آیا بنادر ترکیه می‌توانند جای بنادر جنوبی ایران را بگیرند؟

جنگ و محدود شدن مسیرهای دریایی ایران، اهمیت مسیرهای جایگزین تجارت را بیشتر از همیشه نشان داد. در این میان، شبکه بندری ترکیه و به‌خصوص بندر مرسین می‌تواند یکی از مسیرهای مکمل برای اتصال تجارت ایران به بازارهای جهانی باشد. اما آیا ظرفیت این بنادر به اندازه‌ای هست که جای بنادر جنوبی ایران را بگیرد؟ ترکیه به دلیل موقعیت جغرافیایی خود، به چهار پهنه دریایی مرمره، مدیترانه، اژه و دریای سیاه دسترسی دارد و در این چهار پهنه ۵۹ بندر و پایانه فعال است. این بنادر عملکرد یکسانی ندارند و هرکدام بخشی از زنجیره تجارت داخلی و بین‌المللی ترکیه را بر عهده گرفته‌اند. در سال ۲۰۲۵، مجموع بار جابه‌جا شده در این چهار پهنه به بیش از ۵۵۳ میلیون تن رسید. بخش مهمی از این فعالیت در دریای مرمره متمرکز بود و در عین حال، بنادر مدیترانه نیز نقش مهمی در تجارت بین‌المللی و جابه‌جایی کالاهای صنعتی داشتند.  

یکی از تفاوت‌های مهم ترکیه با ایران همین ساختار شبکه‌ای است. تجارت دریایی ترکیه میان چند پهنه و چند بندر بزرگ توزیع شده، در حالی که بخش بزرگی از تجارت دریایی ایران در چند بندر مشخص متمرکز است. چرا مرسین برای ایران مهم است؟

یکی از معیارهای مهم برای شناسایی یک هاب تجاری، میزان جابه‌جایی کانتینر است. کانتینر معمولاً برای کالاهای تجاری و با ارزش افزوده بالاتر استفاده می‌شود و جابه‌جایی آن به زیرساخت‌های جاده‌ای، ریلی و دریایی متصل نیاز دارد. در میان بنادر مهم ترکیه، مرسین یکی از شناخته‌شده‌ترین مراکز کانتینری و بین‌المللی است. این بندر علاوه بر حجم بالای بار، به شبکه ریلی و مسیرهای زمینی متصل است و می‌تواند کالا را از داخل ترکیه به بازارهای مدیترانه و اروپا و در جهت عکس، به داخل منطقه منتقل کند.

اسکندرون نیز یکی دیگر از هاب‌های مهم منطقه مدیترانه است، اما ساختار آن بیشتر به صنایع سنگین، فولاد و کالاهای فله‌ای وابسته است. بنابراین این دو بندر کارکرد یکسانی ندارند و مرسین برای تجارت کانتینری و چندوجهی اهمیت بیشتری دارد. تفاوت بزرگ ایران و ترکیه …