بیهقی؛ مورخی که «داد تاریخ را به تمام داد»

به گزارش خبرنگار فرهنگی تابناک؛ ابوالفضل محمد بن حسین بیهقی در سال ۳۸۵ هجری قمری در حارث‌آباد، روستایی در بیهق، سبزوارِ امروز، به دنیا آمد. پدرش او را برای آموختن دانش به نیشابور فرستاد؛ شهری که در آن روزگار از مراکز مهم علم و ادب ایران بود. نوجوانی که به نویسندگی عشق می‌ورزید، از نیشابور راهی غزنین شد و پا به دیوان رسالت غزنویان گذاشت؛ جایی که نامه‌های رسمی نوشته می‌شد و سرنوشت قلمرو میان واژه‌ها رقم می‌خورد. شاگرد بونصر، محرم اسرار دیوان

در دیوان بیهقی به دستیاری خواجه ابونصر مشکان، صاحب دیوان رسالت محمود غزنوی، برگزیده شد. او هم خوش‌خط بود و هم مورد اعتماد؛ به همین دلیل اجازه یافت بسیاری از نامه‌ها و اخبار دولت‌ها را ببیند. خودش در تاریخ می‌نویسد که به آن اخبار دسترسی داشته، چون در آن روزگار معتمد بوده است. استادش اسرار دستگاه غزنوی را با او در میان می‌گذاشت و همین دسترسی، سرمایه‌ای شد برای کتابی که بعدها نوشت. بیهقی نیز تا آخر، استاد خود را به نیکی یاد کرد. فراز و فرودهای یک دبیر

زندگی بیهقی هم‌پای دربار غزنوی پرفراز و نشیب بود. او پادشاهی چند فرمانروا را از نزدیک دید. پس از درگذشت بونصر در سال ۴۳۱، سلطان مسعود او را برای جانشینی استاد «جوان» دانست و بوسهل زوزنی را بر مسند ریاست دیوان نشاند. بیهقی از همکاری با او ناخشنود بود و حتی خواست کناره بگیرد، اما مسعود او را نگه داشت.

در دوران عبدالرشید غزنوی، بیهقی سرانجام در سال ۴۴۰ به ریاست دیوان رسالت رسید، اما دیری نپایید که بر اثر سخن‌چینی درباریان برکنار و زندانی شد. با شورش طغرل در سال ۴۴۴ و کشته‌شدن عبدالرشید، از بند رها شد. پس از آن که غزنویان دوباره قدرت را به دست گرفتند، به دبیری دیوان بازگشت. سرانجام کناره‌گیری کرد و در دوران پیری به سراغ یادداشت‌هایش رفت. کتابی برای آیندگان

بیهقی از سال ۴۴۸ تا ۴۵۱ هجری به نگارش تاریخش مشغول شد. او که دهه‌ها در متن رخدادها بود، می‌خواست تجربه‌اش را به یادگار بگذارد. در دوران خانه‌نشینی، یادداشت‌ها و نسخه‌هایی را که از اسناد رسمی برداشته بود، سامان داد. شنیده‌اند که ۱۹ سال پس از نگارش کتاب هم زنده بود و هر گاه به اطلاعات تازه‌ای می‌رسید، به متن می‌افزود. …