دو روایت از یک بازار؛ کمبود یا رانت؟ - مردم سالاری آنلاین

ایران در جمع تولیدکنندگان محدود جهان

صنعت تولید دستکش پزشکی، برخلاف ظاهر ساده محصول، یکی از صنایع تخصصی حوزه تجهیزات پزشکی به شمار می‌رود. ایران امروز جزو معدود کشورهایی است که توان تولید انواع دستکش جراحی و معاینه را با استانداردهای پزشکی به دست آورده و به گفته فعالان این صنعت، اکنون حدود هشت واحد تولیدی بزرگ و کوچک در نقاط مختلف کشور فعالیت می‌کنند.رضا حسینی، نماینده جمعی از تولیدکنندگان داخلی، معتقد است مزیت ایران تنها تأمین بازار داخلی نیست، بلکه نبود رقیب جدی در بسیاری از کشورهای همسایه، فرصت تبدیل شدن به قطب صادراتی منطقه را نیز فراهم کرده است.به گفته او، سالانه میلیون‌ها جفت دستکش در داخل تولید می‌شود و کارخانه‌ها بارها اعلام کرده‌اند که توان پاسخگویی کامل به نیاز مراکز درمانی کشور را دارند.

تناقضی به نام ارز

بخش مهمی از اعتراض تولیدکنندگان به نحوه تخصیص ارز بازمی‌گردد. حسینی می‌گوید: تولیدکننده برای حدود ۳۰ درصد مواد اولیه خود باید ارز را از تالار بورس تهیه کند و بقیه مواد نیز از داخل تأمین می‌شود، در صورتی که واردکننده برای خرید محصول نهایی، ارز تخصیصی دریافت می‌کند.

از نگاه تولیدکنندگان، فلسفه پرداخت ارز ترجیحی کاهش هزینه درمان است. وقتی محصول وارداتی با قیمتی تا هفت برابر نمونه داخلی فروخته می‌شود، این سیاست عملاً به نفع بیمار و مراکز درمانی عمل نمی‌کند.

آن‌ها معتقدند اگر هدف، کاهش هزینه‌هاست، حمایت از تولیدکننده داخلی منطقی‌تر از تأمین ارز برای واردات کالای نهایی است.

دستکش ایرانی ارزان‌تر، خارجی گران‌تر

یکی از مهم‌ترین محورهای این اختلاف، تفاوت قیمت است. حسینی می‌گوید: دستکش‌های پزشکی تولید داخل کشور با استاندارهای لازم و تحت نظارت کامل تولید می‌شوند همچنین با وجود تحمل هزینه‌های انرژی، حمل‌ونقل، مالیات مواد اولیه و محدودیت‌های تولید، همچنان ارزان‌تر از نمونه خارجی عرضه می‌شود.در مقابل، برخی دستکش‌های وارداتی با وجود کیفیت نه‌چندان مطلوب، هفت برابر قیمت نمونه داخلی در بازار فروخته می‌شوند.موضوعی که از نگاه فعالان صنعت، احتمال ایجاد رانت در زنجیره واردات و توزیع را پررنگ می‌کند. حسینی همچنین با اشاره به نکته دیگری تاکید دارد: وزارت بهداشت برای دستکش تولید داخل قیمت مصوب تعیین کرده، اما به گفته او بسیاری از محصولات وارداتی فاقد قیمت ثبت‌شده شفاف در سامانه هستند و همین مسئله زمینه اختلاف قیمت در بازار را ایجاد کرده است.

تصمیمی

برای روزهای بحران

روایت سازمان غذا و دارو متفاوت است. محمد رشیدی، رئیس اداره نظارت و بازرسی اداره کل تجهیزات پزشکی، تأکید می‌کند: صدور مجوز واردات نتیجه شرایط ویژه دوران جنگ بوده است، نه تغییر سیاست حمایت از تولید داخل.او می‌گوید:  در آن مقطع یکی از تولیدکنندگان بزرگ داخلی به‌صورت رسمی اعلام کرده بود که امکان عرضه محصول با قیمت مصوب را ندارد. همزمان دانشگاه‌های علوم پزشکی و مراکز درمانی نیز گزارش‌هایی از کمبود دستکش، فروش با قیمت بالاتر از نرخ مصوب و حتی الزام به خرید نقدی از برخی تأمین‌کنندگان ارائه کردند.مجموع این گزارش‌ها باعث شد کمیته تدابیر ویژه تصمیم بگیرد مسیرهای جایگزین تأمین، از جمله واردات، را فعال کند تا زنجیره خدمات درمانی دچار اختلال نشود.رشیدی تأکید می‌کند: این تصمیم به معنای جایگزینی واردات با تولید داخل نیست و سازمان همچنان حمایت از تولید داخلی را سیاست اصلی خود می‌داند. نکته قابل توجه اینجاست که هر دو طرف بر یک اصل اتفاق نظر دارند: دسترسی پایدار مراکز درمانی به دستکش پزشکی باید حفظ شود. اختلاف اما بر سر شیوه تحقق این هدف است.تولیدکنندگان می‌گویند به جای واردات باید نظارت بر شبکه توزیع و مقابله با گران‌فروشی تقویت شود. آن‌ها معتقدند اگر واردکننده آزادی قیمت داشته باشد اما تولیدکننده مجبور به فروش با نرخ مصوب باشد، رقابت از بین می‌رود و کارخانه‌های داخلی در نهایت زیان خواهند دید.در مقابل، سازمان غذا و دارو معتقد است تجربه بحران نشان داد که وابسته بودن بازار به یک مسیر تأمین، ریسک بزرگی برای نظام سلامت است و در شرایط اضطراری باید از همه ظرفیت‌های قانونی استفاده کرد. پرونده دستکش‌های پزشکی بیش از آنکه صرفاً درباره یک کالای مصرفی باشد، به نحوه تنظیم رابطه میان تولید، واردات و نظارت بازمی‌گردد. اگر ظرفیت داخلی واقعاً پاسخگوی نیاز کشور است، انتظار می‌رود شاخص‌های تولید، مصرف و موجودی بازار به‌صورت شفاف منتشر شود تا ضرورت واردات قابل ارزیابی باشد. اگر واردات در شرایط اضطراری اجتناب‌ناپذیر است، تعیین قیمت شفاف برای محصولات وارداتی و نظارت بر شبکه توزیع، می‌تواند از شکل‌گیری رانت و تحمیل هزینه بیشتر به نظام درمان جلوگیری کند.در نهایت، برنده این جدال نباید تولیدکننده یا واردکننده باشد، بلکه بیمار و مراکز درمانی هستند که باید دستکش استاندارد را با قیمت منصفانه و بدون نگرانی از کمبود در اختیار داشته باشند.