زدخیز؛ نسلی که قواعد اعتراض را تغییر می‌دهد / وقتی نسل بی‌اعتماد، خیابان را به میدان بازی قدرت تبدیل می‌کند

از اعتراض به فساد و ناکارآمدی دولت‌ها تا نارضایتی از هزینه‌های زندگی، کیفیت آموزش، محدودیت آزادی‌های فردی و فقدان فرصت‌های برابر، طیفی از مسائل اقتصادی، اجتماعی و سیاسی در شکل‌گیری این اعتراضات نقش دارند. بااین‌حال، اهمیت این تحولات صرفاً در حضور جوانان در خیابان نیست؛ مسئله اصلی، تغییر در سازوکار شکل‌گیری نارضایتی، نحوه بسیج اجتماعی، الگوهای ارتباطی و رابطه معترضان با نهادهای قدرت است؛ دگرگونی‌ای که می‌توان آن را با مفهوم «زِدخیز» صورت‌بندی کرد.

اعتراضات دانش‌آموزان در فرانسه، در کنار جنبش‌های جوانان در کشورهایی مانند بنگلادش، کنیا، اندونزی، نپال، مراکش و ماداگاسکار، بار دیگر این پرسش را مطرح کرده است که آیا با ظهور الگویی تازه از اعتراضات اجتماعی مواجهیم؟

برای پاسخ به این پرسش، باید میان سه سطح تمایز قائل شد. نخست، شرایط ساختاری و نارضایتی‌هایی که زمینه اعتراض را فراهم می‌کنند؛ دوم، ابزارها و شبکه‌های ارتباطی که امکان گسترش و هماهنگی اعتراض را افزایش می‌دهند؛ و سوم، ظرفیت جنبش‌ها برای تبدیل بسیج خیابانی و فشار افکار عمومی به تغییرات سیاسی و نهادی. اهمیت نسل زد در پیوند میان این سه سطح قرار دارد، نه در انتساب ویژگی‌هایی یکسان به تمام جوانان یا تقلیل اعتراضات معاصر به یک نسل مشخص. نسل زد؛ از یک گروه جمعیتی تا یک نیروی اجتماعی …