ترکش ریسکهای سیاسی بر بورس ۱۴۰۵
بازار سرمایه در سال ۱۴۰۵ در شرایطی مسیر صعودی خود را دنبال میکند که اقتصاد ایران و بازارهای دارایی همچنان با ریسکهای سیاسی، تنشهای منطقهای و فضای ناشی از شرایط جنگی مواجه هستند. همین موضوع، یکی از مهمترین تفاوتهای بورس امروز با دوره رونق سالهای ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ محسوب میشود.
حتی آغاز فعالیت بورس در سال جاری نیز شرایط عادی نداشت و بازار سهام پس از حدود ۸۰ روز وقفه، معاملات خود را از سر گرفت. با وجود این شرایط و نااطمینانیهای موجود، شاخص کل توانسته روند صعودی خود را حفظ کند؛ موضوعی که نشان میدهد رفتار بازار فعلی را نمیتوان صرفاً با الگوی رونقهای گذشته تحلیل کرد.
مقایسه رشد بورس ۱۴۰۵ و جهش تاریخی سال ۱۳۹۹
شاخص کل بورس طی یک سال اخیر رشد قابلتوجهی را تجربه کرده و از مرداد ۱۴۰۴ تا شهریور ۱۴۰۵ حدود ۱۵۰ درصد افزایش یافته است. این در حالی است که شاخص کل از مرداد ۱۳۹۸ تا مرداد ۱۳۹۹ بیش از ۷۰۰ درصد رشد کرده بود.
بنابراین، اگرچه عبور شاخص از مرزهای تاریخی و ثبت رکوردهای جدید، خاطره سال ۱۳۹۹ را برای فعالان بازار تداعی میکند، اما شدت و سرعت رشد فعلی هنوز با جهش کمسابقه آن دوره قابل مقایسه نیست. بازار سهام در سال ۱۳۹۹ تحتتأثیر موج گسترده ورود سرمایهگذاران جدید و نقدینگی حقیقی، وارد فضایی بسیار هیجانیتر شده بود.
ارزش معاملات بورس؛ فاصله با اوج سال ۹۹
یکی از مهمترین معیارها برای مقایسه شرایط فعلی بورس با سال ۱۳۹۹، ارزش معاملات است. در میانه سال ۱۳۹۸، ارزش معاملات خرد بازار در برخی روزها کمتر از ۱۰۰ میلیون دلار بود، اما با افزایش مشارکت سرمایهگذاران و ورود گسترده نقدینگی حقیقی، این رقم در ادامه تا محدوده یک میلیارد دلار در روز افزایش یافت.
در بورس ۱۴۰۵ نیز ارزش معاملات رشد کرده و در برخی روزهای پررونق به سطوح قابلتوجهی رسیده است، اما از منظر دلاری همچنان فاصله محسوسی با اوج معاملات سال ۱۳۹۹ دارد. ارزش معاملات روزانه در شرایط فعلی بهسختی از محدوده ۳۰۰ میلیون دلار عبور کرده و هنوز در این سطوح تثبیت نشده است.
به همین دلیل، افزایش شاخص کل به تنهایی نمیتواند نشانه تکرار کامل سناریوی سال ۱۳۹۹ باشد. حجم و ارزش معاملات، بهویژه در مقیاس دلاری، همچنان یکی از تفاوتهای مهم میان این دو دوره است.
ورود پول حقیقی و میزان استقبال سرمایهگذاران
میزان مشارکت سرمایهگذاران حقیقی نیز تفاوت قابلتوجهی با دوره رونق تاریخی بورس دارد. از مرداد ۱۳۹۸ تا مرداد ۱۳۹۹ بیش از ۵.۸ میلیارد دلار پول حقیقی وارد بازار سهام شد، در حالی که طی یک سال اخیر این رقم حدود ۴۲۰ میلیون دلار بوده است.
این آمار نشان میدهد که با وجود رشد قابلتوجه شاخص کل در سال ۱۴۰۵، هنوز موج گستردهای مشابه سال ۱۳۹۹ در سمت سرمایهگذاران خرد شکل نگرفته است. در آن دوره، ورود سرمایهگذاران جدید به بازار سرمایه به شکل بیسابقهای افزایش یافت و همین جریان نقدینگی نقش مهمی در رشد شدید قیمت سهام داشت.
P/E بورس و وضعیت ارزندگی بازار سهام
وضعیت نسبت قیمت به درآمد یا P/E نیز تفاوت مهم دیگری میان بورس امروز و سال ۱۳۹۹ ایجاد کرده است. در ابتدای مسیر صعودی سال ۱۳۹۸، نسبت P/E بازار در محدوده ۷.۶ واحد قرار داشت، اما با افزایش شدید قیمت سهام و ورود نقدینگی، این نسبت در اوج رونق بازار تا حوالی ۴۰ واحد افزایش یافت.
در شرایط فعلی، نسبت P/E بازار همچنان فاصله زیادی با سطوح هیجانی سال ۱۳۹۹ دارد و از این منظر، وضعیت ارزشگذاری بازار متفاوت است. به بیان دیگر، بخش بزرگی از بازار هنوز به شرایطی نرسیده که بتوان آن را مشابه حباب قیمتی گسترده سال ۱۳۹۹ دانست.
البته کاهش نرخ بهره و کاهش فاصله میان نرخ سود و تورم انتظاری میتواند زمینه افزایش نسبتهای ارزشگذاری را فراهم کند. یکی از شباهتهای مهم بورس ۱۴۰۵ با سال ۱۳۹۹ نیز به نرخ بهره حقیقی منفی مربوط میشود.
نرخ بهره حقیقی منفی؛ شباهت مهم بورس امروز با ۹۹
در شرایط فعلی، نرخ اوراق دولتی در محدوده ۴۰ درصد قرار دارد، در حالی که تورم نقطهبهنقطه به بیش از ۸۰ درصد رسیده است. در سال ۱۳۹۹ نیز نرخ بهره اوراق تا حوالی ۱۵ درصد کاهش یافت، در حالی که نرخ تورم در نیمه نخست آن سال حدود ۳۰ درصد بود.
در هر دو دوره، نرخ بهره حقیقی منفی باعث شده سرمایهگذاران برای حفظ ارزش داراییهای خود به بازارهای مختلف، از جمله بورس، توجه بیشتری نشان دهند. این عامل میتواند یکی از محرکهای رشد بازار سهام باشد، اما تداوم روند صعودی همچنان به کاهش ریسکهای سیاسی و بهبود شرایط کلان اقتصادی وابسته است.
ارزش دلاری بورس تهران؛ فاصله با رکورد تاریخی
ارزش دلاری بازار سهام یکی دیگر از شاخصهای مهم در مقایسه بورس ۱۴۰۵ با سال ۱۳۹۹ است. ارزش بازار در شرایط فعلی حدود ۱۰۰ تا ۱۱۰ میلیارد دلار برآورد میشود و از این منظر، همچنان فاصله زیادی با اوج تاریخی بورس دارد.
در دوره رونق سال ۱۳۹۹، ارزش دلاری بازار سرمایه در اوج خود به بیش از ۳۵۰ میلیارد دلار رسید و در برخی محاسبات با احتساب کل بازار سهام، از محدوده ۴۳۰ میلیارد دلار نیز عبور کرد. برخی برآوردها نیز رقم نزدیک به ۵۰۰ میلیارد دلار را برای اوج ارزش بازار مطرح میکنند.
در مقابل، ارزش دلاری بورس امروز در محدودههایی نزدیک به سالهای ابتدایی رونق ۱۳۹۸ قرار دارد. بنابراین رشد اخیر شاخص کل هنوز به معنای بازگشت ارزش دلاری بازار به رکوردهای تاریخی نیست و برای رسیدن به چنین سطوحی، علاوه بر افزایش قیمت سهام، اصلاحات ساختاری و تغییر در شرایط اقتصاد کلان ضروری خواهد بود.
چرا بورس ۱۴۰۵ هنوز وارد فاز هیجانی سال ۱۳۹۹ نشده است؟
کارشناسان بازار سرمایه معتقدند مهمترین تفاوت شرایط امروز با سال ۱۳۹۹، رفتار منطقیتر بازار و نبود موج فراگیر ورود سرمایهگذاران جدید است. در سال ۱۳۹۹، بسیاری از صنایع و سهام از منظر ارزشگذاری در شرایط جذابی قرار نداشتند، اما ورود گسترده نقدینگی باعث ادامه رشد قیمتها شد.
در آن دوره، نسبتهای قیمت به سود برخی شرکتها به بالای ۳۰ و حتی ۴۰ واحد رسید و بازار در بسیاری از نمادها از متغیرهای بنیادی فاصله گرفت. در شرایط فعلی، اگرچه شاخص کل رکوردهای جدیدی ثبت کرده، اما هنوز نشانههایی مشابه آن سطح از هیجان فراگیر در بازار مشاهده نمیشود.
ارزش معاملات و میزان ورود پول حقیقی نیز این تفاوت را تأیید میکند. به همین دلیل، میتوان گفت رشد بورس ۱۴۰۵ تاکنون بیشتر بر پایه ترکیبی از انتظارات تورمی، افزایش نرخ ارز، ارزش دلاری پایین بازار و برخی متغیرهای بنیادی شکل گرفته است.
تأثیر دلار ۲۰۰ هزار تومانی بر بورس
افزایش نرخ دلار تا محدوده ۲۰۰ هزار تومان، یکی از عوامل مهم اثرگذار بر انتظارات فعالان بازار سهام است. رشد نرخ ارز باعث افزایش انتظارات تورمی شده و سرمایهگذاران انتظار دارند درآمد و سود ریالی بسیاری از شرکتها، بهویژه شرکتهای صادراتی و کامودیتیمحور، افزایش پیدا کند.
این موضوع میتواند از سهام دلاری و شرکتهایی که درآمد آنها به نرخ ارز وابستگی بیشتری دارد حمایت کند. همچنین پایین بودن ارزش دلاری بازار نسبت به میانگین تاریخی، باعث شده بخشی از سرمایهگذاران همچنان ظرفیت بازقیمتگذاری سهام را بالا ارزیابی کنند.
ریسک سیاسی؛ مهمترین تفاوت بورس ۱۴۰۵ با سالهای ۹۸ و ۹۹
یکی از مهمترین موانع پیشروی بورس تهران، سطح بالای ریسک سیاسی است. بازار فعلی با تحریمهای شدیدتر، تنشهای ایران با آمریکا و اسرائیل، نااطمینانیهای منطقهای و محدودیتهای مختلف اقتصادی مواجه است.
با این حال، ادامه رشد بازار در چنین شرایطی میتواند نشان دهد که بخشی از این ریسکها پیشتر در قیمت سهام لحاظ شده است. از سوی دیگر، شدت انتظارات تورمی، رشد نرخ ارز و پایین بودن ارزش دلاری بازار ممکن است در شرایط فعلی اثر ریسکهای سیاسی را تا حدی خنثی کرده باشد.
اما باید توجه داشت که بازار سرمایه ایران نسبت به اخبار سیاسی حساس است و هر تحول مهم میتواند روند معاملات و انتظارات سرمایهگذاران را بهسرعت تغییر دهد.
اهداف بعدی شاخص کل بورس تهران
از منظر تکنیکال، تثبیت شاخص کل در سطوح بالاتر از محدوده ۶ میلیون و ۲۰۰ هزار واحد میتواند مسیر را برای حرکت به سمت اهداف بالاتر فراهم کند. برخی تحلیلها ابتدا محدوده ۶ میلیون و ۴۳۰ هزار واحد و سپس سطح ۷ میلیون واحد را بهعنوان اهداف بعدی شاخص کل مطرح میکنند.
البته تحقق این اهداف تنها به تحلیل تکنیکال وابسته نیست. تداوم ورود پول حقیقی، افزایش ارزش معاملات، وضعیت نرخ ارز، نرخ بهره و مهمتر از همه تحولات سیاسی میتوانند نقش تعیینکنندهای در مسیر آینده بورس داشته باشند.
آیا بورس ۱۴۰۵ میتواند سناریوی سال ۱۳۹۹ را تکرار کند؟
مقایسه بورس امروز با سال ۱۳۹۹ نشان میدهد که شباهتهایی میان دو دوره وجود دارد؛ از جمله ثبت رکوردهای جدید شاخص کل، رشد انتظارات تورمی و قرار گرفتن نرخ بهره حقیقی در محدوده منفی. همچنین ارزش دلاری پایینتر بازار و نسبت P/E فاصلهدار با اوج سال ۱۳۹۹، ظرفیتهایی برای ادامه رشد ایجاد کرده است.
با این حال، تفاوتها همچنان بسیار مهم هستند. ارزش معاملات دلاری هنوز به اوج سال ۱۳۹۹ نرسیده، ورود پول حقیقی بسیار کمتر است، موج گسترده سرمایهگذاران تازهوارد مشاهده نمیشود و ریسکهای سیاسی و اقتصادی نیز بهمراتب بالاتر از آن دوره هستند.
در مجموع، بورس ۱۴۰۵ را نمیتوان نسخهای تکراری از بورس ۱۳۹۹ دانست. بازار فعلی در شرایط متفاوتی حرکت میکند و ادامه مسیر آن بیش از هر چیز به متغیرهای کلان اقتصادی، نرخ بهره، نرخ ارز، ورود نقدینگی و کاهش یا افزایش ریسکهای سیاسی وابسته خواهد بود. اگر این عوامل به نفع بازار تغییر کنند، ظرفیت ادامه رشد وجود دارد؛ اما تکرار جهش هیجانی و کمسابقه سال ۱۳۹۹، نیازمند ورود گستردهتر نقدینگی و تغییرات اساسی در فضای اقتصادی و معاملاتی بازار است.
