بازار
زباله‌گردی در ایران امروزه به پدیده‌ای شایع و شغلی ثابت برای گروهی از افراد جامعه تبدیل شده است؛ شغلی که از مخزن زباله‌های شهری آغاز می‌شود و به انبارها و سوله‌های ضایعات می‌رسد. زباله‌گردی پدیده تازه‌ای نیست، اما از اواخر دهه ۱۳۸۰ و به‌ویژه در نیمه نخست دهه ۱۳۹۰، به‌تدریج از فعالیتی معیشتی و پراکنده به مسئله‌ای اجتماعی و قابل مشاهده در فضای عمومی شهرها تبدیل شد. پیش از این دوره نیز افرادی از میان گروه‌های کم‌درآمد، بی‌خانمان‌ها و حاشیه‌نشینان، زباله‌ها را برای یافتن مواد قابل استفاده یا فروش ضایعات جمع‌آوری می‌کردند، اما در دهه ۱۳۹۰، با افزایش مهاجرت‌های بین‌شهری و شکل‌گیری شبکه‌های اقتصادی مرتبط با بازیافت، زباله‌گردی شکلی تازه و شبکه‌محور پیدا کرد و کودکان کار نیز بخش مهمی از این شبکه را بر عهده گرفتند.
در دهه ۱۳۹۰، زباله‌گردی به‌تدریج با اقتصاد غیررسمی شهری پیوند خورد و در مواردی از طریق واسطه‌ها و پیمانکاران مرتبط با جمع‌آوری پسماند سازمان‌دهی شد. به این ترتیب، زباله‌گردی صرفاً به فعالیت افرادی برای تأمین نیازهای روزمره محدود نماند، بلکه به بخشی از زنجیره اقتصادی بازیافت تبدیل شد. ابتدای این زنجیره، که دشوارترین و خطرناک‌ترین کار یعنی جمع‌آوری زباله‌های قابل‌بازیافت را شامل می‌شود، بر عهده زباله‌گردهاست؛ بی‌آنکه لزوماً از حمایت‌های شغلی و اجتماعی برخوردار باشند.
گزارش‌های میدانی رسانه‌های مختلف و گزارش نهادهای اجتماعی درباره کار کودکان، ابعاد گوناگونی از پدیده زباله‌گردی به‌عنوان یک آسیب اجتماعی را روشن می‌کنند؛ از شرایط نامناسب زندگی و اشتغال زباله‌گردها گرفته تا نقش واسطه‌ها و پیمانکاران.
جایگاه نامعلوم زباله‌گردها در بازاری پرسود
ارزش بازار ضایعات در ایران به‌طور قطعی مشخص نیست؛ بااین‌حال، آمارهای گوناگون نشان می‌دهند که این بازار سود سرشاری برای کاسبان آن به همراه دارد. برآوردهای منتشرشده درباره ارزش این بازار، بسته به نوع پسماند و دامنه محاسبه، تفاوت زیادی با یکدیگر دارند. در فروردین ۱۴۰۱، رئیس وقت اتحادیه صنایع بازیافت ایران ارزش هشت قلم اصلی ضایعات قابل‌بازیافت کشور را حدود سه میلیارد دلار اعلام کرد. …
