از فضاسازی هالیوودی تا تیپ‌های باسمه‌ای؛ چرا «یل» باورپذیر نیست؟

به گزارش خبرنگار مهر، قسمت اول یا پایلوت هر سریال فرصتی است تا نویسنده و کارگردان قلاب خود را در ذهن مخاطب بیندازند و او را برای تماشای ادامه داستان ترغیب کنند؛ فرصتی که برادران محمودی در قسمت نخست سریال «یل» چندان موفق به استفاده از آن نشده‌اند. نخستین قسمت این سریال، به‌جای آنکه مخاطب را با جهان داستانی خود همراه کند، او را با فضایی غیرواقعی، شخصیت‌هایی باسمه‌ای و روابطی تصنعی مواجه می‌کند که نه‌تنها به شکل‌گیری داستان کمکی نمی‌کنند، بلکه باورپذیری کلی اثر را نیز زیر سوال می‌برند.

نخستین و شاید مهم‌ترین ایراد «یل»، فضاسازی ناموفق آن است؛ فضایی که قرار است تصویری از یک روستای ایرانی در دهه ۵۰ ارائه دهد، اما در عمل فاصله زیادی با واقعیت‌های اجتماعی و جغرافیایی ایران آن دوران دارد. روستای به‌تصویر کشیده‌شده در این سریال، نه هویت جغرافیایی مشخصی دارد و نه از نشانه‌های فرهنگی و اجتماعی قابل‌باوری برخوردار است که بتوان آن را به ایران دهه ۵۰ نسبت داد.

این فاصله از واقعیت، در طراحی صحنه و لباس نیز به چشم می‌خورد. پوشش شخصیت‌ها و شکل‌وشمایل محیط، به‌جای آنکه برآمده از شناخت دقیق دوره تاریخی و سبک زندگی مردم روستاهای ایران باشد، حال‌وهوایی نمایشی و غیرطبیعی دارد. انگار سازندگان بیش از آنکه در پی بازسازی زندگی در یک روستای ایرانی باشند، به سراغ الگوهای آشنای سینمای کلاسیک هالیوود رفته‌اند؛ الگویی که در آن، طراحی لباس و فضاسازی قرار است تصویری سینمایی از یک دوره تاریخی بسازد، حتی اگر این تصویر با واقعیت‌های بومی همخوانی چندانی نداشته باشد.

از همین رو، فضای «یل» بیش از آنکه یادآور روستاهای ایران در دهه ۵۰ باشد، به ترکیبی از حال‌وهوای آمریکا در اوایل قرن بیستم و برخی فیلم‌های کلاسیک هالیوود، همچون «خوشه‌های خشم» و «چه سرسبز بود دره من»، شباهت دارد. گویی برادران محمودی در استفاده از قاب‌های تصویر، انتخاب لنز دوربین، فضاسازی و طراحی صحنه و لباس به دنبال نوعی ادای دین به سینمای جان فورد بوده‌اند؛ ادای دینی ناموفق و ایرانیزه شده که در نهایت، به فضایی نامتجانس و فاقد هویت مستقل منجر شده است. مسئله صرفاً شباهت بصری به آثار سینمایی دیگر نیست، بلکه این است که چنین فضاسازی‌ای نمی‌تواند مخاطب را به ایران دهه ۵۰ ببرد و او را به باور جهان داستانی سریال برساند. …