به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)؛ کتاب «بازتعریف عدالت اجتماعی: خوانشها و سیاستها» نوشته سیمین ویسی، دانشآموخته دکتری جامعهشناسی فرهنگی از دانشگاه علامه طباطبایی و پژوهشگر و مدرس، در سال ۱۴۰۵ توسط پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات منتشر شده است.
این کتاب تلاش میکند مفهوم عدالت را نه فقط در نظریهها و اسناد رسمی، بلکه در زندگی روزمره و تجربه زیسته ایرانیان، بهویژه جوانان، دنبال کند. تاکید این کتاب بر این است که عدالت را نه صرفاً در کتابهای نظری و اسناد رسمی، بلکه باید در متن زندگی مردم جستوجو کنیم؛ جایی که عدالت تجربه میشود، درباره آن سخن گفته میشود، به چالش کشیده میشود و هر روز از نو معنا پیدا میکند.
در گفتوگو با نویسنده این کتاب، تلاش شده تا معرفی دقیقتری از این اثر صورت گیرد.
چرا باید دوباره درباره «عدالت» پرسید؟
عدالت از آن مفاهیمی است که تقریباً همه درباره آن سخن میگویند، اما وقتی قرار است دقیقاً بگوییم «عدالت چیست؟»، پاسخها چندان ساده نیستند. کتاب از همین نقطه آغاز میکند: انسانها از کودکی میتوانند بیعدالتی را تشخیص دهند، اما با وجود قرنها بحث فلسفی، دینی و علمی، هنوز تعریف واحد و مورد اجماعی از عدالت وجود ندارد.
در جامعه ایران نیز عدالت مفهومی پرمناقشه است. تحولات اجتماعی و فرهنگی و بهویژه گسترش شبکههای اجتماعی باعث شده منابع شکلگیری تصور مردم از عدالت متکثرتر شود. در این میان، ممکن است آنچه جوانان از عدالت میفهمند با آنچه در متون سیاستگذاری رسمی از عدالت مورد نظر قرار گرفته، فاصله داشته باشد.
پرسش اصلی کتاب چیست؟
کتاب در پی پاسخ به یک پرسش اساسی است: عدالت در جامعه ایرانی چگونه ساخته و فهمیده میشود و چه نسبتی میان
برداشت مردم، بهویژه جوانان، و تعریف سیاستگذاران از عدالت وجود دارد؟
نویسنده از یک سو به سراغ تعاریفی میرود که افراد در زندگی روزمره خود از عدالت میسازند؛ تعاریفی که در عصر شبکههای اجتماعی، سیالتر و متکثرتر شدهاند. از سوی دیگر، متون و اسناد سیاستگذاری مرتبط با عدالت را بررسی میکند تا این دو حوزه را در کنار یکدیگر قرار دهد و شکافهای احتمالی میان آنها را آشکار کند.
چرا در این پژوهش، جوانان اهمیت ویژهای دارند؟
جوانان از اصلیترین کاربران شبکههای اجتماعی هستند و این فضا امکان خودابرازی، گفتوگو و شکلگیری برداشتهای تازه از عدالت را برای آنان فراهم کرده است. به همین دلیل، فهم عدالت در میان جوانان فقط به معنای شناخت یک نگرش فردی نیست؛ بلکه میتواند نشانهای از تحولات عمیقتر فرهنگی و اجتماعی جامعه باشد.
کتاب بر این نکته تأکید دارد که فاصله میان زبان و ذهنیت جوانان درباره عدالت با زبان سیاستگذاری، اگر نادیده گرفته شود، میتواند در بلندمدت پیامدهایی مانند بیتفاوتی اجتماعی و بیگانگی اجتماعی و سیاسی به دنبال داشته باشد.
کتاب برای رسیدن به پاسخ، چه مسیری را طی میکند؟
ساختار کتاب از مباحث نظری آغاز میشود و به مطالعه تجربی و سپس ارائه راهکار میرسد.
در فصل نخست، مسئله، ضرورت و اهمیت پژوهش و پیشینه مطالعات بررسی شده است. فصل دوم به رویکردها و نظریههای مرتبط با تعریف عدالت و چگونگی برساخت آن در زندگی روزمره اختصاص دارد. در فصل سوم نیز روش پژوهش به تفصیل توضیح داده شده است.
در فصل چهارم، دو میدان اصلی پژوهش بررسی میشوند: نخست، تجربه و بازتعریف عدالت در زندگی روزمره و فضای مجازی؛ و دوم، متون سیاستگذاری مرتبط با عدالت، بهویژه در حوزه جوانان. در فصل پایانی نیز یافتههای این دو بخش با یکدیگر مقایسه شده و بر اساس آنها راهکارهای نظری و عملیاتی ارائه میشود.
یکی از ویژگیهای مهم کتاب، روش پژوهش آن است. این روش چه تفاوتی با مطالعات معمول دارد؟
یکی از نوآوریهای کتاب، استفاده ترکیبی از قومنگاری مجازی، نشانهشناسی، مطالعات استنادی و تحلیل مضمونی است. این روشها در کنار یکدیگر امکان میدهند هم متنهایی که کاربران در فضای مجازی تولید کردهاند و هم تصاویر و نشانههای موجود در این فضا مورد بررسی قرار گیرند.
اهمیت قومنگاری مجازی در این است که پژوهشگر میتواند دادههایی را مطالعه کند که پیش از ورود پژوهشگر و بدون دخالت مستقیم او در فضای مجازی تولید شدهاند؛ بنابراین بخشی از محدودیتهای ناشی از خوداظهاری در مصاحبههای مستقیم کاهش مییابد.
کتاب فقط درباره نظریههای عدالت است یا از دل جامعه هم دادهای برای ارائه دارد؟
کتاب تلاش کرده است نظریه و تجربه را در کنار هم قرار دهد. نویسنده ابتدا مجموعهای از نظریههای مرتبط با عدالت را بررسی و نقد کرده و سپس با استفاده از دادههای میدان پژوهش، به سراغ چگونگی فهم و بازتعریف عدالت در زندگی روزمره رفته است.
از ویژگیهای مهم اثر، مقایسه نظاممند مضامین استخراجشده از فضای مجازی با متون و اسناد سیاستگذاری است. به این ترتیب، کتاب تنها به مطالعه نگرشهای عمومی یا صرفاً تحلیل اسناد سیاستگذاری بسنده نمیکند، بلکه شکاف احتمالی میان زیستجهان جوانان و گفتمان رسمی را موضوع مطالعه قرار میدهد.
آیا کتاب به یک تعریف تازه از عدالت هم میرسد؟
یکی از دستاوردهای کتاب، معرفی مفهوم «عدالت عملیاتی» است؛ مفهومی که نویسنده تلاش کرده آن را بر اساس یافتههای پژوهش صورتبندی کند و قابلیت کاربرد در متن جامعه ایرانی داشته باشد.
از نگاه کتاب، هدف پژوهش صرفاً نقد وضعیت موجود یا ارائه بحثهای انتزاعی درباره عدالت نیست؛ بلکه تلاش شده است یافتههای پژوهش به راهکارهایی قابل استفاده در سیاستگذاری تبدیل شوند.
کتاب چه تصویری از عدالت ارائه میکند؟
یکی از نکات مهم اثر این است که عدالت را به یک بُعد، مانند عدالت اقتصادی یا توزیعی، تقلیل نمیدهد. نویسنده با کنار هم قرار دادن دیدگاههای فلسفه سیاسی، جامعهشناسی، روانشناسی اجتماعی و زبانشناسی، تلاش کرده است عدالت را بهعنوان مسئلهای چندلایه و همهجانبه بررسی کند.
در این چارچوب، در کنار ابعاد مادی و توزیعی عدالت، ابعاد ذهنی، معرفتی و مراوداتی نیز اهمیت پیدا میکنند؛ از جمله عدالت معرفتی و ابعاد تصدیقی و هرمنوتیکی آن و عدالت مراوداتی با ابعاد اطلاعاتی و بینافردی.
این کتاب برای چه کسانی خواندنی است؟
کتاب میتواند برای طیف متنوعی از مخاطبان مفید باشد: دانشجویان و پژوهشگران جامعهشناسی، مطالعات فرهنگی، جامعهشناسی فرهنگی، حقوق، ارتباطات، مطالعات جوانان و سیاستگذاری؛ همچنین برای سیاستگذاران و تصمیمسازانی که با موضوع توزیع مواهب اقتصادی و فرهنگی و سیاستگذاری برای جوانان و سایر گروههای اجتماعی سروکار دارند.
از سوی دیگر، به دلیل گردآوری و بررسی گسترده نظریههای عدالت، کتاب میتواند بهعنوان منبع درسی یا تکمیلی در برخی درسهای دانشگاهی، از جمله مباحث مرتبط با مبانی جامعهشناسی، مورد استفاده قرار گیرد.
چه چیزی «بازتعریف عدالت اجتماعی» را از بسیاری از آثار پیشین متمایز میکند؟
تمایز اصلی کتاب را میتوان در پیوند همزمان نظریه، تجربه اجتماعی و سیاستگذاری جستوجو کرد. کتاب از یک سو نظریههای متنوع و حتی گاه متعارض درباره عدالت را در یک چارچوب مفهومی گرد هم میآورد و از سوی دیگر، این چارچوب را با دادههای واقعی جامعه ایرانی میآزماید.
همچنین اثر تلاش میکند از دو تقلیلگرایی رایج فاصله بگیرد: تقلیل عدالت به صرفاً یک مسئله اقتصادی و تقلیل آن به صرفاً یک بحث فلسفی. به همین دلیل، نویسنده از یک رویکرد میانرشتهای برای فهم عدالت بهره گرفته است.
در نهایت، این کتاب چه مسئلهای را برای سیاستگذار مطرح میکند؟
پیام اصلی کتاب را میتوان در ضرورت شنیدن و فهمیدن زیستجهان واقعی جامعه، بهویژه جوانان، هنگام سیاستگذاری درباره عدالت خلاصه کرد. اگر سیاستگذاری درباره عدالت بدون شناخت اینکه مردم عدالت را چگونه تجربه، تفسیر و درباره آن گفتوگو میکنند انجام شود، ممکن است میان سیاست رسمی و تجربه اجتماعی فاصله ایجاد شود. کتاب با مقایسه دادههای زندگی روزمره و متون سیاستگذاری، تلاش میکند این فاصله را آشکار و برای کاهش آن راهکارهایی نظری و عملیاتی پیشنهاد کند.
«بازتعریف عدالت اجتماعی: خوانشها و سیاستها» در نهایت تلاشی است برای اینکه عدالت را نه صرفاً در کتابهای نظری و اسناد رسمی، بلکه در متن زندگی مردم جستوجو کنیم؛ جایی که عدالت تجربه میشود، درباره آن سخن گفته میشود، به چالش کشیده میشود و هر روز از نو معنا پیدا میکند.
انتهای پیام
