بازار
در سال ۱۳۷۱ هجری شمسی مطابق با سال ۱۹۹۲ میلادی، فرانسیس فوکویاما کتابی منتشر کرد با عنوان «پایان تاریخ و آخرین انسان.» در آن روزها فوکویاما با جماعت نومحافظه‌کاران در آمریکا همراه و همدل و هم‌پیاله بود. فروپاشی شوروی، آمریکا و نومحافظه‌کاران را از جهات مختلف به شوق و تکاپو واداشته بود. فیل‌شان یاد هندوستان کرده بود و گمان می‌کردند مانع و رادعی بر سر نظم جهانی آمریکایی و اعمال فرماندهی آمریکا بر جهان وجود ندارد. کتاب فوکویاما، در واقع، پرچم پیروزی نظری و سیاسی و فرهنگی آمریکا بود. دیگر کسی نمی‌توانست در این دیرگه دیرپای، مانند آمریکا «لمن الملک» بزند و بر جای خداوند بنشیند و بخواند: «امروز همه ملک جهان زیر پر ماست!»
سقوط دیوار برلین در سال ۱۹۸۹ و فروپاشی اتحاد شوروی در سال ۱۹۹۱ جهان را به بهت و حیرت واداشته بود. گورباچف در مسکو آواره شده بود. وزیر خارجه‌اش، ادوارد شواردنادزه که از سفر خارج به مسکو بازگشته بود، در فرودگاه مسکو کسی منتظرش نبود. نه اتومبیل‌های مجلل تشریفاتی و نه گارد محافظ و نه مأموران کا.گ.ب. تنهای تنها، سرگردان و مبهوت مانده بود. هیأت همراهش غیب‌شان زده بود. از فرودگاه مسکو تاکسی گرفت و به جای وزارت خارجه به خانه‌اش رفت. خیلی زود بساط زندگی‌اش را از مسکو جمع کرد و به گرجستان، به خانه اصلی‌اش بازگشت.
فوکویاما ایده پایان تاریخ را در تابستان ۱۹۸۹ مطرح کرده بود. همان مقاله سه سال بعد تبدیل به کتابی شهره آفاق شد. مقاله «پایان تاریخ فوکویاما» یک سال پیش از انتشار مقاله «نبرد تمدن‌ها»ی ساموئل هانتینگتون منتشر شد. فوکویاما ایده پایان تاریخ را به سود لیبرال‌دموکراسی غرب این‌گونه صورت‌بندی کرده بود: «لیبرال‌دموکراسی غرب در قرن بیستم دو دشمن بزرگ داشت: فاشیسم و نازیسم، و کمونیسم. دشمن اول را در نیمه اول قرن بیستم در جنگ جهانی دوم شکست داد و کمونیسم را که با بحران اقتصادی و سیاسی و اجتماعی رویارو بود، در دهه‌های واپسین قرن بیستم از درون فروپاشانید.» پس، تمام جهان عرصه و آماده تاخت‌و‌تاز لیبرال‌دموکراسی بود. …
