اتفاق بنزینی کرمان - اعلام بنزین 87 هزار تومانی به ازای هر لیتر ( فوب خلیج فارس) و سپس لغو آن - دوباره دو نگاه متفاوت و بعضا متضاد را در کنار هم قرار داد . از یک طرف نگاه بازار آزادی به اتفاق - که آن را در یادداشت آقای پهلوان سردبیر روزنامه دنیای اقتصاد - بود و از طرف دیگر نگاه تقریبا به اصطلاح چپ یا نهادگرا بود که لایه هایی از آن را می توان در گزارش دیروز روزنامه کیهان دید.
این دو نگاه به رغم زاویه 180 درجه ای که با هم داشتند و دارند در یک محور مشترک بودند و آن " ندیدن وضعیت موجود " ایران است . یعنی هر دو نگاه خیلی راحت و آرام از وضعیت جنگی ایران - محاصره و تحریم - رد شدند . انگار نه انگار که ایران درگیر یک جنگ تمام عیار است و این اتفاق را در چارچوبی تحلیل کردند که گویی هیچ فشار داخلی و بیرونی بر ایران وارد نیست ! از یک سو آقای پهلوان خواهان آزاد شدن همه عوامل بازار است تا قیمت مصرف کننده و قیمت تولید کننده در یک جا همدیگر را قطع کنند - انگار شرایط ایران جنگی نیست - و از سوی دیگر نگاههای چپ دغدغه مصرف کنندگان به ویژه مصرف کنندگان تهی دست را دارند و دستورالعمل های فضایی را طرح کردند - مثل جلوگیری از قاچاق سوخت و یا عرصه سی ان جی و یا واردات خودرو کم مصرف بدون نیاز به یورو و دلار! دستورالعمل هایی که سالیان سال است متولیان ایران پیگیر آن هستند و اصلا هم حل نشده است و با این شرایط بعید است حل شود ؛ به ویژه قاچاق سوخت . در کنار این دو نگاه ، نگاه دولتی هم است که آقای سقاب اصفهانی طرح کرده که پیش از آنکه راه حل باشد نشان می دهد که دولت بدجور در موضوع بنزین گیر افتاده است و به سختی می تواند از آن عبور کند .
بنزین در واقع در شرایط فعلی ایران یکی از مشکلاتی است که سر باز کرده و تقریبا هم خیلی دیر این زخم باز شد و دولت به فکر حل آن افتاد . این زخم باید در همان ابتدای جنگ باز می شد اما دولت به هر تدبیری بود آن را به تاخیر انداخت . ایران با این شرایط بعد از بنزین با زخم های دیگری روبرو خواهد شد : مثل برق ، گاز در زمستان ، آب و نیز مواد خوراکی که در اینجا نمیتوان به جزییات آن پرداخت . همه این موارد را با توجه به شرایط فعلی ایران - که دوباره طرح می کنم ، تحریم و محاصره است - نه می توان با فرمول بازار آزاد حل کرد و نه با سرپوش گذاشتن بر بی کفایتی مسئولان و راه حل های چپ گرایانه .
اقتصاددانان ایرانی در حالی به راه حل های لیبرالی می پردازند و آن را طرح می کنند که در واقع نزدیک به دو دهه است نقدهای بسیار جانانه ای بر اندیشه های لیبرالی که ماحصل آن دو قطبی سازی سیاسی در آمریکا ، بریتانیا ، فرانسه و آلمان شده است می شود . در واقع از دل همین نقدها است که شاهد روی کار آمدن جناح چپ در حزب دموکرات آمریکا - که برخی در ایران به غلط آنها را پوپولیست می نامند ، هستیم . اما متاسفانه این دستورالعمل های لیبرال های ایرانی در حالی صادر می شود که گویی در دهه 1960 مانده اند و حتی سعی نکرده اند نگاه خود را با شرایط موجود ایران وفق دهند .
اما در کنار این اتفاق و تحلیل ، یک سوال را می توان از لیبرال های مانده در دهه 1960 میلادی که خواهان آزاد سازی همه عوامل اقتصادی هستند پرسید و آن این است که چرا حتی سیاست اقتصادی درست، وقتی وارد یک ساختار نهادی و فرهنگی مشخص میشود، ممکن است نتیجهی متفاوتی بدهد؟ در اوایل سال 2000 سمپوزیومی در دانشگاه هاروارد برگزار شد که بانیان آن ساموئل هانتینگتون و لارنس هاریسون بودند . سوال این سمپوزیوم این بود که " بسیار خوب ، سیاست های اقتصادی نقش مهمی در توسعه یا عدم توسعه دارند ، اما چرا به رغم سیاست های اقتصادی بازار آزاد در کشورهایی مانند آرژانتین ، مکزیک و برخی دیگر از کشورهای آمریکای لاتین ریخته شد ، چرا این سیاست ها شکست خوردند و توسعه نیافتند؟" نتیجه آن کتابی شد تحت عنوان " فرهنگ هم مهم است " . در این کتاب به طور مشخص نقش " فرهنگ " را در توسعه یافتگی یا عدم توسعه نیافتگی کشورها تببین کردند و نشان دادند که فرهنگ چه فاکتور مهمی در توسعه یافتگی است و چه مانع یا سد بزرگی را در برابر توسعه یافتگی می تواند ایجاد کند . این نگاهی است که متاسفانه در ایران مغفول مانده است. شاید همین عوامل فرهنگی بودند که سبب شد برنامه توسعه سوم ادامه نیابد در حالی که به خوبی پیش می رفت و به گفته دوست و دشمن ، اقتصاد ایران در آن موقع بهترین رشد ، کمترین میانگین نرخ تورم و بهترین رابطه تعاملی را با جهان برقرار کرده بود . در واقع آن دوران ، سیاست افزایش قیمت بنزین به گونه ای اجرا شد که اعتماد مردم به دولت خدشه دار نشد . اما در شرایط فعلی که ایران با آمریکا در جنگ و محاصره و تحریم است افزایش قیمت بنزین می تواند تبعات منفی که برآیند آن جهش شدید تورمی است را بدنبال داشته باشد.
متاسفانه در ایران ، راه حل هایی که داده می شود عموما بدون در نظر گرفتن سنت ها ، روش ها و فاکتورهای فرهنگی است که در وقت خود باید به آن پرداخت . اما در حال حاضر ، اقتصاد ایران نیاز به آرامش دارد ، نیاز به این دارد که از حالت " نه جنگ نه صلح " درآید و تعامل مناسبی با جهان برقرار کند . راه حل های لیبرال گرایانه و یا چپ گرایانه را باید در شرایط عادی مورد بررسی قرار داد . این راه حل ها در این شرایط بیش از آنکه گذاری از شرایط موجود باشد اقتصاد را بیشتر با بحران مواجه می سازد . به نظر فعلا اولویت اول ایران ، خروج از این شرایط است . تا زمانی که اقتصاد ایران در وضعیت تحریم، نااطمینانی و تنش خارجی قرار دارد، مسئله فقط انتخاب میان سیاستهای "لیبرالی "و "چپگرایانه "نیست؛ مسئله این است که اساساً چه نوع سیاستی با ظرفیت اجرایی، منابع ارزی، انتظارات مردم و محدودیتهای خارجی موجود سازگار است.مهم این است که سیاستمداران راه حل برون از این شرایط را بدهند تا بعد به سیاست گذاری های اقتصادی پرداخته شود.
به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید
