فریبا نباتی: مهتا بذرافکن، پژوهشگر جامعهشناسی توسعه، در گفتوگو با برنا، با طرح این پرسش که «یک واژه چگونه میتواند مسئولیت را از کنش و تصمیم به وضعیت منتقل کند؟»، گفت: ما شهروندان معمولاً فکر میکنیم واژهها فقط برای نامگذاری و توصیف واقعیت به کار میروند، اما زبان فقط واقعیت را توصیف نمیکند؛ بلکه گاهی تعیین میکند کدام بخش از واقعیت بیشتر دیده شود، کدام بخش کمتر به چشم بیاید و حتی کدام بخش نامرئی شود.
وی افزود: یکی از این واژهها «ناترازی» است. گزاره سادهشده این است که وضعیت آب، سوخت و تولید انرژی، آلودگی هوا و موارد مشابه بحرانی است، زیرا مصرف افزایش یافته است و «ناترازی» واژهای است که سیاستمداران و رسانهها برای توصیف چنین وضعیتهایی به کار میبرند.
این پژوهشگر جامعهشناسی توسعه با بیان اینکه «ناترازی آب» و «ناترازی انرژی» در سالهای اخیر به واژههایی آشنا در گفتوگوهای رسمی و رسانهای ایران تبدیل شدهاند، ادامه داد: کسری منابع موجب کمبود میشود و از نظر فنی، ناترازی میتواند فاصله میان منابع و مصارف را توصیف کند؛ اما مسئله از جایی آغاز میشود که همین توصیف، جای توضیح را بگیرد.
وی تصریح کرد: مثلاً وقتی میگوییم «ناترازی آب داریم»، دقیقاً چه چیزی گفته شده و چه چیزی گفته نمیشود؟ بارها از سوی سخنگویان رسمی و در بخشهای مختلف، در قالب جملاتی شبیه به هم، گفته میشود که «میان منابع و مصارف تعادل وجود ندارد، منابع ارزان به مصرفکننده عرضه میشود و همین دلیل بد مصرفی است.»
بذرافکن ادامه داد: در این جملات، بهطور مشخص مصرفکننده مسئول وضعیت معرفی و مسئولیت بحران از دوش حکمرانی برداشته میشود؛ در حالی که درباره اینکه چرا به این نقطه رسیدهایم، توضیحی داده نمیشود.
پشت هر وضعیت، فرایندی از تصمیمها و انتخابها وجود دارد
وی با تأکید بر اهمیت پرسش «چرا» گفت: این «چرا» مهم است، چون پشت هر وضعیت، فرایندی وجود دارد و پشت بسیاری از فرایندها، تصمیمها و انتخابهایی وجود دارند که مسئول اصلی و حقیقی بحران هستند.
این پژوهشگر جامعهشناسی توسعه افزود: درباره آب نمیتوان فقط از مقدار بارش یا میزان مصرف حرف زد و تاریخ تصمیمگیری درباره توسعه، کشاورزی، تخصیص آب، زیرساخت، برداشت از منابع زیرزمینی و شیوه حکمرانی را کنار گذاشت. …
