سیتنا در شهریورماه ۱۴۰۳ و همزمان با قطعیهای طولانی برق، در گفتوگو با حسین ریاضی، رئیس هیاتمدیره سندیکای صنعت مخابرات ایران، وضعیت باتریهای BTS را بررسی کرد.
ریاضی در آن گفتوگو اعلام کرد که باتریهای اضطراری سایتهای موبایل در شرایط عادی برای تأمین برق در یک بازه محدود طراحی شدهاند، اما در صورت طولانی شدن خاموشیها، چنین ظرفیتی پاسخگو نیست و برای قطعیهای چندین ساعته باید از ژنراتور استفاده شود؛ راهکاری که به دلیل تعداد بالای سایتها، هزینه و محدودیت محل استقرار BTSها در همه نقاط عملی نیست.
این اظهارنظر یک واقعیت مهم را روشن میکند: باتری پشتیبان قرار نیست جایگزین شبکه برق باشد، بلکه تنها برای عبور از یک بازه مشخص تا بازگشت برق یا ورود منبع پشتیبان طراحی شده است. آنتنهایی که با قطع برق خاموش میشوند
با آغاز دور جدید خاموشیها در تابستان ۱۴۰۴ و همچنین طی ماه های اخیر، سیتنا در گزارشهای خود به قطع شدن آنتن تلفن همراه در برخی مناطق تنها مدت کوتاهی پس از قطع برق پرداخت.
بررسیهای انجامشده نشان میدهد که در برخی سایتها، باتریهای پشتیبان یا از رده خارج شدهاند یا دیگر توان نگهداشتن شارژ برای مدت کافی را ندارند؛ در نتیجه با قطع برق، BTS نیز پس از مدت کوتاهی از مدار خارج میشود.
در چنین شرایطی، کاربر ممکن است ابتدا با افت کیفیت اینترنت و مکالمه مواجه شود و سپس با خاموش شدن کامل سایت، آنتن تلفن همراه را نیز از دست بدهد. باتریهایی که دیگر ظرفیت روز اول را ندارند
نکته مهم این است که «فرسوده بودن» الزاماً به معنای «خراب بودن کامل» باتری نیست.
یک باتری ممکن است همچنان در سامانه فعال باشد، اما ظرفیت واقعی آن نسبت به روز اول بهشدت کاهش یافته باشد. در این حالت، باتری در شرایط عادی ظاهراً مشکلی ندارد، اما هنگام قطع برق مشخص میشود که دیگر نمیتواند تجهیزات BTS را برای مدت مورد انتظار روشن نگه دارد.
سیتنا در گزارش های تخصصی خود درباره تابآوری باتریها و ژنراتورهای پشتیبان آنتنهای BTS نیز این موضوع را بررسی کرده بود؛ اینکه چرا برخی سایتها در زمان قطع برق به جای چند ساعت، تنها حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه یا حتی کمتر دوام میآورند.
بنابراین، مسئله شبکه فقط «تعداد باتریهای خراب» نیست؛ بلکه کاهش ظرفیت باتریهای فرسوده نیز باید مورد توجه قرار گیرد. سابقهای که به سالهای قبل بازمیگردد
این مشکل البته موضوع تازهای نیست. در سال ۱۴۰۰ نیز وزیر وقت ارتباطات و فناوری اطلاعات، درباره اختلال شبکه تلفن همراه پس از قطعی برق توضیح داده بود که باتری دکلهای تلفن همراه حدود دو ساعت توان پاسخگویی دارند، اما برای شارژ مجدد کامل آنها به چندین ساعت برق مستمر نیاز است.
اهمیت این موضوع امروز بیشتر شده است؛ چرا که اگر خاموشی بعدی پیش از شارژ کامل باتری اتفاق بیفتد، سایت با ظرفیت کامل وارد مرحله بعدی خاموشی نمیشود.
در واقع، چرخهای شکل میگیرد که میتوان آن را اینگونه خلاصه کرد:
خاموشی مکرر برق - تخلیه باتری - شارژ ناقص - کاهش ظرفیت - فرسودگی سریعتر - کاهش زمان پشتیبانی BTS - خروج سایت از مدار تأیید دولت درباره آسیب خاموشی به باتریها
این نگرانی بعدها در اظهارات مسئولان دولتی نیز بازتاب پیدا کرد.
سخنگوی دولت، در گفتوگو با سیتنا، فرسودگی باتریهای آنتنها را یکی از عوامل قطع ارتباطات هنگام خاموشی برق دانست و تأکید کرد که تکرار قطعی برق به عمر مفید باتریها آسیب میزند.
همچنین معاون علمی رئیسجمهور، در گفتوگو با سیتنا درباره وضعیت باتریهای پشتیبان دکلهای مخابراتی، نامنظم بودن برق و شارژ و دشارژ غیرنرمال باتریها را از عوامل کاهش عمر آنها دانست و تأکید کرد که راهکار اصلی، رفع ناترازی انرژی است.
این اظهارات نشان میدهد که موضوع صرفاً یک گلایه کاربران یا یک مشکل موردی در چند سایت نیست، بلکه ارتباط مستقیم میان ناترازی برق و کاهش تابآوری شبکه ارتباطی مورد توجه مسئولان نیز قرار گرفته است. وقتی توسعه شبکه از نوسازی باتریها جلو میزند
یکی دیگر از ابعاد مسئله، افزایش تعداد و ظرفیت تجهیزات شبکه بدون نوسازی متناسب سیستم برق اضطراری است.
در یکی از گزارشهای سیتنا، موضوع فرسودگی باتریهای سایتهای مخابراتی و توسعه شبکه مورد توجه قرار گرفت و تأکید شد که در برخی مناطق، تجهیزات ارتباطی توسعه یافتهاند، اما باتریهای پشتیبان متناسب با افزایش بار و نیاز سایت، بهروز نشدهاند.
این مسئله اهمیت زیادی دارد؛ چرا که افزایش تجهیزات و مصرف انرژی یک BTS، در صورت ثابت ماندن ظرفیت باتری، میتواند زمان پشتیبانی سایت را کاهش دهد. ابعاد شبکه؛ چرا تأمین باتری برای همه BTSها دشوار است؟
شبکه ارتباطی کشور از هزاران سایت BTS تشکیل شده و تأمین تجهیزات برق اضطراری برای تمام آنها، پروژهای بزرگ و پرهزینه است.
در یکی از گفتوگوهای منتشرشده توسط سیتنا نیز به گستردگی شبکه ارتباطی کشور و دشواری تأمین باتری و ژنراتور برای همه سایتها اشاره شده است.
برخی سایتها در نقاط شهری، روی ساختمانها یا مکانهایی قرار دارند که نصب ژنراتور در آنها ساده نیست. در مناطق روستایی و جادهای نیز انتقال سوخت و نگهداری ژنراتور میتواند هزینه و پیچیدگی بیشتری داشته باشد.
به همین دلیل، باتری همچنان یکی از مهمترین ابزارهای حفظ سرویس در زمان قطعی برق است و فرسودگی آن میتواند مستقیماً تابآوری شبکه را کاهش دهد. خروج یک BTS فقط به معنی از دست رفتن یک آنتن نیست
خاموش شدن یک سایت موبایل تنها مشترکان همان نقطه را تحت تأثیر قرار نمیدهد.
وقتی یک BTS از مدار خارج میشود، بخشی از کاربران به سایتهای مجاور منتقل میشوند. اگر چند سایت در یک منطقه همزمان خاموش شوند، بار ترافیکی بیشتری روی سایتهای باقیمانده قرار میگیرد.
در نتیجه حتی کاربری که هنوز آنتن دارد نیز ممکن است با افت سرعت اینترنت، کاهش کیفیت مکالمه، افزایش تأخیر و اشباع ظرفیت سلولهای اطراف مواجه شود.
بنابراین، خاموشی یک BTS میتواند اثر خود را به محدوده وسیعتری از شبکه منتقل کند. ژنراتور راهحل همه سایتها نیست
استفاده از ژنراتور میتواند در مراکز اصلی و سایتهای حساس، بخشی از مشکل را حل کند، اما نمیتواند راهکار همه BTSها باشد.
تعداد بالای سایتها، محدودیت فضا، هزینه خرید و نگهداری، نیاز به سوخترسانی و الزامات امنیتی و عملیاتی، استفاده از ژنراتور را در تمام سایتها دشوار میکند.
از این رو، شبکه پایدار به ترکیبی از باتری سالم و کافی، ژنراتور در سایتهای کلیدی، برق پایدار و مدیریت صحیح مصرف انرژی نیاز دارد. انرژی خورشیدی؛ یک راهکار مکمل
سیتنا پیشتر نیز موضوع استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر برای تأمین برق سایتهای BTS را بررسی کرده بود.
استفاده از پنلهای خورشیدی و سامانههای ذخیرهساز میتواند در سایتهای مناسب، وابستگی کامل BTS به شبکه برق شهری را کاهش دهد؛ بهویژه در مناطق دورافتاده یا سایتهایی که امکان تأمین ژنراتور دشوار است.
البته اجرای گسترده چنین طرحی نیازمند سرمایهگذاری، طراحی فنی، تأمین تجهیزات و برنامه مشخص برای نگهداری است و نمیتواند جایگزین فوری برای نوسازی باتریهای فعلی باشد. مسئلهای که نیازمند آمار شفاف است
اکنون مهمترین پرسش این است که چه تعداد از باتریهای پشتیبان سایتهای BTS کشور فرسوده شدهاند و چه میزان از ظرفیت واقعی آنها باقی مانده است؟
آمار رسمی و جامعی درباره درصد باتریهای کاملاً ازکارافتاده در کل کشور منتشر نشده است و بنابراین نمیتوان با استناد به گزارشهای میدانی، یک درصد مشخص را به کل شبکه تعمیم داد.
اما مجموعه گزارشها و گفتوگوهای پیشین سیتنا، اظهارات مسئولان دولتی و تجربه کاربران نشان میدهد که کاهش ظرفیت و فرسودگی باتریهای پشتیبان، یک مشکل واقعی و انباشتهشده در شبکه ارتباطی کشور است که خاموشیهای مکرر آن را تشدید میکند.
اکنون رگولاتوری و اپراتورهای تلفن همراه میتوانند با انتشار آمار دقیق درباره تعداد باتریهای تعویضشده، تعداد سایتهای دارای باتری فرسوده، متوسط زمان پشتیبانی BTSها و تعداد سایتهایی که در هر نوبت خاموشی از مدار خارج میشوند، تصویر روشنتری از وضعیت تابآوری شبکه ارائه کنند. زنگ خطر برای تابآوری شبکه موبایل
شبکه تلفن همراه دیگر یک خدمت جانبی نیست؛ بخش مهمی از زیرساخت حیاتی کشور است و از تماس و پیامک گرفته تا اینترنت، خدمات بانکی، حملونقل، خدمات امدادی و کسبوکارهای آنلاین به آن وابستهاند.
به همین دلیل، خاموشی برق نباید صرفاً به عنوان مسئلهای مربوط به مشترکان برق دیده شود. هر بار قطع برق، یک آزمون برای شبکه ارتباطی کشور نیز هست.
اگر باتریهای پشتیبان بهموقع نوسازی نشوند و خاموشیها نیز ادامه پیدا کنند، چرخه فرسایش آنها میتواند به کاهش بیشتر تابآوری BTSها و در نهایت افت کیفیت شبکه موبایل منجر شود.
به بیان ساده، بحران شبکه موبایل ممکن است دیگر فقط «نبود برق» نباشد؛ بلکه «نبود برق اضطراری قابل اتکا» باشد و این همان نقطهای است که خاموشیهای برق را از یک مشکل انرژی به یک تهدید برای پایداری ارتباطات کشور تبدیل میکند.
انتهای پیام
گزارش از مونا ارشادی فر
