خودکفایی برق فولاد تا ۱۴۰۵؛ صنعت در جدال با ناترازی گاز و بوروکراسی

به گزارش خبرنگار مهر،ناترازی انرژی، به‌ویژه در حوزه گاز و برق، طی سال‌های اخیر به بزرگ‌ترین تهدید برای صنعت فولاد ایران تبدیل شده است؛ صنعتی که بنا به برآوردها، تنها در چهار سال گذشته بیش از ۱۴ میلیارد دلار خسارت ناشی از قطع یا محدودیت انرژی متحمل شده و ناچار شده برای بقا، مسیر خودکفایی را در پیش بگیرد.

وحید یعقوبی، معاون اجرایی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، با اشاره به ابعاد این خسارت‌ها می‌گوید: «در چهار سال گذشته، فولادسازان به دلیل قطع گاز و برق بیش از ۱۴ میلیارد دلار زیان دیده‌اند. این شرایط باعث شد صنعت فولاد، برخلاف مأموریت اصلی خود، وارد حوزه نیروگاه‌سازی شود.»

خودکفایی اجباری در برق

به گفته یعقوبی، هم‌اکنون از حدود ۵۵۰۰ مگاوات برق مصرفی صنعت فولاد، بیش از ۴ هزار مگاوات آن توسط نیروگاه‌های اختصاصی فولادسازان تأمین می‌شود؛ به‌عبارتی بیش از ۷۳ درصد برق مورد نیاز این صنعت به‌صورت خودتأمین است. برنامه‌ریزی‌ها نشان می‌دهد این سهم تا پایان سال ۱۴۰۵ به حدود ۹۰ درصد برسد و صنعت فولاد در حوزه برق، به آستانه خودکفایی کامل نزدیک شود.

او تأکید می‌کند: «این در حالی است که نیروگاه‌سازی اساساً وظیفه صنعت فولاد نیست، اما ناترازی مزمن برق، فولادسازان را وادار کرده برای حفظ تولید، سرمایه‌گذاری‌های سنگین انجام دهند.»

ناترازی گاز؛ بحران حل‌نشده

با وجود پیشرفت نسبی در تأمین برق، چالش اصلی فولادسازان همچنان گاز است. یعقوبی درباره ریشه‌های ناترازی گاز می‌گوید: «اینکه چرا با وجود آنکه ایران دومین دارنده ذخایر گاز جهان است، به چنین ناترازی شدیدی رسیده‌ایم، پرسشی است که وزارت نفت و شرکت ملی گاز باید به آن پاسخ دهند. ما در صنعت فولاد فقط می‌توانیم از پیامدها بگوییم.»

به گفته او، از سال ۱۴۰۰ و با تشدید ناترازی‌ها، صنعت فولاد طرح‌هایی برای بهینه‌سازی مصرف گاز خانگی ارائه کرده است؛ از جمله نوسازی و تعویض بخاری‌های گازی با هدف آزادسازی گاز برای بخش تولید. هرچند برخی از این طرح‌ها به نتیجه رسیده، اما نبود ضمانت اجرایی دولت، مانع اصلی تداوم آن‌ها بوده است.

نبود ضمانت، فرسایش اعتماد

معاون انجمن فولاد تصریح می‌کند: «دولت باید تضمین کند گازی که از محل صرفه‌جویی آزاد می‌شود، برای سرمایه‌گذار صنعتی قابل استفاده خواهد بود. متأسفانه در سال‌های گذشته چنین تضمینی داده نشد و شرکت‌هایی که سرمایه‌گذاری کردند، متضرر شدند. همین موضوع، اعتماد بخش خصوصی را به‌شدت کاهش داد.»

استخراج گاز؛ مذاکرات فرسایشی

در کنار بهینه‌سازی مصرف، دولت از فولادسازان خواسته در استخراج میادین کوچک و متوسط گازی مشارکت کنند. یعقوبی در این باره می‌گوید: «اساساً استخراج گاز وظیفه فولادسازان نیست و وزارت نفت برای این کار بودجه دارد. با این حال، از سال ۱۴۰۰ مذاکراتی برای ورود فولادی‌ها به این حوزه آغاز شد که بیش از سه سال طول کشید و هنوز هم به قرارداد نهایی نرسیده است.»

او با انتقاد از بوروکراسی طولانی وزارت نفت اضافه می‌کند: «حتی اگر امروز قراردادها امضا شود، حداقل دو سال زمان لازم است تا استخراج آغاز شود. این روند کند، در شرایطی که انرژی پاشنه‌آشیل صنعت کشور شده، کاملاً غیرقابل قبول است.»

الگوی جهانی و راه پیش‌رو

یعقوبی با اشاره به تجربه جهانی تأکید می‌کند: «در بسیاری از کشورها، استخراج میادین کوچک و متوسط گازی به بخش خصوصی سپرده شده و بازار شفافی میان تولیدکننده گاز و مصرف‌کننده صنعتی شکل گرفته است. چنین الگویی می‌تواند در ایران هم اجرا شود، به شرط آنکه دولت سرعت عمل و انعطاف بیشتری داشته باشد.»

به گفته او، صنعت فولاد در چهار سال گذشته تنها از محل کمبود گاز، حدود ۸ میلیارد دلار زیان دیده و در صورت تداوم وضعیت فعلی، این خسارت‌ها ادامه‌دار خواهد بود.

طرح کارور گاز؛ در انتظار اجرا

در پایان، معاون انجمن فولاد به طرح «کارور گاز» اشاره می‌کند؛ طرحی که به‌تازگی در هیئت دولت تصویب شده اما هنوز وارد فاز اجرایی نشده است. او می‌گوید: «چهار سال از آغاز این بحث‌ها گذشته و بسیاری از راهکارهایی که صنعت فولاد در همایش انرژی سال ۱۴۰۱ ارائه داد، همچنان روی کاغذ باقی مانده است. اگر این تعلل‌ها ادامه پیدا کند، ناترازی گاز و برق همچنان تولید را زمین‌گیر خواهد کرد.»

در مجموع، صنعت فولاد ایران اگرچه با سرمایه‌گذاری‌های سنگین به سمت خودکفایی برق حرکت کرده، اما بدون اصلاح ساختار تصمیم‌گیری، کاهش بوروکراسی و ایجاد ضمانت‌های اجرایی در حوزه گاز، همچنان در معرض یکی از جدی‌ترین ریسک‌های تولید قرار دارد.