[حامد خزایی] وقتی سرگرمی جای سینما را می‌گیرد

گاهی برای فهم یک مسأله فرهنگی، کافی است به یک تناقض ساده نگاه کنیم؛ تناقضی که شاید در ظاهر بدیهی به نظر برسد، اما در پس آن واقعیتی عمیق‌تر پنهان شده است. سینما در مقایسه با بسیاری از تفریحات و سرگرمی‌های امروز، هنوز یکی از ارزان‌ترین گزینه‌ها برای گذران اوقات فراغت است.

بهای یک بلیت سینما، حتی اگر برای خانواده‌ای چندنفره در مجموع رقم قابل توجهی شود، همچنان در مقایسه با بسیاری از تفریحات شهری، رستوران‌رفتن، کنسرت، تئاتر، سفرهای کوتاه، مراکز تفریحی و حتی برخی سرگرمی‌های روزمره، هزینه‌ای چندان سنگین نیست. با این حال، مسأله اینجاست که چرا همین تفریح نسبتاً ارزان، برای بخش قابل توجهی از جامعه به انتخاب اول تبدیل نمی‌شود؟

واقعیت این است که مخاطب امروز تنها محصول نمی‌خرد؛ او برای وقت، توجه و تجربه خود تصمیم می‌گیرد. بنابراین ممکن است یک بلیت ارزان باشد، اما اگر فیلم نتواند مخاطب را قانع کند که ساعتی از زندگی‌اش را به آن اختصاص دهد، همان بلیت برای او گران تمام می‌شود. هزینه واقعی سینما فقط قیمت روی بلیت نیست؛ هزینه اصلی، زمانی است که مخاطب باید صرف رفت‌وآمد، حضور در سالن و تماشای فیلم کند. در چنین شرایطی، فیلم باید بتواند چیزی بیشتر از یک صندلی و یک پرده به مخاطب عرضه کند؛ باید تجربه بسازد.

اینجاست که تناقض دیگری خود را نشان می‌دهد یعنی گاهی فیلم‌هایی که از نظر کیفیت هنری و محتوایی محل پرسش‌اند، فروش قابل توجهی پیدا می‌کنند، در حالی که فیلم‌های جدی‌، خلاقانه‌ یا دارای ارزش‌های سینمایی بیشتر، با سالن‌های کم‌مخاطب مواجه می‌شوند. این مسأله البته به معنای آن نیست که هر فیلم پرفروش الزاماً بی‌کیفیت است یا هر فیلم کم‌فروش الزاماً اثر هنری ارزشمندی است. اما نمی‌توان انکار کرد که در بخشی از بازار سینمای ایران، میان فروش و کیفیت فاصله‌ای قابل تأمل ایجاد شده است.

پاسخ‌ را باید در تغییر ذائقه مخاطب و شیوه مصرف سرگرمی جست‌وجو کرد. مخاطب امروز در محاصره انبوهی از تصاویر، ویدئوها، سریال‌ها، شبکه‌های اجتماعی و سرگرمی‌های فوری قرار دارد. او هر لحظه می‌تواند با چند لمس صفحه تلفن همراه، خود را سرگرم کند. در چنین رقابتی، سینما دیگر صرفاً با سینماهای دیگر رقابت نمی‌کند؛ با تمام اقتصاد توجه رقابت می‌کند. …