چشم انداز مذاکرات ایران و آمریکا/ آیا دور بعدی در ژنو برگزار می‌شود؟

به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری دانشجو؛ به مذاکرات غیرمستقیم اخیر میان ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران در مسقط، عمان، بیش از یک گفت‌وگوی هسته‌ای ساده بود و به نقطه عطفی در توازن قدرت منطقه‌ای غرب آسیا تبدیل شد. این دور از مذاکرات، که با میانجیگری عمان و با حضور مقامات ارشد دو طرف برگزار شد، نشان داد که ایران از موضع ضعف وارد میز مذاکره نشده است؛ بلکه با تکیه بر قدرت موشکی، برنامه هسته‌ای پیشرفته و شبکه گسترده‌ای از متحدان منطقه‌ای، جایگاه خود را به عنوان یک قدرت کلیدی تثبیت کرده است.

گفتگو برای تثبیت قدرت

مقامات ایرانی به صراحت اعلام کردند که هدف اصلی مذاکرات، تضمین ادامه برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز و رفع تحریم‌های اقتصادی است. عباس عراقچی، معاون وزیر خارجه ایران، تاکید کرد که این گفتگوها هرگز به معنای عقب‌نشینی ایران از برنامه‌های دفاعی و نفوذ منطقه‌ای نیست. بر اساس گزارش‌های رسانه‌های رسمی ایران، تهران مسیر موشکی و سیاست‌های منطقه‌ای خود را از مذاکرات جدا کرده و آنها را خط قرمز اعلام کرده است. این تصمیم استراتژیک نشان می‌دهد که ایران قصد ندارد هیچ‌یک از عناصر قدرت خود را به خاطر توافق هسته‌ای فدا کند.

تحلیلگران منطقه‌ای معتقدند که این موضع ایران، نشان‌دهنده تبدیل مذاکرات هسته‌ای به ابزاری برای تثبیت قدرت منطقه‌ای است. تهران با اتکا به دستاوردهای علمی و نظامی خود و تجربه مواجهه با تحریم‌ها، توانسته است توازن قدرت جدیدی در غرب آسیا ایجاد کند که دیگر با اعمال فشارهای یک‌جانبه قابل تغییر نیست.

واهمه رژیم صهیونیستی از توافق

از نگاه تل‌آویو، کاهش تحریم‌ها بدون محدود کردن توان دفاعی و شبکه‌های نفوذ ایران، به معنای تثبیت یک توازن جدید است که تغییر آن در آینده دشوار خواهد بود. تجربه گذشته نشان داده است که فشار اقتصادی و عملیات نظامی محدود نتوانسته ایران را به دادن امتیازات عمده وادار کند. در نتیجه، هر توافقی که صرفاً پرونده هسته‌ای را شامل شود، ممکن است جایگاه ایران را تقویت کرده و قدرت بازدارندگی آن را تثبیت کند.

تحلیلگران امنیتی رژیم اسرائیل هشدار می‌دهند که تهران با افزایش تولید داخلی و تقویت صنایع دفاعی، وابستگی خود به تکنولوژی خارجی را کاهش داده است. این واقعیت، تل‌آویو را با معادله‌ای دشوار مواجه می‌کند: یا پذیرش توازن قدرت جدید یا ریسک مواجهه با تنش‌های احتمالی که نتیجه مشخصی ندارد.

آمریکا: مدیریت تدریجی یا بازتولید توافق ۲۰۱۵؟

برای واشنگتن، مذاکرات مسقط بخشی از استراتژی پیچیده‌ای است که شامل مدیریت منطقه‌ای، بحران اوکراین و تنش‌های شرق آسیا می‌شود. شکست سیاست فشار حداکثری، آمریکا را به مسیر گام‌به‌گام سوق داده است؛ مسیری که در آن تبادل محدود امتیازات بدون بازتولید کامل تجربه توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ انجام می‌شود.

مقامات آمریکایی می‌دانند که توافقی بدون حمایت متحدان منطقه‌ای با انتقادات داخلی و خارجی مواجه خواهد شد. از این رو، احتمالاً مسیر مذاکرات مسقط به سمت توافق‌های جزئی و محدود خواهد بود که به هر دو طرف امکان می‌دهد امتیازاتی بدهند و دریافت کنند، بدون آنکه یک توافق جامع و الزام‌آور شکل بگیرد.

در کنار تحولات بین‌المللی، ساختار داخلی ایران نقش کلیدی در موفقیت مذاکرات دارد. ایران با وجود فشارهای اقتصادی، تورم و مشکلات معیشتی، توانسته است ثبات نسبی خود را حفظ کند. سیاست «اقتصاد مقاومتی» به کاهش وابستگی به خارج و تقویت تولید داخلی کمک کرده است. راهپیمایی‌ها و مراسم ‌ها مانند 22 بهمن، علاوه بر ارزش نمادین، نشان‌دهنده تداوم حمایت عمومی از ساختار سیاسی کشور و پیام روشنی به رقبا و متحدان است که ایران تحت فشار خارجی تسلیم نمی‌شود.

قدرت نظامی و تقسیم نقش‌ها

تحولات نظامی و استراتژیک نیز بخش مهمی از مذاکرات و استراتژی ایران را شکل می‌دهند. در ماه‌های اخیر، قادة سپاه پاسداران و ارتش ایران بر آمادگی بالای نیروها و توسعه سامانه‌های موشکی، پهپادی، دریایی و هوایی تاکید کرده‌اند. این قدرت نظامی، نه تنها ابزار بازدارندگی، بلکه اهرمی برای تقویت موقعیت ایران در مذاکرات دیپلماتیک است.

تجزیه مسیرهای نظامی و سیاسی، در واقع نوعی توزیع نقش‌ها در چارچوب یک استراتژی جامع است که امکان چانه‌زنی و حفظ خطوط قرمز را برای تهران فراهم می‌کند.

مذاکرات مسقط، بیش از یک گفت‌وگوی هسته‌ای، نشان‌دهنده تثبیت توازن جدید قدرت در غرب آسیا است. ایران با برخورداری از برنامه هسته‌ای پیشرفته، شبکه متحدان منطقه‌ای، توان موشکی و دیپلماسی فعال، توانسته است قدرت خود را تثبیت کند. این وضعیت، آمریکا و اسرائیل را با واقعیت جدیدی مواجه کرده است: دوران انزوای آسان ایران به پایان رسیده و هر راهبردی برای محدود کردن نفوذ تهران باید واقع‌بینانه و مبتنی بر توازن جدید باشد.

آیا دور بعدی مذاکرات در ژنو برگزار می‎‌‌شود؟

رویترز به نقل از یک مقام آمریکایی و سه منبع آگاه مدعی شد که هیئت آمریکایی با حضور استیو ویتکاف و جرد کوشنر، قرار است روز سه‌شنبه در ژنو، سوئیس با مسئولان ایرانی دیدار کند.

هم‌چنین نمایندگانی از کشور عمان به عنوان میانجی در این دور از مذاکرات حضور خواهند داشت.

آکسیوس نیز گزارش داده است که علی لاریجانی پیام آمریکا را از طریق عمان دریافت کرده است.

باراک راوید، خبرنگار این پایگاه خبری، به نقل از یک مقام آمریکایی گفت که اوایل این هفته، استیو ویتکاف با وزیر امور خارجه عمان گفت‌وگو کرده و چندین پیام درباره مذاکرات هسته‌ای را برای انتقال به طرف ایرانی به او داده است.

وزیر خارجه عمان بر اساس تماس خود با ویتکاف، سندی تهیه کرده و آن را به علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، که سه‌شنبه گذشته به مسقط سفر کرده بود، ارائه کرده است.

دور اول مذاکرات ایران و آمریکا ۶ فوریه در عمان برگزار شد.