فرسودگی بیش از۶۰درصد ناوگان کشاورزی درگلستان؛تهدیدی برای امنیت غذایی

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها-فهیمه اجاقلو: بر اساس آمار بیش از ۳۸ هزار تراکتور در گلستان فعال هستند که بیش از ۶۰ درصد از آنها بالای ۱۳ سال عمر دارند، در بخش کمباین نیز از حدود سه هزار دستگاه، بیش از ۷۰ درصد فرسوده هستند، این ادوات علی‌رغم بازسازی‌های جزئی، از تکنولوژی ۷۰ تا ۸۰ سال پیش بهره می‌برند.

در حالی که مکانیزاسیون یکی از عوامل مهم در افزایش بهره‌وری کشاورزی محسوب می‌شود اما به دلیل کاهش تسهیلات و افزایش شدید قیمت ادوات طی دو، سه سال اخیر روند نوسازی ناوگان کشاورزی کشور و استان گلستان با مشکل جدی روبه‌رو شده است.

خشکسالی و تغییر اقلیم طی سال‌های اخیر تأثیر منفی بر میزان تولیدات و فروش محصولات بر جای گذاشته است همین امر موجب شده تا کشاورزان چندان رغبتی برای خرید و جایگزینی ادوات جدید در فعالیت خود نداشته باشند.

قیمت بالای ادوات با درآمد کشاورزان تناسبی ندارد

یک کشاورز گلستانی با انتقاد از قیمت بالای ادوات کشاورزی در گفتگو با مهر اظهار کرد: کشاورزان به مزایای تجهیز و نوسازی ادوات واقف هستند اما هزینه بالای ادوات با درآمد کشاورزان هیچ تناسبی ندارد.

محمد قربانی افزود: اگر این اطمینان خاطر در کشاورز وجود داشته باشد که هزینه خرید ادوات با صرفه جویی در مصرف سوخت و افزایش بهره‌وری عملکرد می‌تواند طی چند سال جبران شود قطعأ به سمت خرید ادوات جدید ترغیب خواهد شد اما شرایط ناپایدار محصولات و افزایش هزینه‌های کشاورزی از نهاده‌ها گرفته تا دستمزد کارگران خرید ادوات را به ریسک بزرگی برای کشاورزان تبدیل کرده است.

وی ادامه داد: بسیاری از اراضی گلستان خرد هستند و خرید یک دستگاه بزرگ و گران قیمت که شاید تمام طول سال استفاده نشود هیچ توجیه اقتصادی برای کشاورز نخواهد داشت.

کشاورز گلستانی با ابراز نارضایتی از کیفیت ادوات تولیدی در کشور گفت: در بسیاری از موارد مشاهده شده که کشاورز اقدام به خرید ادوات کرده اما خدمات پس از فروش و کیفیت دستگاه قابل قبول نبوده است و کارخانه تولید کننده در قبال خرابی قطعات مسئولیت قبول نمی‌کند بنابراین در شرایط فعلی کشاورز بیشتر تمایل به تعمیر و نگهداری ادوات قدیمی یا خرید ادوات دست دوم دارد.

تخصیص ۳۰۰ میلیارد تومان اعتبار برای توسعه مکانیزاسیون در گلستان

افزایش بهره‌وری تولید، کاهش و ریزش محصول، دوره برداشت کوتاه، کاهش نیاز به نیروی انسانی، مصرف بهینه آب، کاهش آلودگی محیط زیست، کاهش هزینه تولید و در نهایت افزایش سود خالص کشاورز تنها بخشی از فواید توسعه مکانیزاسیون محسوب می‌شود با این وجود آمارها بیانگر آن است که ضریب مکانیزاسیون در کشور تفاوت معناداری با سایر کشورها دارد.

در حالی که برخی آمار نشان از وضعیت نامناسب ضریب مکانیزاسیون در کشور دارد اما رئیس اداره فناوری‌های مکانیزه سازمان جهادکشاورزی گلستان معتقد است شاخصی که در کشور به نام «ضریب مکانیزاسیون» شناخته می‌شود (نسبت کل نیروی محرکه بر حسب اسب‌بخار به سطح زیرکشت) شاخص دقیق و کیفی نیست و نمی‌تواند وضعیت واقعی مکانیزاسیون را نشان دهد.

مریم برزنونی با بیان اینکه این شاخص صرفاً کمی است و بازتاب‌دهنده بهره‌وری، ساعات کار ماشین‌آلات یا میزان استفاده مؤثر از ظرفیت ادوات کشاورزی نیست، افزود: به همین دلیل، ارزیابی دقیق جایگاه استان گلستان در مکانیزاسیون کشور، بر مبنای این شاخص چندان معتبر نیست.

وی اظهار کرد: بیش از نیمی از ناوگان کشاورزی در گلستان فرسوده و بالای سن استاندارد کار هستند، در واقع به دلیل کاهش تسهیلات و افزایش شدید قیمت ادوات طی دو تا سه سال اخیر، روند نوسازی ناوگان کشاورزی کشور و استان گلستان با مشکل جدی روبه‌رو شده است.

رئیس اداره فناوری‌های مکانیزه سازمان جهادکشاورزی با اشاره به میزان تسهیلات و اعتبارات تخصیص یافته به گلستان برای توسعه مکانیزاسیون گفت: اعتبار تخصیص‌یافته به استان گلستان در سال جاری حدود ۳۰۰ میلیارد تومان بوده است از این میزان، حدود ۲۰۰ میلیارد تومان جذب شده و بقیه پرونده‌ها در حال بررسی بانکی هستند.

برزنونی ادامه داد: یکی از موانع جذب کامل تسهیلات، شرط تمرکز حساب مشتریان در بانک عامل و پایین بودن رتبه اعتباری کشاورزان است؛ موضوعی که در اثر خشکسالی‌های پیاپی تشدید شده است.

به گفته وی اراضی خرد و پراکنده در گلستان و عدم تناسب قیمت محصولات کشاورزی با قیمت ادوات موجب شده تا کشاورزان چندان تمایلی برای خرید ادوات نداشته باشند.

عدم بروزرسانی تکنولوژی‌های نوین، اصلی ترین مانع مکانیزاسیون در کشور

رئیس اداره فناوری‌های مکانیزه سازمان جهادکشاورزی بیان کرد: افزایش قیمت ادوات به هیچ وجه با رشد قیمت محصولات کشاورزی به ویژه گندم که مبنای اقتصاد زراعی کشور است همگام نبوده و این وضعیت، سرمایه‌گذاری برای خرید ادوات مدرن را از توان اقتصادی کشاورز خارج می‌سازد.

برزنونی با بیان اینکه بحران مکانیزاسیون در استان گلستان و کشور، فراتر از صرفاً کمبود اسب‌بخار است؛ افزود: اصلی‌ترین مانع، عدم ورود و بروزرسانی تکنولوژی‌های نوین است.

وی ادامه داد: تنها راهکار بلندمدت برای جبران محدودیت اراضی و ناترازی آب، افزایش عملکرد در واحد سطح یعنی بهره‌وری است و این امر بدون به‌کارگیری ابزارهای به‌روز در فرآیندهایی نظیر کاشت، کوددهی و سم‌پاشی امکان‌پذیر نیست.

رئیس اداره فناوری‌های مکانیزه سازمان جهادکشاورزی گفت: در غیاب تکنولوژی روز، کارایی نهاده‌ها به حداکثر نمی‌رسد و توسعه مکانیزاسیون متوقف می‌ماند.

کیفیت پایین تولید ادوات داخلی زیر سایه سنگین تحریم‌ها

برزنونی در ادامه به علت نارضایتی کشاورزان از ادوات تولید داخلی اشاره کرد و گفت: تحریم‌ها و چالش‌های اقتصادی، زنجیره تأمین مواد اولیه مثل آلیاژها و متالورژی ادوات داخلی را تحت تأثیر قرار داده است.

وی ادامه داد: صنعتگران داخلی دانش فنی ساخت ادوات با کیفیت مطلوب را دارند، اما به دلیل هزینه‌های سرسام‌آور مواد اولیه با کیفیت، مجبورند از آلیاژهای پایین‌تر استفاده کنند که نتیجه آن تولید محصولی با کیفیت پایین‌تر است تا با قدرت خرید کشاورز همخوانی داشته باشد.

رئیس اداره فناوری‌های مکانیزه سازمان جهادکشاورزی گفت: مدیریت خدمات پس از فروش ماشین‌آلات کشاورزی در حوزه اختیارات مدیرکل خدمات پس از فروش وزارت صمت قرار دارد و مستقیماً زیرمجموعه جهاد کشاورزی نیست، بنابراین این تفکیک می‌تواند منجر به بروز مشکلات و نارضایتی‌هایی در زمینه خدمات و گارانتی شود.

برزنونی خاطرنشان کرد: با توجه به ساختار گندم‌بنیان کشاورزی ایران، لازم است مسئولان کشور حمایت‌های ساختاری بیشتری از جمله تسهیلات با بهره کمتر از وضعیت فعلی، تأمین بخشی از سرمایه‌گذاری کشاورزان از منابع دولتی به صورت بلاعوض به دلیل عدم توجیه اقتصادی فعلی و تلاش برای ورود و انتقال تکنولوژی‌های نوین علی‌رغم موانع سیاسی و اقتصادی اعمال کند.

لزوم توجه دولت به توسعه مکانیزاسیون

با توجه به اینکه گلستان یکی از قطب‌های کشاورزی در کشور محسوب می‌شود و نقش مهمی در تولیدات محصولات استراتژیک از جمله گندم، دانه‌های روغنی و برنج دارد فرسودگی ادوات کشاورزی می‌تواند اثرات قابل توجهی بر جنبه‌های اقتصادی، فنی و زیست محیطی داشته باشد.

یک کارشناس کشاورزی مکانیزاسیون را یکی از چالش‌های مهم در بخش کشاورزی عنوان کرد و در گفتگو با مهر اظهار کرد: مکانیزاسیون، توسعه کشاورزی مدرن و پایدار را رقم می‌زند اما معمولاً در زمین کوچک یا نامسطح استفاده از برخی ادوات دشوار و یا ناممکن است.

ندا جعفری افزود: از آنجایی که نظام خرده مالکی در اراضی کشاورزی گلستان حاکم است پراکندگی قطعات و خرد بودن اراضی کار با ماشین آلات بزرگ را دشوار می‌کند، البته ماشین آلات کوچک و چند منظوره مثل مینی تراکتور، کلتیواتور برای شخم و آماده سازی خاک و دستگاه‌های کوچک و نیمه اتوماتیک برای اراضی کوچک طراحی شده است اما واقعیت این است که هزینه خرید این ادوات بالاست و بعضاً از توان کشاورز خارج است.

وی با بیان اینکه باید دولت ریسک خرید را با تسهیلات کم بهره تر و ضمانت‌های قوی کاهش دهد، گفت: ادوات قدیمی هزینه تعمیر نگهداری و مصرف سوخت بالایی دارد از سویی کاهش بهره‌وری ادوات باعث می‌شود عملیات کشت، داشت و برداشت با کندی انجام شود و عملکرد در هکتار کاهش یابد و زمان برداشت مکانیزه در محصولات مثل گندم و برنج شاهد ریزش محصولات خواهیم بود.

بر اساس این گزارش، کشاورزی در گلستان با فرسودگی بالا، محدودیت اعتبار، و قدرت خرید پایین کشاورزان مواجه است و بدون اصلاح نظام تسهیلاتی و به‌روزرسانی شاخص‌های ارزیابی مکانیزاسیون، امکان بهبود وضعیت ناوگان و بهره‌وری بخش کشاورزی بسیار محدود خواهد بود، امری که بدون تردید بر امنیت غذایی کشور تأثیر منفی بر جای خواهد گذاشت.