جزئیاتی از تغییرات الگوی کشت در دولت چهاردهم

به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی دولت، الگوی کشت سال‌هاست به‌عنوان یکی از ارکان اصلی تأمین امنیت غذایی کشور مطرح است؛ موضوعی که هم به مدیریت منابع آب گره‌خورده، هم به تنظیم بازار و هم به معیشت کشاورزان. با این حال، تجربه نشان داده هر زمان الگوی کشت بدون هماهنگی، مشارکت و درنظرگرفتن واقعیت‌های استان‌ها و از مسیر بالا به پایین تعریف شده، نه‌تنها به نتیجه مطلوب نرسیده، بلکه خود به یکی از عوامل بی‌نظمی در تولید و نارضایتی بهره‌برداران تبدیل شده است. نبود یک الگوی کشت منسجم و اجرایی در سال‌های گذشته، بارها بخش کشاورزی را با چالش‌هایی مثل مازاد یا کمبود تولید، نوسان بازار و تحمیل خسارت به کشاورزان روبه‌رو کرده بود. حالا به نظر می‌رسد وزارت جهاد کشاورزی در دولت چهاردهم، با تکیه بر همکاری سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، معاونت زراعت و دفتر هماهنگی امور استان‌ها، گام جدی‌تری برای تعریف و اجرای الگوی کشت برداشته است؛ الگویی که قرار است با مشارکت استان‌ها و از مسیر پایین به بالا شکل بگیرد و نظم و نسق قابل انتظاری به زراعت کشور بدهد.

در گفت‌وگوی پایگاه اطلاع‌رسانی دولت با فاطمه خمسه، مشاور وزیر و مدیرکل هماهنگی امور استان‌های وزارت جهاد کشاورزی، او از رفت‌وبرگشت‌های متعدد با استان‌ها در تدوین این الگو می‌گوید و تأکید می‌کند با توجه به تأکیدات رئیس‌جمهور، انتظار می‌رود الگوی کشتِ نظم‌یافته بتواند مسیر بخش کشاورزی کشور را هموارتر کند.

مشروح بخش دوم این گفت‌وگو در ادامه آمده است:

فاطمه خمسه درباره اجرای الگوی کشت در سال جدید و اقدامات انجام شده برای رفع نارضایتی کشاورزان گفت: بحث الگوی کشت سالیان سال است که در بخش کشاورزی مطرح می‌شود، اما اغلب در حد بحث باقی می‌ماند. یا ضمانت اجرایی نداشت یا خیلی وقت‌ها بی‌تفاوت از کنارش عبور می‌شد. تا این‌که با محدودیت جدی منابع آبی مواجه شدیم و از آن طرف هم بی‌نظمی در تولید؛ یعنی یک سال در برخی محصولات با بیش‌بود مواجه بودیم و سال بعد کمبود داشتیم و این موضوع واقعاً کشور را به چالش می‌کشاند. بخش کشاورزی همیشه با این سؤال روبه‌رو بود که بالاخره این وضعیت چه زمانی سامان پیدا می‌کند.

وی با بیان اینکه الگوی کشت یک امر گریزناپذیر است و ما حتماً باید الگوی کشت داشته باشیم، گفت: جالب است بدانید که در سالیان خیلی گذشته، اسناد نشان می‌داد که در سال‌های ۴۲ و ۴۳، وقتی کانال‌های کشاورزی احداث شدند، برای آن‌ها الگوی کشت تعریف شده بود، اما به‌مرور زمان این موضوع به فراموشی سپرده شد. امروز دیگر شرایط به‌گونه‌ای است که نمی‌شود از این بحث عبور کرد.

مدیرکل هماهنگی امور استان‌های وزارت جهاد کشاورزی اضافه کرد: در سال‌های گذشته معمولاً به این صورت بود که بر اساس سطح زیرکشت، یک برش به استان‌ها می‌دادند؛ مثلاً می‌گفتند شما این میزان گندم بکارید و تمام. اما ظرف یکی دو سال گذشته و به‌ویژه پس از تأکیدات رئیس‌جمهور، این موضوع به معنای واقعی کلمه وارد فاز اجرا شد. برای اولین بار امسال وقتی برش استان‌ها اعلام شد، تأکید نکردند که حتماً عیناً همان اجرا شود، بلکه اجازه دادند استان‌ها روی این برش‌ها کار مطالعاتی انجام دهند.

به گفته خمسه شاید بتوان گفت برنامه الگوی کشتی که امسال طراحی شد، تنها برنامه‌ای بود که چندین بار بین استان‌ها و وزارتخانه رفت‌وبرگشت داشت تا در نهایت به یک تشریک مساعی واقعی بین استان‌ها و وزارتخانه برای اجرای الگوی کشت برسیم. حتی نظرات کشاورزان و شرایط آنها هم اخذ شده و مورد توجه قرار گرفت و وزارتخانه تلاش کرد چیزی را دیکته نکند و حتماً نظر استان‌ها لحاظ شود. این برنامه چندین بار اصلاح شد و خوشبختانه معاونت زراعت با سعه‌صدر این رفت‌وبرگشت‌ها را پذیرفت تا در نهایت ابلاغ نهایی به استان‌ها انجام شود.

استانداران؛ رئیس ستاد الگوی کشت استان‌ها

وی ادامه داد: امسال در حوزه زراعت، به‌ویژه در مورد گندم، کلزا و جو، با توجه به شرایط اقلیمی، آب‌وهوا و میزان منابع آبی هر استان، دستورالعمل‌ها به استان‌ها ابلاغ شد. برای این‌که الگوی کشت ضمانت اجرایی داشته باشد و پشتوانه واقعی پیدا کند، دکتر پزشکیان استانداران را به‌عنوان رئیس ستاد الگوی کشت استان‌ها منصوب کردند و برای این موضوع ابلاغ رسمی صادر شد. سازمان جهاد کشاورزی استان‌ها هم به‌عنوان دبیر اجرایی این ستادها مشغول اجرای کار هستند.

خمسه با بیان اینکه درحال حاضر تمام استان‌های کشور درحال اجرای الگوی کشت هستند، گفت: کشت پاییزه بر اساس دستورالعمل‌های ابلاغی دولت و وزارت جهاد کشاورزی انجام شد. استان‌ها نیز بر اساس ساختار موجود، برش هر شهرستان را مشخص کرده‌اند و در ادامه، برش هر مرکز جهاد کشاورزی و حتی هر پهنه مشخص است. کارشناسان پهنه که مسئول چند روستا یا یک سطح مشخص از اراضی هستند، به‌صورت مستمر نظارت و ارزیابی انجام می‌دهند.

به گفته وی برای این‌که خود وزارت جهاد کشاورزی بداند اجرای الگوی کشت در استان‌ها تا چه میزان عملیاتی شده ـ چون طبیعتاً نمی‌توان گفت صددرصد اجرا شده ـ پایش از طریق اداره فناوری، آمار و اطلاعات وزارتخانه و با همکاری معاونت زراعت انجام می‌شود. این پایش‌ها دقیق است؛ حتی در سطح پهنه با مدل‌های مشخص وارد می‌شوند و بررسی می‌کنند چه میزان از برش تعیین‌شده کشت شده، اگر کشت نشده چرا، یا اگر بیشتر از برش بوده، دلیل آن چیست. یعنی صرفاً به آمار کلی کشت کشور اکتفا نمی‌شود.

مدیرکل هماهنگی امور استان‌های وزارت جهاد کشاورزی افزود: از طرف دیگر، یکی از مهم‌ترین ابزارهای ضمانت اجرایی الگوی کشت، موضوع نهاده‌هاست. سیاست وزارت جهاد کشاورزی این است که نهاده‌هایی که از ارز ترجیحی استفاده می‌کنند، مثل بذر، کود و سایر نهاده‌ها، با اولویت در اختیار کشاورزانی قرار بگیرد که الگوی کشت را رعایت می‌کنند. این موضوع عملاً باعث می‌شود کشاورز انگیزه داشته باشد در چارچوب الگو حرکت کند و الگوی کشت از حالت توصیه‌ای صرف خارج شود.

خمسه درباره هماهنگی درون مجموعه وزارت کشاورزی برای اجرای این طرح نیز گفت: اسم اداره کل هماهنگی امور استان‌ها، خود گویای مأموریت ماست. ما جایی هستیم که کار هماهنگی با همه معاونت‌های تخصصی وزارتخانه و همین‌طور رؤسای سازمان‌های جهاد کشاورزی استان‌ها را بر عهده داریم. در بحث الگوی کشت هم دقیقاً همین نقش را ایفا می‌کنیم؛ یعنی به‌عنوان رابط بین معاونت تخصصی، که معاونت زراعت هست و مجری طرح محسوب می‌شود، و سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی یا همان سازمان تات که طراح و ناظر عالی الگو است، تمام تلاشمان را می‌کنیم که برنامه‌ای که از طرف معاونت زراعت ابلاغ شده، در استان‌ها به بهترین شکل ممکن به اجرا نزدیک شود و این ارتباط و پیوند به‌درستی برقرار شود تا ان‌شاءالله در تحقق برنامه‌های الگوی کشت وزارت جهاد کشاورزی موفق عمل کنیم.

نظارت بر الگوی کشت با «سامانه الگوی کشت»

مشاور وزیر جهاد کشاورزی ادامه داد: در حوزه رصد و پایش هم، سامانه‌ای توسط مرکز آمار و فناوری اطلاعات وزارتخانه طراحی شده به نام «سامانه الگوی کشت». دسترسی به این سامانه هم در اختیار مقام عالی وزارت هست، هم معاونت زراعت، هم سازمان تات، هم رؤسای سازمان‌های جهاد کشاورزی استان‌ها و هم خود ما در دفتر هماهنگی امور استان‌ها. از این طریق می‌توانیم به‌صورت دقیق رصد و پایش کنیم که چه میزان از برنامه‌ای که به استان‌ها ابلاغ شده، محقق شده و هر استان در چه مرحله‌ای از اجرا قرار دارد.

خمسه همچنین اضافه کرد: نکته مهم دیگر این است که ما به همه استان‌ها تأکید کردیم که اطلاعات را واقعی وارد کنند. یعنی اگر بیش از برنامه ابلاغی کشت انجام شده یا حتی کمتر از برنامه، همان عدد واقعی توسط کارشناسان پهنه‌ها در سامانه ثبت شود. چون برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری وزارت جهاد کشاورزی به‌شدت به آمار و اطلاعات دقیق نیاز دارد؛ به‌ویژه در بحث‌هایی مثل زمان خرید تضمینی. وقتی اطلاعات واقعی وارد سامانه شود، عملاً مشخص می‌شود چه میزان کشت انجام شده و چه مقدار محصول خریداری شده و این برای تصمیم‌گیری‌های بعدی بسیار مهم است.

خمسه در پاسخ به پرسشی درباره میزان استقلال و قدرت تصمیم‌گیری استان‌ها نیز گفت: دفتر هماهنگی امور استان‌ها تمام تلاش خودش را می‌کند که یک ارتباط نزدیک و تنگاتنگ بین رؤسای سازمان‌های جهاد کشاورزی استان‌ها، مقام عالی وزارت و معاونت‌های تخصصی برقرار باشد. در همه برنامه‌ها، از کشت پاییزه گرفته تا موضوع بازار، ماه مبارک رمضان و خیلی موارد دیگر، تلاش ما این بوده که نشست‌های متعددی بین رؤسای سازمان‌های استانی و مقام عالی وزارت، هم به‌صورت حضوری و هم به‌صورت وبیناری، برگزار شود. برای نمونه؛ دهم دی‌ماه ۱۴۰۴ اصلاح یارانه‌ها عملاً اتفاق افتاد. از آن زمان تا الان که با هم گفت‌وگو می‌کنیم، باوجود تمام مشغله‌ها، فشارها و شرایط جامعه، حداقل یک دور نشست حضوری با رؤسای سازمان‌ها برگزار کردیم. البته صلاح نبود که در این شرایط که استان‌ها باید بیشترین نظارت را بر بازار داشته باشند، مدیران برای جلسات مکرر از استان خارج شوند. به همین دلیل، چهار وبینار با حضور مقام عالی وزارت و رؤسای سازمان‌ها برگزار شد تا نقطه‌نظرات آن‌ها را بشنویم، پیگیری کنیم و هرجا نقص یا مسئله‌ای وجود دارد، سریع و بی‌واسطه به وزارتخانه، شخص آقای وزیر و معاونان ایشان منتقل شود.

وی ادامه داد: نمونه دیگر همین بحث الگوی کشت و کارآمدسازی یارانه‌هاست. همان‌طور که در اینجا تقریباً هر روز از ساعت هفت تا ۹ صبح جلسه داریم تا بتوانیم موضوع حذف ارز ترجیحی از بخش کشاورزی را در سطح کشور مدیریت کنیم، دقیقاً همین دستورالعمل‌ها به استان‌ها هم ابلاغ شده است. استان‌ها جلسات خودشان را برگزار می‌کنند و مصوبات و مشکلات را همان روز به ما منتقل می‌کنند. در واقع خوراک جلسات وزارتخانه، صورت‌جلسات استان‌هاست که روز قبل برگزار شده و این ارتباط کاملاً برقرار است.

مدیرکل امور هماهنگی استان‌های وزارت جهاد کشاورزی همچنین خاطرنشان کرد: خوشبختانه نگاه جناب آقای وزیر هم به‌گونه‌ای است که تمایل جدی دارند از کم‌وکیف مسائل، مشکلات و حتی دستاوردهای استان‌ها به‌طور مستقیم مطلع شوند. این ارتباط دائماً برقرار است و خودشان خواهان آن هستند. گاهی پیش می‌آید که مثلاً ساعت یازده تماس می‌گیرند و می‌گویند ساعت سه همه رؤسای سازمان‌ها روی خط باشند. فشار کاری هیچ‌وقت باعث نشده که ارتباط ایشان با رؤسای سازمان‌های استانی قطع شود. گذشته از این، با توجه به تجربه‌ای که خودم به‌عنوان رئیس سازمان در استان قزوین فعالیت داشته‌ام، واقعاً معتقدم اگر برنامه‌ها از پایین به بالا و با توجه به شرایط، محدودیت‌ها و معذوریت‌های هر استان طراحی نشوند، آن برنامه‌ها به شکست منجر می‌شوند. سیاست‌گذاری در مرکز انجام می‌شود، اما هدف‌گذاری و برنامه‌ریزی باید از پایین به بالا باشد. همان‌طور که رئیس سازمان استانی باید برنامه را از شهرستان‌های خودش بگیرد، وزارتخانه هم باید از برنامه‌هایی که در استان‌ها شکل می‌گیرد تبعیت کند.

وی با بیان اینکه چنین ظرفیت در وزارت جهاد کشاورزی ایجاد شده است، گفت: یکی از حسن‌های کنونی وزارت جهاد کشاورزی این است که بسیاری از معاونان وزیر و مدیران تأثیرگذار وزارت جهاد کشاورزی، پیش از این خودشان رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان‌ها بوده‌اند. به قول معروف، درد را کشیده‌اند و طبیب این حوزه هستند. به همین دلیل هم به اهمیت این موضوع واقف‌اند و در برنامه‌ریزی‌هایشان به آن توجه جدی دارند.