راز و رمز داستان‌گویی در عصر رسانه‌های دیجیتال

همشهری‌آنلاین- علی‌الله سلیمی: صدای محمدرضا سرشار(رضا رهگذر) برای چند نسل از شنوندگان رادیو، صدایی آشنا و خاطره‌انگیز است؛ صدایی که در برنامه «قصه ظهر جمعه» مخاطبان بسیاری را پای رادیو می‌نشاند و آن‌ها را به جهان قصه‌ها و روایت‌ها می‌برد. محمدرضا سرشار، نویسنده‌ای که سال‌ها با نام رضا رهگذر در عرصه قصه‌گویی شناخته شده، اکنون در کتاب «فوت و فن داستان‌گویی» حاصل بخشی از تجربه‌های خود را در اختیار کسانی گذاشته است که می‌خواهند این هنر را بیاموزند و به کار بگیرند. داستان‌گویی در نگاه نخست ممکن است مهارتی ساده و حتی ذاتی به نظر برسد؛ گویی هرکس قدرت بیان خوبی داشته باشد یا بتواند خاطره‌ای را جذاب تعریف کند، از توانایی داستان‌گویی هم برخوردار است. اما واقعیت این است که روایت کردن یک داستان برای دیگران، به شناخت مخاطب، تسلط بر لحن و بیان، انتخاب شیوه مناسب روایت و آگاهی از ظرافت‌های داستان نیاز دارد.

سرشار در این کتاب بر همین جنبه آموزشی تأکید می‌کند و نشان می‌دهد داستان‌گویی، در کنار استعداد و علاقه، مهارتی آموختنی است. یکی از نکات قابل توجه درباره این اثر، توجه به تفاوت داستان‌گویی و داستان‌نویسی است. به اعتقاد نویسنده، این دو مهارت لزوماً به یکدیگر وابسته نیستند و یک داستان‌گو الزاماً نباید داستان‌نویس باشد. از سوی دیگر، داستان‌گویی را هم نباید صرفاً با قصه‌گویی به معنای روایت افسانه‌ها، حکایت‌ها و قصه‌های قدیمی برای کودکان یکی دانست. قصه‌گویی در ذهن بسیاری از ما با سنت‌های شفاهی و روایت‌های کهن پیوند دارد، در حالی که داستان‌گویی می‌تواند دامنه گسترده‌تری از روایت‌های ادبی، داستان‌های کوتاه و آثار معاصر را دربر بگیرد و برای مخاطبان بزرگسال هم جذاب باشد.

سرشار در کتاب «فوت و فن داستان‌گویی» ابتدا به تعریف داستان و کارکردهای آن می‌پردازد و سپس شیوه‌های مختلف روایت را معرفی می‌کند؛ از داستان‌خوانی و داستان‌گویی ساده گرفته تا تغییر لحن، استفاده از تصویر، تقلید صدا، بازیگری و نمایش خلاق. در ادامه هم عواملی مانند ویژگی‌های داستان، توانایی‌های داستان‌گو، شناخت مخاطب، مکان و زمان روایت را بررسی … …