حافظه چند نسل

  طه‌حسین فراهانی؛ روزنامه‌نگار /  برای یک خواننده ممکن است نام او بیش از هر چیز با «خواب آشفته نفت» گره خورده باشد؛ برای دیگری با تصحیح و پژوهش درباره «مثنوی معنوی» و «مقالات شمس» و برای خواننده‌ای دیگر با ترجمه و روایت «سفرنامه ابن‌بطوطه»؛ اما آنچه در میان این آثار رشته‌ای مشترک ایجاد می‌کند، نوع نگاه موحد به موضوع است؛ نگاهی که معمولاً از زاویه‌ای متفاوت به مسأله می‌نگرد و در بسیاری موارد، همین زاویه متفاوت است که آثار او را همچنان خواندنی و قابل مراجعه نگه داشته است.

کتاب «آنچه نآمد در کتاب و در خطاب» نوشته سیروس علی‌نژاد، بیش از آنکه یک زندگینامه یا شرح ساده‌ای بر احوال و آثار محمدعلی موحد باشد، تلاشی است برای نزدیک‌شدن به وجوهی از یک شخصیت چندوجهی که شاید در آثار رسمی و منتشرشده او کمتر دیده شده است. علی‌نژاد، روزنامه‌نگار باسابقه و سردبیر پیشین نشریاتی چون «آدینه»، «دنیای سخن»، «سفر» و «زمان» در این کتاب سراغ محمدعلی موحد رفته است؛ کسی که کارنامه‌اش از نفت و تاریخ تا مثنوی، مقالات شمس، حقوق، ترجمه و حتی شعر امتداد یافته است. سیروس علی‌نژاد یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های محمدعلی موحد را در این می‌داند که او پیش از آنکه درباره موضوعی اظهار فضل کند، آن را می‌بیند، می‌کاود و روایت می‌کند. از نگاه علی‌نژاد، همین ویژگی سبب شده است که موحد را نتوان تنها در مقام پژوهشگر، مترجم، مورخ یا مصحح دید؛ او در بسیاری از آثارش، به‌نوعی گزارشگر زمانه خویش است؛ کسی که موضوعات مورد مطالعه‌اش را از فاصله‌ای صرفاً علمی و انتزاعی نگاه نمی‌کند، بلکه می‌کوشد آنها را در متن زندگی و تاریخ ببیند. …