سقوط طلای سفیددرسرزمین مادری؛پنبه گلستان قربانی مکانیزاسیون ناکارآمد

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها-فهیمه اجاقلو:در دهه های گذشته به خصوص تا اوایل دهه ۸۰ شمسی پنبه به دلیل وجود صنایع نساجی و سیاست های حمایتی دولت محصولی استراتژیک محسوب می شد و سطح بسیاری از اراضی گلستان زیر کشت این محصول می رفت تا جایی که این خطه به سرزمین طلای سفید معروف بود، رفته رفته از دهه ۸۰ تا ۹۰ شمسی مشکلات مدیریتی و اقتصادی از جمله افزایش هزینه های تولید و معرفی کشتهای راحت تر با قیمت گذاری نسبتأ مطمئن باعث روند کاهشی و نوسانات شدید در کشت پنبه شد.

در سال های اخیر اما عدم صرفه اقتصادی این محصول به اوج خود رسید کشاورزان عمدتأ با هزینه های بالا و قیمت تضمینی که دیگر متناسب با تورم نبود مواجه شدند و ترجیح دادند به سمت کشت های جایگزین با صرفه اقتصادی بالا هم چون شالی روی آورند در این میان یکی از عواملی که طی سالهای اخیر باعث شد سطح کشت در گلستان کاهش یابد هزینه های بالای دستمزد کارگری و نبود ادوات مکانیزه برداشت بود.

ادوات مکانیزه برداشت در محصول حساسی مانند پنبه که کیفیت الیاف آن به برداشت به موقع وابسته است تأثیر جدی بر کیفیت و کاهش قیمت فروش محصول دارد در واقع نبود ادوات مکانیزه برداشت هزینه کارگری را به شدت افزایش و ریسک کیفیت و فروش را بالا می برد و این امر به طور مستقیم در تصمیم کشاورز برای کاهش سطح زیر کشت نقش محوری ایفا می کند.

در حالیکه یکی از راههای توسعه زراعت پنبه در گلستان برداشت مکانیزه این محصول است اما به گفته رئیس اداره فناوری های مکانیزه سازمان جهاد کشاورزی گلستان پنبه عمدتأ در اراضی کم بازده استان کشت می شود و با هزینه های فعلی، این اراضی توان پاسخگویی به انتظارات اقتصادی کشاورز را ندارد و لازم است بازنگری لازم در خصوص عملیات فنی الگوی کشت و مکانیزاسیون انجام شود.

گرانی و فرسودگی ادوات، مانع مکانیزاسیون پنبه

مریم برزنونی یکی از مشکلات پنبه کاران را برداشت مکانیزه دانست و در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: سال گذشته برداشت مکانیزه پنبه در استان انجام شد و عواملی هم چون تأخیر در مصرف هورمونها، ضعف در عملیات سمپاشی، برداشت مکانیزه را با چالش های جدی مواجه کرد.

وی افزود: ۲۹ درصد از عملیات سمپاشی مستقیمأ به کیفیت و استاندارد سمپاش وابسته است و در حال حاضر سمپاشهای موجود از نظر فنی و مهندسی دارای ایراد و استاندارد آن سال‌هاست و به روز رسانی نشده است،در حالیکه این موضوع بارها با وزارت جهاد کشاورزی مکاتبه و پیگیری شده اما تا کنون اقدامی صورت نگرفته است.

رئیس اداره فناوری های مکانیزه سازمان جهاد کشاورزی گلستان خاطر نشان کرد: قیمت کمباین های برداشت پنبه حتی انواع چینی بین ۳۲۰ تا ۳۵۰ هزار یورو و نمونه اروپایی و آمریکایی تا ۸۰۰ هزار یورو است که خارج از توان مالی کشاورز است.

برزنونی اظهار کرد: باید شرایط برای واردات ماشین آلات کارکرده استاندارد با قیمت مناسب فراهم باشد و اگر قرار است برداشت مکانیزه و تولید اقتصادی در پنبه محقق شود باید استان گلستان به صورت ویژه دیده شود و اصلاح ساختار مکانیزاسیون استاندارد ادوات و تسهیل دسترسی به ماشین آلات به عنوان الویت در سیاستهای بخش کشاورزی قرار گیرد.

تغییر اقلیم یکی از چالش های اصلی زراعت پنبه در گلستان

طی سالهای اخیر تغییر اقلیم با شتاب فزاینده خود بر بخش های مختلفی از جمله کشاورزی تأثیر جدی برجای گذاشته است این امر موجب شده تا کشاورزی گلستانی از کشت محصولاتی که روزی جایگاه ویژه ای در الگوی کشت این استان داشتند فاصله بگیرند از سویی عدم حمایت و بلاتکلیفی در خصوص اقداماتی مناسب و اقتصادی برای سازگاری با کشت محصولات هم سو با تغییر اقلیم موجب شده تا ترجیح کشاورزان برای کشت محصولات تغییر کند.

در همین رابطه رئیس اداره پنبه و دانه های روغنی سازمان جهاد کشاورزی گلستان یکی از چالش های زراعت پنبه را تغییر اقلیم دانست و در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: البته این موضوع تنها به گلستان اختصاص ندارد در شرایط فعلی باید خودمان را با تغییر اقلیم سازگار کنیم و با شرایط جدید اقلیمی جابجایی کشت پنبه به اراضی مستعد، برداشت مکانیزه و توسعه استفاده از ماشین آلات باید در برنامه ها مورد توجه قرار گیرد.

علی موسی خانی افزود: آزادسازی قیمتها در کنار فرصتهایی که ایجاد کرد پیامدهایی مانند افزایش قیمت نهاده های کشاورزی را نیز به همراه داشت.

وی ادامه داد: در سال های ابتدایی ممکن است کشاورز آمادگی لازم برای تطبیق با این شرایط را نداشته باشد بنابراین لازم است بخش خصوصی برای تأمین نهاده ها در قالب کشاورزی قراردادی نقش فعال‌تری داشته باشد.

رئیس اداره پنبه و دانه های روغنی سازمان جهاد کشاورزی گفت: ارائه تسهیلات کم بهره به بخش خصوصی میتواند زمینه لازم برای حمایت عملی از کشاورزان،تأمین نهاده ها و اجرای موفق برنامه های احیای پنبه در گلستان را فراهم کند.

افزایش هزینه های تولید،کشت پنبه برای کشاورزان گلستانی را غیرجذاب کرد

اگرچه یکی از راههای جذب کشاورزان به کشت پنبه تسهیل شرایط برداشت و وجود ادوات مکانیزه است اما به گفته یک فعال حوزه کشاورزی مادامی که کشت پنبه از نظر اقتصادی برای کشاورز جذاب نباشد نمی توان انتظار افزایش سطح زیر کشت این محصول را داشت.

علیقلی ایمانی شالی را یک رقیب اصلی برای پنبه عنوان کرد و افزود: شالی از نظر اقتصادی برای کشاورز صرفه بیشتری دارد و طبیعی است که در شرایط فعلی الویت کشاورز معیشت و درآمد وی باشد.

وی با بیان اینکه کشاورزی قراردادی می‌تواند توسعه کشت پنبه در گلستان را رقم بزند، گفت: باید وضعیت کارخانه های پنبه و زنجیره تولید مشخص باشد و کشاورزی که رغبت به کشت پنبه دارد با قراردادهای شفاف عادلانه و دو طرفه وارد چرخه تولید شود و اگر این قراردادها شرایط اقتصادی و معیشت کشاورز را در نظر بگیرد میتوان به توسعه کشت پنبه در گلستان امیدوار بود.

فعال کشاورزی، مکانیزاسیون برداشت پنبه را یک ضرورت عنوان کرد و گفت: هزینه بالای دستمزد کارگری در شرایط کنونی توجیه اقتصادی برای کشاورز ندارد برای کاهش هزینه تولید و برداشت پنبه ناگریز به استفاده از ماشین آلات و ابزارهای نوین و فناوری های نو هستیم در این میان مکانیزاسیون مستقیمأ بر کاهش هزینه ها و افزایش درآمد کشاورز در ارتباط است.

ایمانی بیان کرد: توسعه پایدار پنبه تنها زمانی محقق می‌شود که حمایتهای سیاستی، کاهش هزینه های تولید و قراردادهای منصفانه و تخمین سودآوری برای کشاورز در دستور کار قرار گیرد.

تخصیص اعتبار برای احیای زراعت پنبه در گلستان

در حالیکه عدم تخصیص اعتبار برای توسعه زراعت پنبه همواره یکی از چالش های جدی در مسیر کشت این محصول استراتژیک محسوب می‌شود به تازگی رئیس سازمان جهاد کشاورزی گلستان از اعتباری مشخص برای نخستین بار در راستای احیای زراعت پنبه در استان خبر داد.

ابراهیم هزار جریبی افزود: ۷۵ میلیارد ریال برای امور کارشناسی،مراقبت و زراعت و ۳۵ میلیارد ریال در بخش مکانیزاسیون هزینه خواهد شد و مابقی به عنوان برش استانی در نظر گرفته می‌شود.

وی اظهار کرد: این اعتبار اگرچه موقت است اما یک نقطه آغاز حرکت عملیاتی و اثرگذار خواهد بود و هدف اصلی آن ترغیب و جلب مشارکت بخش خصوصی برای افزایش بهره وری و توسعه زیر کشت پنبه است.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی گلستان اضافه کرد: در حال حاضر ۲ دستگاه ماشین برداشت پنبه در اختیار مؤسسه تحقیقات پنبه قرار دارد و تعمیر و بروزرسانی آن در دستور کار است.

هزار جریبی با اشاره به تأثیر اصلاح نرخ ارز در چرخه کشاورزی گفت: اصلاح نرخ ارز در مجموع به نفع تولید محصولات کشاورزی به ویژه پنبه و دانه های روغنی خواهد بود و می تواند انگیزه کشاورزان را برای ورود به چرخه تولید افزایش دهد.

بر اساس این گزارش نبود ماشین‌آلات استاندارد و افزایش هزینه‌های کارگری، کیفیت پنبه گلستان را تهدید و سودآوری این محصول را به حداقل رسانده است، کارشناسان معتقدند با اصلاح ساختار مکانیزاسیون، تسهیل واردات ادوات و حمایت مالی از کشاورزان می توان به جان گرفتن دوباره طلای سفید در اراضی شمالی کشور امیدوار بود.