رودکی، شاعری که اقتدار زبان فارسی را بازگرداند

به گزارش خبرگزاری مهر، آیین گرامی‌داشت رودکی پدر شعر پارسی، با یادی از خواجوی کرمانی با عنوان «بوی جوی مولیان»، به همت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی با همکاری سفارت تاجیکستان در ایران و بنیاد رودکی، سه‌شنبه ۱۶ دی‌ماه درتالار اجتماعات شهید مطهری (ره) انجمن برگزار شد.

در ابتدای این رویداد محمود شالویی رییس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی طی سخنانی گفت: امروز در آستانه روز بزرگداشت خواجوی کرمانی گرد هم آمده‌ایم تا این روز را به فال نیک بگیریم و روز بزرگداشت رودکی را با نام خواجوی کرمانی نیز پیوند بزنیم.

وی افزود: قرن چهارم هجری، قرن شکوفایی و آغاز نهضت بزرگ شعر پارسی است؛ دوره‌ای که با رودکی آغاز شد و در ادامه با سنایی، عطار، مولانا، سعدی، حافظ و نظامی به قله‌هایی رسید که امروز مایه افتخار ایران و جهان ادب و هنر است.

شالویی با اشاره به اینکه اگرچه اشعار اندکی از رودکی باقی مانده، اما همان آثار نیز سرشار از مهر، دوستی و انسان‌دوستی است، اظهار کرد: رودکی پیوندی عمیق میان دل‌ها ایجاد کرد و همین پیوند امروز در روابط صمیمانه ایران و تاجیکستان نیز به‌روشنی دیده می‌شود.

وی با قدردانی از نظام‌الدین زاهدی، سفیر جمهوری تاجیکستان در ایران، از سفر هیأت فرهنگی و هنری انجمن به این کشور و استقبال کم‌نظیر مردم رودک و پنجکنت یاد کرد و افزود: علاقه نسل نوجوان و جوان تاجیک به رودکی، سعدی، حافظ و مولانا شوق‌انگیز و امیدبخش بود.

رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی با تأکید بر برنامه مرمت و بازسازی آرامگاه رودکی گفت: رودکی متعلق به همه ماست و مرمت آرامگاه او در دستور کار انجمن قرار گرفته است.

وی در پایان با اشاره به جایگاه رفیع خواجوی کرمانی در ادب فارسی افزود: مقدمات برگزاری آیین بزرگداشت این شاعر بزرگ ایرانی در کرمان آغاز شده و تلاش می‌کنیم با فعالیت های پژوهشی و هنری، این سرمایه بزرگ ادب فارسی را بیش از پیش، خاصه به نسل های جوان و جدید معرفی کنیم.

رودکی پایه‌گذار قالب‌ها و نظام شعر فارسی

در ادامه نظام الدین زاهدی سفیر جمهوری تاجیکستان در ایران در جایگاه قرار گرفت و با اشاره به جایگاه والای زبان و ادب فارسی گفت: در جمعی حضور داریم که استادان و چهره‌های ماندگار فرهنگ و ادب پارسی در آن گرد آمده‌اند و من سلام و مردم تاجیکستان، به‌ویژه اهالی ادب را به همه شما عزیزان ابلاغ می کنم؛ به یاد سخن ماندگار «رودکی» افتادم که فرمود: «هیچ شادی نیست اندر این جهان، برتر از دیدار روی دوستان»

او با بیان اینکه امروز «بوی جوی مولیان» در تالار انجمن به مشام دوستداران ادب می‌رسد، افزود: رودکی پدر شعر فارسی است؛ نه به این معنا که پیش از او شاعری نبوده، بلکه از آن‌رو که با نبوغ و خلاقیت کم‌نظیر خود، زبان فارسی را در روزگاری که زبان عربی زبان غالب شعر و دانش بود، به کرسی زرین شعر و ادب نشاند.

زاهدی ادامه داد: یکی از بزرگ‌ترین خدمات رودکی، بازگرداندن اقتدار زبان فارسی پس از دو قرن سلطه زبان عربی و احیای سنت‌ها و میراث فرهنگی ایران‌زمین بود.

سفیر جمهوری تاجیکستان با اشاره به نقش رودکی در پایه‌گذاری قالب‌ها و نظام شعر فارسی افزود: رودکی راهگشایی بود که شاعران پس از او تا هزار سال در مسیر هموارش گام برداشتند. وی رودکی‌شناسی را از مهم‌ترین محورهای همکاری فرهنگی ایران و تاجیکستان دانست و پیشنهاد کرد با تلاش مشترک علمی، دیوانی جامع و منقح از اشعار رودکی و نیز آثار شاعران هم‌عصر او فراهم شود. او در پایان با یادآوری سخن رودکی درباره زندگی توام با آزادی، آرزو کرد که تندرستی، خوی نیک، نام نیک و خرد جاودان نصیب همه حاضران شود و همگان شاد و بی‌غم زیست کنند.

شعر فارسی در تار و پود زندگی مردم تاجیکستان

در بخش دیگری از این روایداد ادبی و هنری مرتضی امیری اسفندقه، پس از قرائت چند قطعه شعر طی سخنانی کوتاهی با اشاره به سفر خود به تاجیکستان گفت: در تاجیکستان دریافتم که شعر در تار و پود زندگی مردم تاجیک جاری است؛ تا آنجا که حتی پاسبانان خیابان رودکی، شعرشناس و سخن‌دان‌اند.

وی با روایت خاطره‌ای افزود: روزی که گذرنامه همراهم نبود، مأمور پلیس با لحنی فاخر، شعری از پروین اعتصامی خواند و وقتی من نیز با بیتی پاسخ دادم، چنان ذوق‌زده شد که با نهایت احترام بدرقه‌ام کرد و سفارش احترام به این بنده را به دیگران همکاران خود نیز کرد.

این شاعر برجسته کشور تأکید کرد: این احترام عمیق به شعر، نشان می‌دهد که رودکی و فردوسی و حافظ و… تنها نام‌های تاریخی نیستند، بلکه هنوز در زندگی روزمره مردم آن دیار حضور دارند.

امیری اسفندقه با اشاره به شعری که در همان ایام به محمدعلی عجمی؛ شاعر برجسته تاجیک تقدیم کرده و در تاجیکستان ترجمه و منتشر شده است، افزود: ما و تاجیکان بر سر یک سفره نان و نمک شعر نشسته‌ایم و هیچ اقدامی توان جدایی این پیوند فرهنگی را ندارد؛ لذا این میراث مشترک همواره ما را در کنار هم نگه خواهد داشت.

رودکی جهان را فسانه‌ای گذرا می‌بیند

در ادامه و پس از اجرای برنامه موسیقایی با هنرمندی گروه موسیقی بنیاد رودکی، علی رواقی چهره ماندگار زبان و ادبیات فارسی به ایراد سخن پرداخت. او گفت: کتاب «سروده‌های رودکی» حاصل چند سال کار پژوهشی و تصحیح متون از سوی اینجانب است و فرهنگستان زبان و ادب فارسی آن را منتشر کرده است. این اثر با مقدمه‌ای درباره جایگاه رودکی فراهم آمد و نزدیک به سه سال زمان برد تا به صورتی منقح در اختیار علاقه‌مندان قرار گیرد.

وی با اشاره به محتوای این کتاب افزود: در این مجموعه، علاوه بر گردآوری و تصحیح اشعار بازمانده از رودکی، به توضیح واژگان دشوار و کهن نیز پرداخته شده است؛ واژگانی که برای خوانندگان امروز، به‌ویژه آنان که با متون کلاسیک فارسی کمتر مأنوس‌اند، گاه دشوار می‌نماید. کلماتی چون «جان‌بوز»، «خرده‌گریز»، «بخو»، «پندام» و برخی ترکیبات خاص رودکی، نیازمند شرح و تبیین‌اند و در این کتاب کوشیده‌ایم با اتکا به منابع معتبر و شواهد زبانی، معنای دقیق آن‌ها را روشن کنیم.

این پژوهشگر برجسته زبان و ادبیات فارسی ادامه داد: رودکی شاعری است که در قرن سوم و چهارم هجری، با زبانی استوار و اندیشه‌ای ژرف، بنیان شعر فارسی را استحکام بخشید و حتی در همین نمونه‌های اندکِ باقی‌مانده، گستره واژگانی و توان بیانی او آشکار است.

رواقی با خواندن چند بیت از رودکی گفت: این اشعار نشان می‌دهد که چگونه شاعر، جهان را فسانه‌ای گذرا می‌بیند و انسان را به شادی، خرد و رهایی از اندوه فرامی‌خواند. او در پایان اظهار امیدواری کرد که کتاب «سروده‌های رودکی» بتواند گامی مؤثر در آشنایی نسل امروز با زبان، اندیشه و زیبایی‌شناسی پدر شعر فارسی باشد و پژوهش در آثار رودکی همچنان با جدیت ادامه یابد.