ثواب برای کشتن مورچه؟ روایت عجیب متون زرتشتی

مورچه‌ای که کشتنش ثواب دارد، خارپشتی که کشتنش ۲ هزار تازیانه در پی دارد و سگی که آسیب به آن می‌تواند مجازات سنگینی داشته باشد؛ اینها تنها بخشی از احکامی است که در برخی متون کهن زرتشتی درباره حیوانات آمده است. «وندیداد» و «ارداویراف‌نامه» از تقسیم‌بندی جانوران به گروه‌هایی متفاوت سخن می‌گویند؛ از «خرفستران» که در این متون در شمار موجودات شرور و وابسته به اهریمن معرفی شده‌اند تا حیواناتی که برای کشتن یا آسیب رساندن به آنها مجازات‌های سختی تعیین شده است. بررسی برخی از متون کهن زرتشتی، از جمله «وندیداد» و «ارداویراف‌نامه»، نشان می‌دهد که در این منابع، نگاه یکسانی نسبت به همه حیوانات وجود نداشته است. در این متون، میان جانوران تفاوت‌های اساسی گذاشته شده و برای برخی از آنها مجازات‌های سنگین و برای گروهی دیگر، پاداش و ثواب در نظر گرفته شده است.

بنابر روایت حوزه، از یک سو، برای آسیب رساندن یا کشتن بعضی حیوانات مجازات‌هایی مانند اعدام یا هزاران ضربه تازیانه تعیین شده و از سوی دیگر، از بین بردن برخی حشرات و جانوران، عملی ثواب‌آمیز یا حتی راهی برای کفاره برخی گناهان معرفی شده است.

در منابع کهن زرتشتی، گروهی از جانوران با عنوان «خْرَفْسْتْرَ» شناخته می‌شوند و در شمار موجوداتی قرار گرفته‌اند که منشأ آنها به اهریمن نسبت داده شده است. بر اساس این متون، کشتن برخی از این جانوران دارای پاداش دانسته شده، در حالی که برای آسیب رساندن به برخی دیگر، مجازات‌های سنگینی تعیین شده است.  آیا مورچه در آیین زرتشتی موجودی اهریمنی به شمار می‌آمد؟

بر اساس نوشته‌های برخی منابع کهن زرتشتی، شماری از درندگان، خزندگان و حشرات در گروه موجودات شرور و آفریده اهریمن قرار گرفته‌اند و برای نابودی آنها ثواب‌هایی ذکر شده است. این گروه با عنوان «خرفستران» شناخته می‌شوند.

در میان جانورانی که در این منابع از آنها نام برده شده، می‌توان به زنبور، لاک‌پشت، مار، مورچه ــ به‌ویژه مورچه دانه‌کش ــ وزغ، موش، ملخ، مگس، عنکبوت، کرم، سوسک، پشه، بید، شپش، گرگ، عقرب، مارمولک، شیر، جغد، پلنگ، فیل، کفتار، شغال، گربه، سیاهگوش و بزمجه اشاره کرد. (۱) …