همه لحظه‌های کودکی برای تماشا نیست

مادری عکس پسرش را در صفحه اینستاگرامش منتشر می‌کند؛ عکسی از یک روز معمولی، با موهای آشفته و صورتی که از خنده جمع شده است. دوستانش زیر عکس می‌نویسند: «چقدر بامزه شده!» یکی از اقوام آن را برای دیگری می‌فرستد و مادر از اینکه این لحظه را ثبت کرده و به اشتراک گذاشته، خوشحال است. چند سال بعد، شاید پسر هم با دیدن آن عکس بخندد؛ شاید هم از اینکه چنین تصویری از او در دسترس دیگران است، خوشش نیاید، ناراحت شود یا حتی خجالت بکشد. هیچ‌کدام از این واکنش‌ها را نمی‌توان از حالا پیش‌بینی کرد.

برای پدر و مادرها، بچه‌ها پر از لحظه‌های تماشایی‌اند. حرف‌زدن‌های شیرین، سؤال‌های عجیب، شیطنت‌ها و حتی بعضی گریه‌ها و قهرهایشان می‌تواند آن‌قدر دوست‌داشتنی باشد که دلمان بخواهد دیگران هم آن‌ها را ببینند. حالا که دوربین گوشی همیشه همراهمان است و انتشار عکس و فیلم چند ثانیه بیشتر طول نمی‌کشد، این لحظه‌ها خیلی زود از جمع خانوادگی فراتر می‌روند و ما مادر و پدرها آن‌قدر به این کار عادت می‌کنیم که پیش از انتشار، حتی لحظه‌ای مکث نمی‌کنیم.

باید به این نکته دقت کنیم که ما داریم درباره فرزندمان و زندگی او حرف می‌زنیم، نه درباره زندگی خودمان. او یک کودک است و هنوز نمی‌داند عکسش کجا منتشر شده، چه کسانی آن را دیده‌اند یا آیا کسی آن را برای دیگری فرستاده است یا نه. شاید حتی نداند که تصویری از یک روز عادی زندگی‌اش سال‌ها بعد هم می‌تواند در اینترنت پیدا شود.

این تصویرها و اطلاعاتی که در طول زمان از فرزندمان و زندگی او در فضای دیجیتال جمع می‌شوند، بخشی از «ردپای دیجیتال» او را می‌سازند. ردپای بعضی بچه‌ها از همان روزهای اول زندگی شکل می‌گیرد و ردپای برخی از پیش از تولد؛ از عکس اولین سونوگرافی و بیمارستان و جشن تولد تا اولین روز مدرسه و سفر خانوادگی و… در واقع، ممکن است داستان دیجیتال زندگی کودک پیش از آنکه خودش بتواند درباره آن تصمیم بگیرد، به دست دیگران نوشته شود.

البته قرار نیست از این حرف نتیجه بگیریم که انتشار عکس فرزندمان مطلقاً کار نادرستی است یا باید همه لحظه‌های زندگی او را از دیگران پنهان کنیم. مسئله، فرق میان نگه‌داشتن یک خاطره و عمومی‌کردن آن است. عکسی که در گوشی خودمان می‌ماند، با عکسی که در یک صفحه عمومی منتشر می‌شود، یکی نیست. تصویر … …