اصلاح نشدن اقتصاد با موعظه - سایت خبری اقتصاد پویا

دانیال امینی / در چنین شرایطی، این پرسش مطرح می‌شود که چگونه می‌توان رفتار انسان‌ها را به گونه‌ای سامان داد که منافع فردی در تضاد دائمی با منافع عمومی قرار نگیرد؟ آیا می‌توان با توصیه اخلاقی، دعوت به قناعت، تأکید بر انصاف و پند دادن به افراد، انگیزه‌های سودجویانه را کنترل کرد؟ تجربه اقتصادهای مختلف و همچنین مباحث بنیادین علم اقتصاد نشان می‌دهد که اخلاق اگرچه برای سلامت جامعه ضروری است، اما به‌تنهایی نمی‌تواند جایگزین نهادها و سازوکارهای اقتصادی شود.آدام اسمیت از نخستین اندیشمندانی بود که میان انگیزه فردی و نظم اقتصادی تمایز قائل شد. برداشت سطحی از اندیشه اسمیت گاهی او را مدافع خودخواهی بی‌حدوحصر معرفی می‌کند، در حالی که مسئله اصلی در اندیشه او این بود که چگونه می‌توان انگیزه‌های فردی را در چارچوب نهادی مناسب به سمت نتایجی هدایت کرد که برای جامعه نیز سودمند باشد. از این منظر، مسئله اقتصاد این نیست که انسان سودجو را به انسانی کاملاً فداکار تبدیل کند؛ مسئله این است که سازوکاری ایجاد شود که حتی فردی که به دنبال منفعت شخصی خود است، برای دستیابی به آن ناچار باشد تا حدی نیاز دیگران را نیز در نظر بگیرد.بازار رقابتی دقیقاً از همین نقطه اهمیت پیدا می‌کند. در یک بازار رقابتی، تولیدکننده برای کسب سود نمی‌تواند هر قیمتی را مطالبه کند یا هر کیفیتی را عرضه کند؛ زیرا رقبای دیگر و انتخاب مصرف‌کننده، رفتار او را محدود می‌کنند. اگر محصول گران، بی‌کیفیت یا نامطلوب باشد، مشتری می‌تواند به سراغ گزینه دیگری برود. بنابراین انگیزه سود، در شرایط رقابت، الزاماً به معنای زیان جامعه نیست. برعکس، می‌تواند تولیدکننده را به افزایش کیفیت، کاهش هزینه، نوآوری و ارائه خدمات بهتر سوق دهد.این همان نقطه‌ای است که اخلاق و اقتصاد به یکدیگر می‌رسند. اخلاق به انسان می‌گوید چه رفتاری درست یا نادرست است، اما اقتصاد نهادی می‌پرسد چگونه می‌توان ساختاری ایجاد کرد که رفتار درست برای افراد نیز صرفه اقتصادی داشته باشد و رفتار نادرست هزینه پیدا کند.

اخلاق ضروری است، اما جای نهاد را نمی‌گیرد …