زلزله، سیل و بحران آب؛ پیامدهای انسانی توسعه بدون ارزیابی ریسک

به گزارش ایسنا، ایران در پهنه‌ای با تنوع بالای مخاطرات طبیعی قرار دارد؛ از زمینلرزه‌های ناشی از فعالیت گسل‌ها و سیلاب‌های ناگهانی تا خشکسالی، تنش آبی و مخاطرات مرتبط با تغییرات محیطی. با این حال، میزان خسارات ناشی از این مخاطرات تنها به ویژگی‌های طبیعی و شدت پدیده‌ها وابسته نیست، بلکه نحوه استقرار جمعیت، کیفیت ساخت‌وساز، الگوی توسعه شهری، کاربری زمین و میزان آمادگی برای مواجهه با بحران نیز در تعیین ابعاد پیامدها نقش دارند. به همین دلیل، در ادبیات مدیریت بحران، میان «خطر» و «ریسک» تفاوت گذاشته می‌شود: خطر به امکان وقوع یک پدیده زیان‌بار اشاره دارد، اما ریسک، پیامدهای احتمالی آن را با در نظر گرفتن میزان مواجهه و آسیب‌پذیری جمعیت و دارایی‌ها بررسی می‌کند.

در چنین چارچوبی، توسعه اقتصادی و زیرساختی لزوما به کاهش ریسک سوانح منجر نمی‌شود؛ ایجاد زیرساخت‌های مقاوم، توسعه خدمات امدادی و ارتقای استانداردهای ساخت‌وساز می‌تواند آسیب‌پذیری را کاهش دهد؛ در مقابل، گسترش نامتوازن شهرها، تمرکز جمعیت و دارایی‌ها در پهنه‌های پرخطر و اجرای پروژه‌ها بدون ارزیابی جامع پیامدهای بلندمدت، ممکن است ظرفیت بروز خسارات گسترده را افزایش دهد. از این منظر، مساله اصلی صرفا پیش‌بینی وقوع زلزله یا سیل نیست، بلکه چگونگی تصمیم‌گیری درباره محل سکونت، نوع سرمایه‌گذاری و شیوه مدیریت سرزمین پیش از وقوع سانحه است.

مهدی زارع، رئیس مرکز پیش‌بینی زلزله پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، با بررسی تحولات جمعیتی و اقتصادی ایران پس از کشف نفت، بر این نکته تأکید می‌کند که در برخی دوره‌ها، شتاب توسعه و اولویت‌های سودمحور، توجه به مخاطرات طبیعی را به حاشیه رانده است. وی با تفکیک «ریسک‌پذیری» از «ریسک‌محوری»، ضرورت ادغام ارزیابی ریسک در برنامه‌ریزی توسعه را مطرح می‌کند؛ رویکردی که هدف آن نه توقف توسعه، بلکه کاهش آسیب‌پذیری، افزایش تاب‌آوری و جلوگیری از تحمیل هزینه‌های سنگین به جامعه در آینده است.

بهای نادیده‌گرفتن ریسک در توسعه ایران …