وقتی ادبیات کانال‌های سیاسی به تلویزیون می‌رسد!

چند روزی است که ادبیات سیاسی کشور حال‌وهوای متفاوتی پیدا کرده است؛ کنایه‌گویی، پاسخ‌های غیرمستقیم، جدل میان مشاوران و نزدیکان مسئولان و گاه استفاده از تعابیری که بیشتر به ادبیات کانال‌های سیاسی در پیام‌رسان‌ها شباهت دارد تا گفت‌وگوی رسمی سیاسی. این وضعیت، فی‌نفسه موضوع تازه‌ای نیست. سیاستمداران و اطرافیانشان ممکن است با یکدیگر اختلاف داشته باشند، به هم پاسخ بدهند یا حتی وارد مجادله شوند. مسئله از جایی جدی می‌شود که همین ادبیات از فضای سیاسی و شبکه‌های اجتماعی عبور کند و به رسانه رسمی کشور برسد؛ رسانه‌ای که انتظار می‌رود نه بازتولیدکننده این ادبیات، بلکه پالایش‌کننده، راستی‌آزمای و تبیین‌کننده آن باشد.

نمونه قابل تأمل آن را می‌شد دیشب در برنامه «زمانه» شبکه دو دید.

«زمانه» برنامه‌ای است که مخاطب از آن انتظار دارد در فضایی آرام، "با تکیه بر نیایش، تأمل و تدبر قرآنی، به مسائل روز جامعه بپردازد". بنابراین طبیعی است که مخاطب از چنین برنامه‌ای انتظار ادبیاتی متفاوت با یک تاک‌شوی سیاسی یا یک کانال جناحی داشته باشد.

برنامه دیشب با این پرسش آغاز شد که «مهم‌ترین گلایه اقتصادی شما چیست و راهکار شما چیست؟» سطحی از جستجوی مساله و پرسش از مردم. در ادامه، گفت‌وگو به مسیری رفت که بخشی از ادبیات و گزاره‌های آن، بیشتر یادآور مجادلات سیاسی فضای مجازی بود.

البته مسئله فقط تندی لحن نیست. مسئله مهم‌تر، القای گزاره‌هایی است که منبع، مصداق و صحت آنها برای مخاطب روشن نیست.

برای مثال، وقتی پس از خواندن و تحلیل اظهارات اخیر حسن روحانی گفته می‌شود «برخی از دوروبری‌هایشان می‌گویند قدرت ما از برخی نهادهای جمهوری اسلامی بیشتر است»، یک گزاره بسیار سنگین وارد ذهن مخاطب می‌شود؛  «برخی» چه کسانی هستند؟ این سخن را کجا گفته‌اند؟ منظورشان از قدرت چیست؟ و اساساً این ادعا بر چه اساسی مطرح می‌شود؟

گفتن «برخی می‌گویند» نمی‌تواند جای منبع را بگیرد. …