از دل سیلاب تا جان دوباره قنات‌ها؛ کرمانشاه در مسیر احیای آبخوان‌ها

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها- کوثر یاوری: در سرزمینی که آب همواره محور شکل‌گیری تمدن‌ها، رونق کشاورزی و ماندگاری سکونتگاه‌های انسانی بوده، حفاظت از منابع آبی دیگر صرفاً یک ضرورت زیست‌محیطی نیست، بلکه به مسئله‌ای راهبردی برای حفظ امنیت غذایی، توسعه روستایی و مقابله با پیامدهای تغییرات اقلیمی تبدیل شده است. کرمانشاه نیز با برخورداری از ظرفیت‌های طبیعی، اراضی کشاورزی و شبکه‌ای از منابع آب سطحی و زیرزمینی، بیش از گذشته به راهکارهایی نیاز دارد که میان بهره‌برداری از آب و صیانت از آن تعادل برقرار کنند.

افزایش جمعیت، گسترش شهرنشینی، تداوم خشکسالی‌ها، تغییر الگوی بارش و برداشت بی‌رویه از منابع زیرزمینی، فشار مضاعفی بر آبخوان‌ها وارد کرده است. در چنین شرایطی، مدیریت روان‌آب‌ها، جلوگیری از هدررفت آب‌های ناشی از بارندگی و فراهم کردن امکان نفوذ آب به لایه‌های زیرزمینی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند بخشی از فشار واردشده بر منابع آبی را کاهش دهد.

طرح «آبخیز تا جالیز» با تمرکز بر عملیات آبخیزداری، آبخوان‌داری و احیای قنوات، در همین مسیر تعریف شده است؛ طرحی که تلاش می‌کند آب حاصل از بارندگی را پیش از تبدیل شدن به روان‌آب‌های مخرب، به فرصتی برای تقویت ذخایر زیرزمینی و پشتیبانی از فعالیت‌های کشاورزی تبدیل کند. اجرای این برنامه با مشارکت سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری و بسیج سازندگی، زمینه اجرای پروژه‌هایی را در مناطق مختلف استان فراهم کرده است.

در مناطقی همچون درودفرامان، سماق و ورمزان بیلوار، اقداماتی با هدف مدیریت منابع آب، توسعه پوشش گیاهی و افزایش بهره‌وری ظرفیت‌های طبیعی دنبال می‌شود. در کنار این فعالیت‌ها، پروژه قنات معکوس تنگ‌کنشت نیز به‌عنوان یکی از نمونه‌های شاخص تغذیه مصنوعی آبخوان‌ها، با بهره‌گیری از سازوکاری متفاوت از قنات‌های سنتی، آب‌های سطحی را به سمت لایه‌های زیرزمینی هدایت می‌کند.

اهمیت این اقدامات زمانی بیشتر نمایان می‌شود که بدانیم قنوات، افزون بر نقش تاریخی خود در تأمین آب، از سازگارترین شیوه‌های بهره‌برداری از منابع زیرزمینی به شمار می‌روند. احیا و مرمت این سازه‌های ارزشمند، در کنار اجرای عملیات آبخیزداری در بالادست آن‌ها، می‌تواند به افزایش آبدهی، استمرار تولید کشاورزی و کاهش آسیب‌پذیری روستاها در برابر کم‌آبی کمک کند. …