بازار
دیدار اول: از ناسیونالیسم رمانتیک تا گسست
نخستین دیدار به کودکی بازمیگردد؛ حدود ۸۵ سال پیش، در شش‌سالگی، با شنیدن مکرر صفحه گرامافون سرود «ایران ای کشور داریوش» با صدای جواد بدیع‌زاده، به ناسیونالیسم رمانتیک افراطی هخامنشی دل‌بست. این دلبستگی در کلاس دهم دبیرستان البرز او را به عضویت رسمی حزب پان‌ایرانیست کشاند. او دوره آرمان‌شناسی حزب را که اساساً تاریخ تجزیه ایران بود با بهترین نمره گذراند.
آرمان پان‌ایرانیست‌ها بازگرداندن ۱۷ شهر قفقاز جدا شده در جنگ‌های ایران و روسیه تزاری و اتحاد سراسر فلات ایران زیر یک پرچم با شعار «پیش تا به مرز خویش» بود. ارگان آنها روزنامه «خاک و خون» بود؛ خاک یعنی فلات ایران و خون یعنی نژاد پاک آریایی.
اشرف تأکید می‌کند که گرایش او به مباحث فرهنگی و هویتی چرخشی دیرهنگام و ناشی از همکاری با احسان یارشاطر نبود. چرخش اول در همان اواخر کلاس دهم رخ داد؛ او و گروهی از دوستان با بلوغ فکری و خواندن آثاری چون «سیر حکمت در اروپا» و «روح‌القوانین» منتسکیو، کمیته‌ای به نام کمیته نجات تشکیل دادند، دسته‌جمعی از حزب کناره گرفتند و در چارچوب ملی به نیروی سوم گرایش یافتند. این گذار از ناسیونالیسم رمانتیک به نگاه ملی مدرن بود.
دیدار دوم: از کتابخانه مجلس تا میدان عشایر و روستا
دیدار دوم جنبه نظری و میدانی داشت. در سال‌های یازدهم و دوازدهم دارالفنون با کارت کتابخانه مجلس به مطالعه فلسفه، تاریخ و اجتماع پرداخت. سپس در دانشکده حقوق با تاریخ تحول عقاید سیاسی و اجتماعی و به‌ویژه فقه اسلامی و اصول فقه آشنا شد. نتیجه آن برای او قطعیت یافت که مباحث هویت ملی از برساخته‌های عصر جدید است و سابقه‌ای در هیچ کشوری ندارد. تحصیل فوق‌لیسانس علوم اجتماعی در ایران و دکتری جامعه‌شناسی در نیویورک این دیدگاه را به سوی نظریه‌های مدرن هویت در علوم اجتماعی تکامل داد. …
