توافق مکه، پیمان ابراهیم را منتفی می‌کند؟

«بایدها و نبایدهای یک توافق» عنوان یادداشت روزنامه اعتماد به قلم حسین مسعودنیا است که در آن آمده؛ مسوولان سه کشور عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان به میزبانی عربستان و در شهر مکه یک پیمان دفاعی مشترک امضا و اعلام کردند که از این‌ پس حمله به پایتخت هر یک از کشورها عضو توافق حمله به سه کشور تلقی شده و با واکنش اعضا مواجه خواهد شد. پس ‌از امضای توافق اعضا اعلام کردند که از پیوستن دیگر کشورهای اسلامی در منطقه ازجمله جمهوری اسلامی ایران به توافقنامه استقبال می‌کنند. اگرچه گزارش‌هایی مبنی ‌بر دعوت از ایران برای پیوستن به این پیمان منتشر شد، اما منابع رسمی هنوز به ‌صورت قطعی خبر را تایید نکرده‌اند. جمهوری اسلامی ایران در قبال انتشار خبر امضای توافق واکنش مثبت نشان داد و از امضای آن به صورت ضمنی استقبال کرد .اما در هر موضعی نسبت ‌به انعقاد این توافق و پیوستن یا کناره‌گیری از آن در صورت امکان باید نکات ذیل مورد توجه کارگزاران و مسوولان سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران قرار گیرد: ۱-امضای چنین توافقی برای ساختار امنیتی منطقه بیانگر این مهم است که منطقه خلیج‌فارس اگرچه به ‌لحاظ جغرافیایی ویژگی‌های یک منطقه را دارد، اما به دلایل مختلف تاکنون کشورهای حاضر در منطقه خود نتوانسته‌اند یک الگوی بومی برای امنیت منطقه براساس خوداتکایی تشکیل دهند و همیشه ساختار امنیتی منطقه از طریق بازیگران خارجی تعیین شده و توافق فعلی نیز از این قاعده مستثنی نیست.

۲- واقعیت این است که جنگ تحمیلی دوم و سوم امریکا و اسراییل علیه ایران همراه با پیامدهای آن به‌ویژه ناتوانی امریکا در دفاع از متحدین خود ساختار امنیتی کنونی منطقه مبنی ‌بر اتکا به امریکا و با حضور امریکا را زیر سوال برد و ضرورت جایگزینی ساختار جدید را الزامی کرده است. توافق مکه اگرچه می‌تواند در راستای این مهم باشد، اما نباید این نکته از نظر دور بماند که شکل‌گیری و سازماندهی چارچوب جدید به‌ معنای کناره‌گیری امریکا از ساختار امنیتی در منطقه نیست، بلکه می‌تواند در راستای بازتعریف سیاست جدید خاورمیانه‌ای امریکا مبنی ‌بر کمرنگ کردن حضور خود در منطقه و تامین اهداف خود در منطقه از طریق واگذاری مسوولیت به متحدین خود باشد، چراکه ترکیه و پاکستان هر دو متحد امریکا بوده‌ و هستند و اگر مصر نیز به این پیمان بپیوندد آنگاه بازتعریف هدف این پیمان‌نامه بر اساس رهیافت واگذاری مسوولیت کامل می‌شود.

۳-انعقاد توافق در زمانی صورت می‌گیرد که احیای توافق ابراهیم حداقل در شرایط کنونی امکان‌پذیر نیست و تنش‌هایی بین ترکیه و حتی پاکستان با اسراییل در منطقه نمایان شده، لذا از این جهت این توافق می‌تواند به نوعی تلاش‌های امریکا برای ایجاد ساختار امنیتی با محوریت اسراییل در منطقه را حداقل در کوتاه‌مدت به کما برد، اما نباید بسیار خوشبینانه با این موضوع برخورد کرد، چراکه اسراییل متحد استراتژیک امریکا در منطقه است و اعضای پیمان امریکا هم متحدین و دوستان امریکا در منطقه، پس نباید انتظار معجزه از توافق مکه داشت .تنها نکته مثبت آن حداقل ناکامی پیمان صلح ابراهیم در کوتاه‌مدت است.

۴- خلیج‌فارس حیاط خلوت ایران است و پیشنهاد ایران برای ساختار امنیتی این منطقه قبل و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی تشکیل یک ساختار امنیتی با حضور همه کشورهای منطقه و بدون حضور بازیگران خارجی بوده است. حال آنکه واقعیت این است که پیمان مکه پای بازیگران خارجی را به منطقه خلیج‌فارس باز می‌کند به ‌خصوص دو کشور ترکیه و پاکستان و حتی مصر در صورت پیوستن به آن‌که می‌تواند زنگ خطر برای ایران در خلیج‌فارس باشد. ترکیه اگرچه همسایه و دوست ایران است، اما واقعیت این است که ترکیه رقیب استراتژیک ایران در منطقه است. پاکستان کشوری همسایه، اما دارای توان هسته‌ای است و رقیب ایران در برخی حوزه‌ها در شرق آسیاست و بالاخره اینکه مصر نیز رقیب اصلی ایران برای رهبری خاورمیانه است. پس باید بسیار محتاطانه و با دقت به توافق و پیامدهای آن نگریست.۵- امضای توافق زمانی صورت‌گرفته است که رویارویی ایران و امریکا وارد مرحله جدیدی شده و امریکا صحبت از اعمال تحریم‌های ثانویه حداکثری علیه ایران و در مقابل ایران نیز تهدید کرده است که در صورت عملیاتی شدن تحریم‌های جدید امریکا علیه ایران نه‌تنها صدور انرژی از منطقه به‌ صورت کامل قطع خواهد شد، بلکه ایران در پاسخ تمام تاسیسات اقتصادی در منطقه را که امریکا و شرکت‌های امریکایی در آن سهیم هستند مورد حمله قرار خواهد داد. تهدیدی که در صورت عملیاتی شدن به ‌معنای حمله به زیرساخت‌های انرژی بسیاری از کشورهای منطقه ازجمله عربستان خواهد بود، چراکه بدون تردید مرکز ثقل منافع امریکا در منطقه تاسیسات آرامکو است .بنابراین این سوال مطرح می‌شود که در صورت وقوع چنین رخدادی واکنش اعضای پیمان مکه چه خواهد بود با توجه به اینکه پاکستان دارای توان هسته‌ای و ترکیه نیز عضو پیمان ناتو است، در چنین وضعیتی آیا پاکستان دیگر دوست و میانجی خواهد بود یا طرف مقابل ایران و متحد عربستان، واقعیتی که باید با آن با احتیاط برخورد کرد یا ترکیه همسایه و دوست خواهد بود یا حامی عربستان در مقابل تهدیدات ایران. جان کلام اینکه تامل در نکات بالا بیانگر این مهم است که نقطه قوت پیمان مکه تقابل با پیمان ابراهیم است، اما در ضمن دربردارنده چند هشدار برای جمهوری اسلامی ایران است؛ اولا، مخالف سیاست کلی ایران در منطقه مبنی ‌بر مخالفت با ورود بازیگران خارجی به ساختار امنیتی منطقه است. ثانیا، این‌ پیمان پای رقبای ایران را به منطقه باز می‌کند.ثالثا، در صورت رویارویی جدید ایران و امریکا و کشیده شدن جنگ بین دو کشور به حالت فراگیر در منطقه دیگر نمی‌توان به پاکستان و ترکیه اطمینان داشت، چراکه باید به حمایت از متحد خود یعنی عربستان بپردازند و رابعا، اینکه نباید امضای این توافق را به ‌معنای رویارویی با امریکا دانست، بلکه شاید در راستای دکترین جدید امریکا در منطقه مبنی‌ بر فاصله‌گیری از کانون بحران و واگذاری مسوولیت به متحدین خود و تمرکز سیاست‌های خود بر شرق آسیا باشد. به امید آنکه کارگزاران سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران با مدنظر قرار دادن این نکات در خصوص توافق مکه و پیوستن یا عدم پیوستن به آن در صورت دعوتنامه برای پیوستن به آن تامل کنند، البته به‌ نظر می‌رسد حضور در آن بهتر از عدم حضور است، چراکه حضور در آن حتی به ‌صورت عضو ناظر می‌تواند حداقل مانع از اتخاذ برخی تصمیمات علیه منافع ایران شود. اخبار مرتبط سخنگوی وزارت خارجه: دعوت نامه رسمی در مورد حضور در «توافق مکه» دریافت نکرده‌ایم/ پیشنهادهای مطرح‌… هاآرتص: «توافق مکه» لزوماً به یک جبهه نظامی علیه ایران تبدیل نخواهد شد/ این ائتلاف در صورت گسترش،…