در نسبت روح شاعرانگی با توسعه و پیشرفت؛ شعر با جامعه ما چه کرده است؟

به گزارش سرویس اجتماعی تابناک، شعر در ایران فقط هنر نیست؛ بخشی از ساختار ذهنی و عاطفی جامعه است. از فردوسی تا حافظ و از نیما تا شاعران امروز، این زبان همواره آینه‌ای بوده که شرایط اجتماعی، سیاسی و حتی سطح رفاه را بازتاب داده است. 

در روز ملی شعر و ادب فارسی، نگاهی دوباره به نسبت شاعرانگی با جامعه، رفاه و توسعه، ضرورتی فرهنگی است. کشورهای معروف با روحیه شاعرانگی

ایران از دیرباز یکی از سرزمین‌هایی است که روحیه شاعری در آن عمق تاریخی دارد. سنت غنی غزل، رباعی و حماسه، همراه با نفوذ شعر در گفتار روزمره، این فرهنگ را متمایز کرده است. سومالی نیز به «ملت شاعران» شهرت یافته و شیلی را به‌خاطر نرودا و میسترال «سرزمین شاعران» خوانده‌اند. ایرلند، جهان عرب و چین نیز هر یک به شیوه‌ای دیگر این ظرفیت را پرورانده‌اند. با این حال، هیچ رتبه‌بندی علمی جهانی برای «روحیه شاعری» وجود ندارد. شاعرانگی امری فرهنگی و تاریخی است و نمی‌توان آن را با شاخص‌های کمی سنجید.

پژوهش‌های جامعه‌شناختی و روان‌شناسی فرهنگی نشان می‌دهند که این روحیه ریشه در شرایط اجتماعی دارد. در فرهنگ‌های «زمینه‌بالا» که معنا را از طریق استعاره، ابهام و بافت منتقل می‌کنند، شعر زبان طبیعی بیان است. مطالعات پیر بوردیو درباره میدان ادبی و پژوهش‌های مربوط به شعر ملی‌گرایی (از جمله آثار دیوید آبرباخ) تأکید دارند که شعر اغلب در دوران شکل‌گیری یا بحران هویت ملی، ابزار بازسازی حافظه جمعی و بسیج عاطفی می‌شود. در جوامعی با سنت شفاهی قوی، شعر کارکرد نهادی داشته: ثبت تاریخ، داوری اجتماعی و انتقال ارزش‌ها. تاثیر بر جامعه چه بوده است؟

این روحیه بر مردم چه تأثیری گذاشته است؟ از یک سو، تاب‌آوری و انسجام هویتی را تقویت کرده و در دوران اشغال یا بحران، پناهگاه روانی ساخته است. از سوی دیگر، گاه به آرمان‌گرایی افراطی یا فاصله از واقعیت عملی منجر شده است. شعر می‌تواند همدلی و ظرافت عاطفی بیافریند، اما اگر تنها مسیر باقی بماند، ممکن است مهارت‌های نهادی و ساختاری را کمرنگ کند. آیا شاعرانگی باعث عقب ماندگی است؟ …