کاهش رقابت در بازار خودرو

یک مرکز دانشگاهی معتبر در کشور میزان تمرکز بازار خودرو با استفاده از شاخص «هرفیندال-هیرشمن» یا HHI را اندازه‌گیری کرده است که این شاخص نشان می‌دهد سهم بازار تا چه اندازه در اختیار تعداد محدودی از شرکت‌ها قرار دارد؛ هرچه عدد آن بالاتر باشد، قدرت بازار در دست تعداد کمتری از تولیدکنندگان متمرکز شده و هرچه این عدد کاهش یابد، سهم بازار میان بازیگران بیشتری توزیع شده است.  بررسی روند این شاخص در بازار خودروهای سواری نشان می‌دهد که صنعت خودرو در سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ در یکی از متمرکزترین وضعیت‌های خود قرار داشته است. در این دو سال، بخش عمده تولید و بازار در اختیار تعداد محدودی از خودروسازان بود و نقش شرکت‌های خصوصی در مقایسه با سال‌های بعد محدودتر به نظر می‌رسید. 

اما از ابتدای دهه ۱۴۰۰، این روند به‌تدریج تغییر کرد. میزان تمرکز بازار از سال ۱۴۰۰ به بعد کاهش یافت و این مسیر در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ نیز ادامه پیدا کرد تا اینکه در سال ۱۴۰۳، بازار خودروهای سواری به کمترین سطح تمرکز خود در دوره مورد بررسی رسید. به بیان ساده‌تر، سهم بازار در این سال نسبت به گذشته میان تعداد بیشتری از شرکت‌ها توزیع شده بود. این تغییر را می‌توان تا حد زیادی با افزایش نقش خودروسازان خصوصی و مونتاژکاران توضیح داد. 

طی سال‌های اخیر، شرکت‌هایی خارج از دایره سنتی خودروسازان بزرگ توانستند حضور خود را در بازار گسترش دهند و با عرضه محصولات متنوع‌تر، بخشی از تقاضای بازار را به خود اختصاص دهند. افزایش تنوع خودروهای مونتاژی و رشد نسبی تولید بخش خصوصی، موجب شد وزن دو قطب سنتی صنعت خودرو در مقایسه با گذشته تا حدی تعدیل شود.  با این حال، تازه‌ترین داده‌ها از تغییر این مسیر خبر می‌دهد. میزان تمرکز بازار خودرو که در سال ۱۴۰۳ به رقم ۲۸۴۵ رسیده بود، در سال ۱۴۰۴ به ۳۹۵۳ افزایش یافت. این رشد قابل‌توجه نشان می‌دهد روند توزیع سهم بازار میان بازیگران مختلف متوقف شده و بازار بار دیگر به سمت تمرکز بیشتر حرکت کرده است.  …