از خانه ورشو تا شهر جهانی؛ وقتی هویت یک شهر روی ورق فلز حک می‌شود

خبرگزاری مهر- گروه استان‌ها: صدای چکش در بروجرد فقط صدای شکل گرفتن یک ورق فلز نیست؛ صدای صنعتی است که روزگاری از کارگاه‌های این شهر به خانه‌های ایرانی و بازارهای دورتر راه پیدا می‌کرد.

حالا بروجرد که عنوان «شهر ملی ورشوسازی» را به دست آورده، در پی آن است که این هنر را از مرزهای میراث ملی عبور دهد و به جایگاه جهانی برساند؛ اما راه جهانی‌شدن فقط از یک پرونده اداری نمی‌گذرد، بلکه از دل کارگاه، مواد اولیه، استادکار، بازار، صادرات و نسل تازه‌ای می‌گذرد که باید بتواند صدای چکش را ادامه دهد.

صدای چکش، پیش از آنکه جهانی شود

صبح که در کارگاه‌های ورشوسازی بروجرد آغاز می‌شود، نخستین چیزی که توجه را جلب می‌کند نه ویترین‌های براق و محصولات آماده، بلکه صدای فلز است؛ صدایی که از برخورد چکش با ورق شکل می‌گیرد و در فضای کوچک کارگاه می‌پیچد.

اینجا ورشو پیش از آنکه یک محصول باشد، یک مهارت است؛ مهارتی که باید با دست شناخته شود، با چشم سنجیده شود و با صبر به فرم برسد.

سماور، سینی، قندان، گلاب‌پاش، منقل و دیگر محصولات ورشو، حاصل یک فرایند صنعتی ساده نیستند؛ پشت هرکدام مجموعه‌ای از مهارت‌های دستی، شناخت ابزار، تجربه استادکار و ظرافت در پرداخت و نقش‌زنی قرار دارد.

ورشو در بروجرد سال‌ها بخشی از زندگی اقتصادی و فرهنگی شهر بوده است. این هنر از دوره‌های گذشته در کارگاه‌های شهر رونق داشته و استادکارانی را تربیت کرده که نسل به نسل تجربه خود را منتقل کرده‌اند. ابزارهایی مانند چکش، سندان، سوهان و قلم، اگرچه در ظاهر ساده‌اند، اما در دست استادکار به ابزار تولید یک اثر هنری تبدیل می‌شوند.

به همین دلیل، وقتی امروز از «ثبت جهانی ورشوسازی بروجرد» صحبت می‌شود، در واقع بحث فقط بر سر ثبت نام یک شهر در یک فهرست نیست؛ موضوع، ثبت مجموعه‌ای از دانش، مهارت، سابقه تولید و هویت شهری است که بخش مهمی از آن در کارگاه‌های کوچک و دست‌های استادکاران باقی مانده است.

بروجرد؛ شهری که ورشو را به هویت تبدیل کرد

نام «ورشو» ریشه در نام شهر ورشو در لهستان دارد و این آلیاژ در ایران نیز با همین عنوان شناخته شده است. اما آنچه در بروجرد اتفاق افتاده، صرفاً استفاده از یک ماده اولیه وارداتی یا یک تکنیک فلزکاری نبوده است. …