شهر سفر کنند. این در حالی است که محاسبه نرخ سفر سه روزه یک خانواده چهار نفره به این شهر با احتساب اینکه رفت و برگشت با قطار باشد و اقامت نیز در یک اتاق چهار تخته هتلی سه ستاره، باز هم برای خانواده‌ها رقم بالایی می‌شود.

از همین رو خیلی‌ها یا قید سفر را می‌زنند یا به دنبال سفر با خودروی شخصی و اقامت در اماکن رایگان و غیراستاندارد هستند تا هزینه کمتری بپردازند. در این شکل درست است که سفر صورت گرفته است اما واقعیت این است که سرمایه‌گذار بخش گردشگری از این سفر درآمدی نخواهد داشت. حالا اخبار رسیده از استان خراسان رضوی موید همین مسئله است. دبیر انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی خراسان رضوی به «ایسنا» گفته است: در پی ناآرامی‌های اخیر، قطعی اینترنت و افزایش هزینه‌های سفر، میزان رزروهای نوروزی در کشور به شکل محسوسی کاهش یافته است؛ وضعیتی که اشتغال حدود ۶۰ تا ۷۰ هزار نفر از فعالان این حوزه را با خطر مواجه کرده است.

فرهاد دوایی با اشاره به ناآرامی‌های اخیر و مشکلات ناشی از قطعی اینترنت اظهار کرد: پس از وقایع جنگ ۱۲ روزه و قطعی اینترنت و به دنبال آن که با ناآرامی‌های داخلی کشور مواجه شدیم، گردشگری وارد دوران افول شد. این شرایط باعث شده است که حدود ۶۰ تا ۷۰ هزار نفر از فعالان این حوزه در معرض بیکاری قرار گیرند. علاوه بر این، افزایش شدید نرخ ارز و حذف ارز ترجیحی، قیمت بلیط‌های خارجی را از ۷۴ هزار تومان به ۱۳۳ هزار تومان رسانده و فشار زیادی بر گردشگری وارد کرده است.

وی ادامه داد: سایه نگرانی ناشی از وضعیت امنیتی و جنگ، باعث شده مردم برای رزرو سفرها با احتیاط عمل کنند. رزروهای نوروز امسال تقریبا به صفر رسیده و بسیاری از افرادی که قصد سفر داشتند، رزروهای خود را لغو کرده‌اند یا از انجام آن امتناع می‌کنند تا از بروز مشکلات احتمالی جلوگیری شود. دفاتر خدمات مسافرتی نیز با کاهش حدود ۹۰ درصدی ورودی مشتری مواجه شده‌اند و همزمان باید هزینه‌های بیمه، مالیات، عوارض و سایر تعهدات خود را تامین کنند.

این وضعیت بحران شدیدی برای صنعت گردشگری کشور ایجاد کرده است. دبیر انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی خراسان رضوی با بیان ضرورت حمایت‌های فوری دولت، اظهار کرد: ما بسته حمایتی خود را به مسئولان ارائه کرده‌ایم و امیدواریم این بسته هر چه سریع‌تر اجرا شود تا صنعت گردشگری بتواند این دوران را پشت سر بگذارد و به تدریج به شرایط عادی بازگردد.

دوایی درباره اقدامات فوری مورد نیاز برای بازگشت گردشگری به شرایط عادی گفت: ضروری است تنفس مالیاتی برای دفاتر در نظر گرفته شود و مالیات‌های تکلیفی و ارزش افزوده تا حداقل یک سال به تعویق بیفتد. بیمه سهم کارفرما نیز باید حداقل یک سال به تعویق بیفتد و تسهیلات اعطایی بدون جریمه باقی بماند. همچنین باید نقدینگی لازم به دفاتر تزریق شود تا بتوانند فعالیت خود را ادامه دهند.

وی با اشاره به حجم بالای دفاتر خدمات مسافرتی در استان خراسان رضوی افزود: این استان با بیش از ۶۷۰ دفتر، بعد از تهران بیشترین تعداد دفاتر را دارد و ۵۵ درصد تاسیسات گردشگری کشور در این استان متمرکز است. برآوردها نشان می‌دهد که از زمان قطع اینترنت و جنگ ۱۲ روزه تاکنون، حدود یک هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان خسارت به دفاتر استان وارد شده است.

دبیر انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی خراسان رضوی تاکید کرد: رزرو هتل‌ها در نوروز به زیر ۱۰ درصد کاهش یافته و در برخی هتل‌ها حتی به صفر رسیده است. اگر اقدامات فوری توسط دولت انجام نشود، شرایط بدتر از دوران کرونا خواهد شد، چراکه دفاتر پس از کرونا از نقدینگی کافی برخوردار نیستند و توانایی تحمل فشارهای مالی فعلی را ندارند.

چاره چیست؟

در شرایط فعلی که کشور نیازمند گردش مالی از یکسو و ارائه چهره شاداب و زنده از خود است، فعال کردن بخش گردشگری می‌تواند در این عرصه بسیار موثر عمل کند. از این رو وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی باید به صورت فوری، طرح‌ها و اقدامات لازم برای رونق بخشی به این صنعت را در همین روزهای باقیمانده تا سال جدید و تعطیلات نوروز به کار گیرد تا شاید بتوان چرخ گردشگری داخلی را تا حدودی به حرکت درآورد. همچنین تمرکز بر گردشگری مذهبی به خصوص برای کشورهای همسایه نیز به صورت کوتاه مدت می‌تواند درآمدهای ارزی را وارد کشور کند که نیاز مبرم کشور است.