برف آمد، گردشگر نه؛ «گردشگری زمستانه» حلقه مفقوده در مازندران چهارفصل

خبرگزاری مهر؛ گروه استان‌ها: با نخستین بارش‌های جدی برف در ارتفاعات مازندران، جاده‌های کوهستانی استان چهره‌ای متفاوت به خود می‌گیرند، چهره‌ای سفید، آرام و چشم‌نواز که عبور از آن، حس و حالی فراتر از یک سفر معمولی دارد.

جاده‌هایی که دو سوی آن‌ها تا چشم کار می‌کند زیر پوششی یکدست از برف فرو رفته، درختانی که شاخه‌هایشان سنگینی زمستان را به دوش می‌کشند و روستاهایی که در سکوتی عمیق فرو رفته‌اند، تصویری کم‌نظیر از مازندران زمستانی می‌سازند. با این حال، در حالی که برف آمده است، گردشگری همچنان نیامده و این ظرفیت عظیم، بار دیگر بدون برنامه و بهره‌برداری رها شده است.

ظرفیت‌های مغفول گردشگری زمستانه

مازندران استانی است که هم‌زمان دریا، جنگل، کوهستان و دشت را در خود جای داده و از نظر اقلیمی، یکی از متنوع‌ترین مناطق کشور به شمار می‌رود. استانی که به‌درستی از آن به‌عنوان «استان چهار فصل» یاد می‌شود؛ اما این چهار فصل، در عمل سهمی برابر از گردشگری ندارند. با آغاز فصل سرما و بارش برف در ارتفاعات، بخش بزرگی از ظرفیت‌های گردشگری مازندران به خواب زمستانی می‌رود؛ گویی گردشگری این استان، تنها به یک فصل محدود شده است.

با نخستین بارش‌های جدی برف، جاده‌های کوهستانی مازندران چهره‌ای متفاوت به خود می‌گیرند. سفیدی که تا چشم کار می‌کند امتداد یافته، درختانی که شاخه‌هایشان زیر بار برف خم شده و سکوتی که تنها با صدای عبور خودروها شکسته می‌شود، تصویری است که هر سال تکرار می‌شود.

جاده‌هایی که می‌توانند مقصد باشند

محورهای کوهستانی استان، از کجور نوشهر در غرب تا مسیرهای منتهی به شیخ‌موسی بابل و جاده‌های پرپیچ‌وخم هزارجریب نکا در شرق، در روزهای برفی به مسیرهایی کم‌نظیر تبدیل می‌شوند. عبور از این جاده‌ها، بیش از آنکه صرفاً یک تردد باشد، تجربه‌ای است از مواجهه مستقیم با طبیعت زمستانی.

در حاشیه جاده کجور، خودروهایی دیده می‌شوند که برای لحظاتی توقف کرده‌اند، برخی مشغول ثبت تصاویر، برخی در حال نوشیدن چای داغ و برخی تنها غرق در تماشای منظره‌اند، یکی از اهالی بومی که به همراه خانواده به جاده زده است، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر می‌گوید: مازندران را همه با دریا می‌شناسند، اما این جاده‌ها در زمستان، چیز دیگری است و اگر معرفی شود، خودش مقصد است.

این گفته، نشان می‌دهد که گردشگری زمستانه لزوماً نیازمند زیرساخت‌های عظیم نیست و حتی جاده‌گردی و طبیعت‌گردی کنترل‌شده می‌تواند بخش مهمی از آن را شکل دهد؛ ظرفیتی که تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

شیخ‌موسی؛ زمستان، زندگی و انتظار

در مسیر شیخ‌موسی بابل، روستاها زیر لایه‌ای از برف آرام گرفته‌اند. دود آرامی از دودکش خانه‌ها بلند است و نشانه‌های زندگی، با وجود سرمای هوا، جریان دارد. اهالی منطقه، زمستان را نه به‌عنوان فصل تعطیلی، بلکه بخشی از چرخه زندگی خود می‌شناسند.

قربانی یکی از ساکنان محلی که در حال پاک‌سازی برف مقابل خانه‌اش است، می‌گوید: برف همیشه بوده، اما مسافر کمتر شده. قبلاً زمستان هم رفت‌وآمد داشتیم، حالا همه چیز شده تابستان.

وی می گوید: گردشگری در مازندران، علی‌رغم ظرفیت‌های چهارفصل، عملاً به چند ماه محدود شده و سایر فصول، به‌ویژه زمستان، سهم ناچیزی از آن دارد.

هزارجریب؛ ظرفیت بکر، سهم اندک

در شرق مازندران، هزارجریب نکا یکی از بکرترین جلوه‌های طبیعت زمستانی استان را در خود جای داده است، جاده‌ای که از میان جنگل و ارتفاعات عبور می‌کند، در روزهای برفی به مسیری رؤیایی تبدیل می‌شود، با این حال، نبود اقامتگاه‌های استاندارد، خدمات گردشگری و مسیرهای تعریف‌شده باعث شده این منطقه با وجود ظرفیت بالا، سهمی اندک از گردشگری زمستانه داشته باشد.

زوجی که از یکی از استان‌های همجوار برای دیدن اقوام به این منطقه آمده‌اند، در گفت‌وگو با مهر می‌گویند: طبیعت فوق‌العاده است اما امکانات تقریباً صفر است و اگر برنامه‌ریزی شود اینجا می‌تواند مقصد ثابت زمستانی باشد.

گردشگری زمستانه؛ حلقه گمشده توسعه

کارشناسان معتقدند تمرکز بیش از حد بر گردشگری تابستانه و ساحلی، یکی از دلایل اصلی عقب‌ماندگی گردشگری زمستانه در مازندران است. این در حالی است که بسیاری از مناطق کوهستانی استان، از نظر اقلیمی و توپوگرافی، قابلیت توسعه فعالیت‌هایی مانند طبیعت‌گردی زمستانی، برف‌نوردی، گردشگری روستایی و حتی ورزش‌های برفی را دارند.

محمد موسوی یک کارشناس گردشگری در گفت‌وگو با مهر اظهار می‌کند:گردشگری زمستانه فقط به اسکی محدود نمی‌شود. تجربه برف، اقامت در روستا، غذاهای محلی و حتی سکوت زمستان، خود یک محصول گردشگری است.

به گفته وی، نگاه فصلی به گردشگری، مانع از شکل‌گیری یک برنامه جامع چهار فصل شده و باعث تمرکز فشار گردشگری در چند ماه خاص از سال شده است.

پیست اسکی؛ مطالبه‌ای قدیمی

وی گفت: نبود پیست اسکی استاندارد و فعال در مازندران، یکی از مهم‌ترین خلأهای گردشگری زمستانه استان به شمار می‌رود، این در حالی است که ارتفاعات برخی مناطق، از نظر شرایط طبیعی، قابلیت ایجاد چنین زیرساختی را دارند. فعالان گردشگری بر این باورند که ایجاد حتی یک پیست اسکی مجهز، می‌تواند جریان تازه‌ای از سفرهای زمستانی را به استان هدایت کند.

این کارشناس ادامه داد: پیست اسکی فقط ورزش نیست یعنی اشتغال، ماندگاری مسافر و رونق مناطق کوهستانی و باید در این زمینه برنامه ریزی شود.

در کنار توسعه گردشگری، تأمین ایمنی جاده‌های برفی و خدمات‌رسانی مناسب، از الزامات اصلی سفرهای زمستانی است. حضور نیروهای راهداری و پاک‌سازی مسیرها، اگرچه قابل‌تقدیر است، اما مسافران بر لزوم افزایش ایستگاه‌های خدماتی، امکانات رفاهی و اطلاع‌رسانی دقیق تأکید دارند، جاده‌های مازندران در فصل زمستان زیباست اما اگر امکانات بیشتر باشد، خانواده‌ها با خیال راحت‌تری سفر می‌کنند.

فراتر از زیرساخت، آنچه بیش از همه احساس می‌شود، نبود روایت رسانه‌ای منسجم از زمستان مازندران است در حالی که تصاویر برفی استان در شبکه‌های اجتماعی بازتاب گسترده‌ای دارد، این بازنمایی‌ها هنوز به یک برند گردشگری رسمی تبدیل نشده‌اند و روایت درست و هدفمند از زمستان، می‌تواند نگاه‌ها را از ساحل به کوهستان معطوف کند و توازن فصلی در گردشگری ایجاد کند.

مهران حسنی معاون سابق گردشگری میراث فرهنگی و فعال حوزه گردشگری مازندران درباره مظاهر گردشگری زمستانه به خبرنگار مهر می‌گوید: آب‌های گرم معدنی بویژه در فصل زمستان گردشگران زیادی را برای بهره گیری از جاذبه‌هایش به منطقه می‌کشاند زیرا مازندران برخلاف استان‌های سردسیر، پیست اسکی ندارد و می‌توان از دیگر جاذبه‌ها استفاده کرد.

وی پرنده نگری را از دیگر جاذبه‌های پاییزی و زمستانه استان بیان کرد و گفت: می‌توان در فصل پاییز و زمستان با سفر به مناطق تالابی از جمله میانکاله و یا فریدونکنار پرندگان زیبا و منحصربفرد را به نظاره نشست.

مازندران، در عمل یک استان چهار فصل است؛ اما در عرصه گردشگری، همچنان تک‌فصل باقی مانده است. زمستان، با تمام زیبایی‌ها و ظرفیت‌هایش، هر سال می‌آید و می‌رود، بی‌آنکه سهم شایسته‌ای در برنامه‌ریزی گردشگری داشته باشد. جاده‌های سفیدپوش، روستاهای آرام و طبیعت بکر، همگی گواه فرصت‌هایی هستند که زیر برف، نادیده گرفته می‌شوند.

تا زمانی که نگاه‌ها از گردشگری فصلی به گردشگری چهار فصل تغییر نکند، مازندران همچنان استانی خواهد بود با همه ظرفیت‌ها، اما با بهره‌برداری محدود؛ استانی چهار فصل، با گردشگری تک‌فصل.