برگزاری نخستین نشست هیئت صلح ادعایی ترامپ زیر سایه پرسش‌های حل‌نشده درباره آینده غزه

نخستین نشست هیئت صلح ادعایی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا برای غزه، پنجشنبه، ۳۰ بهمن ۱۴۰۴ برگزار می‌شود؛ ریاست این جلسه که انتظار می‌رود بیش از ۴۵ کشور در آن شرکت کنند، بر عهده ترامپ خواهد بود.

نشست مورد نظر در موسسه صلح دونالد جی. ترامپ در واشنگتن (ساختمانی که چهل‌وهفتمین رئیس جمهور آمریکا به تازگی نامش را روی آن قرار داد) برگزار خواهد شد.

نشست روز پنجشنبه تقریبا ۳ ماه پس از آن برگزار می‌شود که شورای امنیت سازمان ملل طرح آتش‌بس مورد حمایت آمریکا را در بحبوحه نسل‌کشی رژیم صهیونیستی در غزه تصویب کرد؛ طرحی که شامل یک ماموریت ۲ ساله برای هیئت صلح ادعایی برای نظارت بر بازسازی منطقه ویران‌شده فلسطینی و راه‌اندازی نیروی موسوم به ثبات‌ساز بین‌المللی بود.

هیئت صلح ادعایی ماه گذشته رسما در حاشیه مجمع جهانی اقتصاد در داووس سوئیس رونمایی شد.

از زمان رأی‌گیری شورای امنیت در ماه نوامبر، نگرانی‌هایی درباره این هیئت صلح ادعایی وجود داشته است، زیرا بسیاری از متحدان سنتی غربی نسبت به جاه‌طلبی‌های گسترده‌تر دولت آمریکا که برخی آن را تلاشی برای رقابت با سازمان ملل در قالبی تحت سلطه ترامپ می‌دانند، محتاط هستند.

دیگران ازجمله کشور‌هایی که قبلا به‌عنوان عضو به این شورا پیوسته‌اند، نگرانی‌هایی را در مورد توانایی این شورا برای ایجاد تغییر‌های معنادار در غزه مطرح کرده‌اند؛ چندین کشور غرب آسیا به این شورا پیوسته‌اند و رژیم صهیونیستی در اوایل فوریه به این شورا پیوست که این موضوع برای برخی نگران‌کننده و دیرهنگام است.

تا زمان جلسه روز پنجشنبه، هیئت مدیره هیئت صلح ادعایی غزه هیچ نماینده‌ای از فلسطین نداشته است که بسیاری از ناظران آن را مانعی بزرگ برای یافتن مسیری پایدار به جلو می‌دانند.

درباره نخستین نشست هیئت صلح ادعایی غزه چه می‌دانیم؟

مقام‌های آمریکایی گفتند که انتظار می‌رود هیئت‌هایی از ۴۷ کشور به علاوه اتحادیه اروپا در این رویداد شرکت کنند؛ این فهرست شامل رژیم صهیونیستی و طیف گسترده‌ای از کشور‌ها از آلبانی تا ویتنام است.

با وجود این، اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل مانند فرانسه، انگلیس، روسیه و چین در این نشست حضور ندارند.

انتظار می‌رود سخنرانان این رویداد شامل ترامپ، مارکو روبیو، وزیر خارجه، استیو ویتکاف و جارد کوشنر، فرستادگان آمریکا، تونی بلر، نخست‌وزیر سابق انگلیس که انتظار می‌رود نقشی ارشد در این هیئت داشته باشد، مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، و نیکولای ملادنوف، نماینده عالی غزه و دیگر شرکت‌کنندگان باشند.

به گزارش الجزیره، در حالی که متحدان غربی آمریکا با احتیاط از هیئت صلح ادعایی غزه فاصله می‌گیرند، برخی از کشور‌های غرب آسیا در حال پیوستن به نخستین گردهمایی هستند که در موسسه صلح آمریکا در واشنگتن برگزار می‌شود.

برای برخی از شرکت‌کنندگان در واشنگتن در روز پنجشنبه، خطر‌ها نه تنها دیپلماتیک، بلکه داخلی نیز هستند، زیرا تصمیم‌هایی که در جلسه افتتاحیه در مورد سرزمین‌های اشغالی فلسطین گرفته می‌شود، می‌تواند در داخل کشور نیز طنین‌انداز شود.

دستور کار نخستین نشست هیئت ادعایی صلح غزه چیست؟

تمرکز اصلی جلسه افتتاحیه روز پنجشنبه، طرح بازسازی غزه است که تا حد زیادی توسط جنگ نسل‌کشی مداوم رژیم صهیونیستی که از نظر دیپلماتیک توسط آمریکا حمایت و مسلح شده بود، به ویرانه‌ای تبدیل شده است.

انتظار می‌رود آمریکا ۵ میلیارد دلار بودجه از کشور‌های عضو را برای تلاش‌های بشردوستانه و بازسازی غزه اعلام کند؛ همچنین انتظار می‌رود هیئت مدیره جزئیات بیشتری در مورد نیروی موسوم به نیروی ثبات بین‌المللی بشنود که قرار است طبق طرح ۲۰ ماده‌ای دولت ترامپ برای پایان دادن به جنگ رژیم صهیونیستی در نوار غزه که سال گذشته اعلام شد، از غزه محافظت کند.

این طرح، آتش‌بس مرحله‌ای در غزه، خلع سلاح مقاومت فلسطین و ایجاد یک ساختار حکومتی تکنوکرات برای اداره سرزمین‌های فلسطینی در طول یک دوره انتقالی را پیشنهاد می‌کرد.

کاخ سفید رسما از ۵۰ کشور برای پیوستن به هیئت صلح ادعایی غزه دعوت کرده است و ۳۵ کشور علاقه خود را نشان داده‌اند؛ تاکنون، ۲۶ کشور به هیئت پیوسته‌اند و به‌عنوان اعضای موسس هیئت تعیین شده‌اند؛ دست‌کم ۱۴ کشور دعوت‌ها را رد کرده‌اند.

اروپا درباره هیئت صلح ادعایی ترامپ و منشور گسترده آن که رئیس‌جمهور آمریکا پس از پایان ریاست جمهوری خود همچنان ریاست آن را بر عهده خواهد داشت، دچار اختلاف نظر است.

اتحادیه اروپا اعلام کرده است که به دلیل نگرانی‌هایی در مورد منشور آن، به دنبال پیوستن به هیئت صلح ادعایی نیست و اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا دعوت برای شرکت در جلسه روز پنجشنبه را رد کرد.

فرانسه، آلمان، انگلیس و اسپانیا، همگی دعوت‌ها برای پیوستن به هیئت صلح به‌عنوان عضو را رد کرده‌اند؛ با وجود نگرانی‌ها، اتحادیه اروپا، دوبراوکا سویکا، کمیسر خود در امور مدیترانه را به‌عنوان ناظر به جلسه روز پنجشنبه می‌فرستد.

در حالی که اتحادیه اروپا به‌عنوان عضو به هیئت مدیره نپیوسته است، ۲ کشور عضو این بلوک یعنی مجارستان و بلغارستان به این هیئت پیوسته‌اند؛ ویکتور اوربان، نخست‌وزیر مجارستان که در این نشست شرکت می‌کند، متحد نزدیک ترامپ است.

کوزوو و آلبانی نیز به‌عنوان اعضای هیئت مدیره پیوسته‌اند و در جلسه روز پنجشنبه شرکت خواهند کرد؛ ایتالیا، قبرس، یونان و رومانی تایید کردند که نمایندگانی را به‌عنوان ناظر اعزام خواهند کرد.

در همین حال، پاپ لئو، دعوت خود را برای حضور در هیئت مدیره رد و تاکید کرد که شرایط بحرانی باید توسط سازمان ملل مدیریت شود.

از رژیم صهیونیستی، گیدئون ساعر، وزیر خارجه این رژیم، روز پنجشنبه در جلسه شرکت خواهد کرد؛ متحدان قدیمی آمریکا یعنی امارات، مراکش و بحرین، از نخستین کشور‌های عربی بودند که ماه گذشته با پیوستن به آن موافقت کردند و پس از آن مصر نیز به این جمع پیوست.

عربستان، ترکیه، اردن، قطر و کویت نیز هیئت‌هایی را برای نشست پنجشنبه می‌فرستند.

روسای جمهور قزاقستان و ازبکستان به‌عنوان اعضای هیئت صلح ادعایی در این نشست در واشنگتن شرکت خواهند کرد؛ نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان و الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور جمهوری آذربایجان نیز به‌عنوان اعضای هیئت، برای این نشست به پایتخت آمریکا سفر می‌کنند.

رئیس‌جمهور اندونزی، دبیرکل حزب کمونیست ویتنام و نخست‌وزیر پاکستان هم برای شرکت در این نشست به آمریکا سفر می‌کنند؛ هند اعلام کرد که در حال بررسی دعوت خود است، اما هنوز به هیئت مدیره نپیوسته و کسی را به‌عنوان ناظر اعزام نمی‌کند.

نیوزیلند دعوت خود برای پیوستن به هیئت مدیره را رد و اظهار کرد که به دنبال شفافیت بیشتر در مورد آن است؛ استرالیا هم گفت که هنوز در حال بررسی دعوت خود است.

تصمیم‌های مربوط به پلیس و حکمرانی در سرزمین‌های اشغالی فلسطین ممکن است از نظر سیاسی در داخل، به‌ویژه برای دولت‌های اندونزی و پاکستان، مشکل‌ساز شود.

در اندونزی، بزرگ‌ترین کشور با اکثریت مسلمان جهان، حمایت از فلسطین مستقل به دهه‌ها پیش برمی‌گردد؛ نظر‌ها در اندونزی درباره اعلام خبر پیوستن به هیئت صلح ادعایی غزه متفاوت بوده است و نتایج جلسه واشنگتن برای رئیس جمهور این کشور در داخل کشور نیز پیامد‌هایی خواهد داشت.

نخست وزیر پاکستان هم احتمالا در داخل کشور با فشار رو‌به‌رو خواهد شد، جایی که مردم مدت‌هاست از فلسطین حمایت کرده‌اند.

هیئت صلح ادعایی ترامپ و پرسش‌های حل‌نشده درباره آینده غزه 

ترامپ که پیش از این ادعا‌هایی درباره تبدیل غزه به «ریویرای خاورمیانه» مطرح کرد، پیش از این جلسه لحن مثبتی داشت؛ ترامپ روز یکشنبه در پستی در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی تروث سوشال ادعا کرد که این هیئت مهم‌ترین نهاد بین‌المللی در تاریخ خواهد بود.

در همین حال، جرد کوشنر، داماد ترامپ که عضو به‌اصطلاح شورا اجرایی غزه این هیئت صلح ادعایی است، در ژانویه از روشن‌ترین چشم‌انداز طرح جامع واشنگتن برای غزه رونمایی کرد؛ این طرح که بدون هیچ‌گونه نظر فلسطینی‌های غزه تدوین شده بود، برج‌های مسکونی درخشان، مراکز داده، استراحتگاه‌های ساحلی، پارک‌ها و امکانات ورزشی را که مبتنی بر محو بافت شهری این منطقه محصور است، ترسیم می‌کرد.

در آن زمان، کوشنر نگفت که طرح بازسازی چگونه تامین مالی خواهد شد؛ وی مدعی شد که این طرح پس از خلع سلاح کامل مقاومت فلسطین و خروج ارتش رژیم صهیونیستی آغاز خواهد شد، که هر ۲ مسئله‌ای هستند که هنوز حل نشده‌اند.

نخستین نشست هیئت صلح ادعایی در حالی برگزار می‌شود که پرسش‌های حل‌نشده در مورد آینده غزه در چارچوب هیئت صلح ادعایی ترامپ برای این منطقه همچنان وجود دارند.

خلع سلاح مقاومت فلسطین، حجم صندوق بازسازی غزه و جریان کمک‌های بشردوستانه به مردم جنگ زده این منطقه ازجمله پرسش‌های اصلی هستند که احتمالا اثربخشی این هیئت ادعایی را در هفته‌ها و ماه‌های آینده آزمایش خواهند کرد.

انتظار می‌رود ترامپ در این سخنرانی اعلام کند که کشور‌های شرکت‌کننده ۵ میلیارد دلار برای صندوق بازسازی غزه جمع آوری کرده‌اند؛ این پول احتمالا مبلغ پیش‌پرداخت صندوق بازسازی است و اجرای بازسازی غزه به میلیارد‌ها دلار دیگر نیاز دارد.

بازسازی غزه و کرانه باختری که بر اثر بمباران‌ها، تخریب‌ها و حمله‌های رژیم صهیونیستی ویران شده‌اند، به‌خودی خود یک کار عظیم خواهد بود که سازمان ملل تخمین زد حدود ۷۰ میلیارد هزینه خواهد داشت.

در عین حال، هیئت صلح ترامپ بحث برانگیز بوده است؛ این هیئت شامل نمایندگان رژیم صهیونیستی است، اما نمایندگان فلسطینی را شامل نمی‌شود.

ضمن اینکه پیشنهاد ترامپ درباره اینکه این هیئت در نهایت می‌تواند به چالش‌های فراتر از غزه رسیدگی کند، این نگرانی را ایجاد کرده است که هیئت یادشده می‌تواند نقش سازمان ملل را به‌عنوان بستر اصلی دیپلماسی جهانی و حل مناقشات تضعیف کند.

مقام‌های ارشد آمریکایی گفتند که ترامپ همچنین اعلام خواهد کرد که چندین کشور در حال برنامه‌ریزی برای اعزام هزاران سرباز برای شرکت در یک نیروی بین‌المللی تثبیت‌کننده هستند که به حفظ صلح در غزه کمک خواهد کرد.

خلع سلاح مقاومت فلسطین به منظور آغاز ماموریت صلح‌بانان یک نکته مورد اختلاف است و انتظار نمی‌رود این نیرو تا هفته‌ها یا ماه‌ها مستقر شود.

یکی از اعضای هیئت صلح گفت که طرح غزه با موانع بزرگی رو‌به‌رو است؛ این مقام ادامه داد که یک پرسش کلیدی حل‌نشده این است که چه کسی با مقاومت فلسطین مذاکره خواهد کرد.

یکی دیگر از مسائل مهم، جریان کمک‌های بشردوستانه به غزه است که این مقام رسمی آن را فاجعه‌بار توصیف کرد و آن را نیازمند افزایش فوری دانست؛ وی گفت: حتی اگر کمک‌ها به‌طور ناگهانی ارسال شوند، هنوز مشخص نیست چه کسی آن را توزیع خواهد کرد.

تحلیلگران می‌گویند ترامپ در جلسه جنجالی هیئت صلح ادعایی به دنبال نشان دادن پیشرفت غزه خواهد بود، اما برای دستیابی به دستاوردها، فشار بر رژیم صهیونیستی ضروری است.

یوسف منیر، رئیس برنامه رژیم صهیونیستی و فلسطین در مرکز عرب واشنگتن دی‌سی، گفت: فکر می‌کنم ترامپ می‌خواهد بگوید که دیگران مشارکت می‌کنند، مردم به پروژه، دیدگاه و توانایی وی برای پیشبرد امور اعتقاد دارند، اما فکر نمی‌کنم تا زمانی که راه‌حل‌های واضح‌تری برای مسائل سیاسی کلیدی که تاکنون حل نشده‌اند، وجود نداشته باشد، شاهد هیچ تعهد مهمی باشید.

منیر توضیح داد که مطمئنا هیئت صلح در حال حاضر تنها گزینه موجود برای طرف‌های علاقه‌مند به بهبود زندگی فلسطینی‌ها در غزه است، در حالی که همزمان به‌شدت و عمیقا به شخصیت ترامپ گره خورده است.

این امر تردید‌های جدی را در مورد ماندگاری هیئت صلح ادعایی در پاسخی که احتمالا دهه‌ها به بحران خواهد بود، ایجاد می‌کند.

وی همچنین بر ضرورت ارزیابی موارد نقض حقوق بشر اشاره کرد.

به گفته آنل شلین، پژوهشگر برنامه غرب آسیا در موسسه کوئینسی برای کشورداری مسئولانه، در حالی که دولت آمریکا به برنامه‌های گسترده ساخت‌وساز چشم دوخته است، احتمالا با واقعیت تلخ‌تری رو‌به‌رو خواهد شد، زمانی که با مجموعه‌ای از ۲۵ کشوری که به‌عنوان عضو توافقی را امضا کرده‌اند و همچنین چندین کشور دیگر که ناظرانی را به این جلسه می‌فرستند، ملاقات کند.

شلین گفت: ترامپ امیدوار است که کشور‌ها ادعای خود در مورد ۵ میلیارد دلار را تایید کنند تا تعهد‌های واقعی را روی کاغذ به دست آورند؛ این احتمالا چالش‌برانگیز خواهد بود.

تصمیم رژیم صهیونیستی برای پیوستن به هیئت مدیره که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر این رژیم، در ابتدا با آن مخالفت کرده بود، هم نگرانی‌هایی را در مورد نفوذ بیشتر بر سیاست آمریکا ایجاد کرده است

شلین با اشاره به مرزبندی در غزه که ارتش رژیم صهیونیستی به‌عنوان بخشی از مرحله نخست توافق آتش‌بس ملزم به عقب‌نشینی از آن شد، گفت: در کوتاه‌مدت، کشور‌های عضو علاقه‌مند عمدتا منتظر حل‌وفصل وضعیت امنیتی هستند؛ اسرائیل روزانه آتش‌بس را نقض می‌کند و از خط زرد عبور می‌کند.

به گفته وی، هرگونه استقرار نیرو‌های تثبیت‌کننده احتمالا بدون تضمین‌های بهتر آتش‌بس به تعویق خواهد افتاد؛ این منطقه هنوز یک منطقه جنگی فعال است.

لوری ناتان، مدیر برنامه میانجی‌گری در موسسه مطالعات صلح بین‌المللی کروک در دانشگاه نوتردام، هم اظهار کرد که تضمین اجرای آتش‌بس واقعی ازجمله ایجاد سازوکار‌های پاسخگویی برای تخلفات همچنان مهم‌ترین وظیفه برای جلسه افتتاحیه هیئت صلح است.

وی گفت: هیئت صلح ترامپ در غیاب ثبات در غزه قادر به ایفای نقش بازسازی معناداری نخواهد بود و ثبات مستلزم پایبندی به آتش‌بس است.

ناتان توضیح داد که انگیزه ترامپ از تشکیل این هیئت، چند وجهی است؛ وی گفت: شخصیت ترامپ نمایشی است و هرگز کاملا مشخص نیست که چقدر از موضوع برای او جدی است؛ مشکل دیگر این است که وقتی ترامپ این کار‌ها را انجام می‌دهد، منافع شخصی همیشه دخیل هستند.

آمریکا به دنبال تضعیف سازمان ملل

متحدان غربی واشنگتن و کارشناسان حل منازعات، آنچه را که به نظر می‌رسد دامنه وسیع هیئت صلح باشد، بسیار فراتر از حوزه غزه که سال گذشته توسط شورای امنیت سازمان ملل تصویب شد، بررسی کرده‌اند.

یک منشور موسس که به‌طور گسترده گزارش شده و برای کشور‌های دعوت‌شده ارسال شده بود، مستقیما به غزه اشاره نکرد، زیرا رویکرد‌های از پیش موجود برای ایجاد صلح را که وابستگی دائمی را تقویت می‌کنند و بحران را نهادینه می‌کنند، به جای هدایت مردم به فراتر از آن، مورد انتقاد قرار می‌داد و در عوض، یک نهاد بین‌المللی ایجاد صلح چابک‌تر و موثرتر را پیش‌بینی می‌کرد.

منتقدان همچنین نقش منحصر‌به‌فرد و نامحدود ترامپ به‌عنوان رئیس و تنها دارنده حق وتو را زیر سوال برده‌اند که تا حد زیادی اصول چندجانبه‌گرایی را که قرار است در سازمان‌هایی مانند سازمان ملل گنجانده شود، تضعیف می‌کند؛ آن‌ها استدلال کرده‌اند که این ساختار، رویکردی معامله‌گرایانه را هم در تعامل با دولت آمریکا و هم در تعامل با ترامپ به‌عنوان یک فرد، تقویت می‌کند.

ریچارد گوان، مدیر برنامه مسائل و نهاد‌های جهانی در گروه بحران بین‌المللی، گفت که بعید است این نگرانی‌ها به زودی فروکش کنند.

گوان گفت: اگر ترامپ از اختیارات خود طبق منشور برای دستور دادن به همه، جلوگیری از ارائه هر پیشنهادی که دوست ندارد و اجرای این امر به شیوه‌ای کاملا شخصی استفاده کند، فکر می‌کنم حتی کشور‌هایی که می‌خواهند با ترامپ خوب رفتار کنند، از خود خواهند پرسید که درگیر چه چیزی می‌شوند.