نقش بازرگان، سروش، ملکیان،شایگان، شبستری، و دوستدار در چرخش بزرگ اندیشه روشنفکری ایرانی/ از آرمان‌های جمع‌گرایی تا سوژه‌سازی فردی

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین رضا دستجردی در مقدمه گفت و گویش با مجید سروند، در سرویس دین‌واندیشه ایبنا نوشت: «روشنفکری، سوژگی، فردیت؛ جریان‌شناسی فکری – سیاسی گفتمان‌های روشنفکری در ایران پسا انقلاب اسلامی» به قلم مجید سروند که به تازگی به همت نگارستان اندیشه منتشر شده، به اذعان مولف می‌کوشد با نگاهی متفاوت به تاریخ اندیشه سیاسی ایران، روشنفکری را نه صرف جریانی فکری یا کنشی اجتماعی، بلکه تلاش برای تحقق سوژگی، فردیت و رهایی از اشکال گوناگون سلطه تفسیر کند. سروند در کتاب خود کوشیده گفتمان‌های اصلی روشنفکری دینی و معنوی تا هویت‌اندیش و سکولار را با رویکردی تطبیقی و تحلیلی بررسی کند. ایبنا به مناسبت انتشار این کتاب با مجید سروند به گفت‌وگو نشسته است. ترجمه «دیکتاتورهای اسپینی» و تألیف «هانری کربن و سیاست» نیز از اوست. این گفت و گو را در ادامه می خوانید:

**** مجید سروند

 شما در کتاب از چهار سنت فکری متفاوت ــ هایدگر، فوکو، مکتب فرانکفورت و روان‌شناسی انسان‌گرا ــ برای توضیح سوژگی و فردیت استفاده کرده‌اید. این چهار سنت تلقی یکسانی از «انسان» و «سوژه» ندارند؛ یکی بر هستی‌شناسی، دیگری بر قدرت و برساختگی سوژه، آن یکی بر سلطه و نهایتاً دیگری بر خودشکوفایی تأکید دارد. این دستگاه نظری را چگونه با یکدیگر جمع کرده‌اید و در نقاط تعارض، کدام مبنا برای شما تعیین‌کننده‌تر بوده است؟

به‌نظر من، این نظریه‌ها نه کاملاً هم‌سنخ‌اند و نه لزوماً ناسازگار! هرکدام از منظری متفاوت به مسئله انسان، آزادی و شکل‌گیری سوژه می‌پردازند. هایدگر افق هستی‌شناختی فهم انسان و جهان را فراهم می‌کند؛ فوکو نشان می‌دهد که سوژگی در مناسبات قدرت و سازوکارهای انضباطی شکل می‌گیرد؛ آدورنو و هورکهایمر نسبت به پیامدهای سلطه‌جویانه عقلانیت مدرن هشدار می‌دهند؛ و روان‌شناسی انسان‌گرا بر ظرفیت رشد و خودشکوفایی انسان تأکید می‌کند. نقطه اتصال این رویکردها، مسئله امکان رهایی انسان از وضعیت‌های محدودکننده و دستیابی به شیوه‌ای متفاوت از بودن است. …