دکترین «هر یک از طرفین»

هنگامی که عراق در سال ۱۹۹۰ به کویت حمله کرد، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس بر اصلی تأکید کردند که از آن زمان تاکنون کمتر کسی در آن تردید کرده است: متجاوز باید غرامت بپردازد. قطعنامه ۶۸۷ شورای امنیت، عراق را در قبال «هرگونه زیان، خسارت یا صدمه مستقیم» ناشی از تجاوز غیرقانونی‌اش مسئول شناخت. کمیسیون جبران خسارت سازمان ملل متحد نیز متعاقباً در مجموع ۵۲.۴ میلیارد دلار غرامت به حدود یک‌ونیم میلیون خواهان اختصاص داد.

نکته تعیین‌کننده در تصمیم شماره ۷ کمیسیون نهفته است. این تصمیم، هرگونه خسارت ناشی از «عملیات نظامی یا تهدید به اقدام نظامی از سوی هر یک از طرفین» را قابل جبران دانست. بر همین اساس، عراق هم بابت ویرانی‌های به‌بارآمده به دست نیروهای خود غرامت پرداخت کرد و هم بابت خسارات ناشی از بمباران کویت توسط نیروهای ائتلاف؛ زیرا عملیات نظامی مدافعان، پیامد مستقیم تجاوز عراق محسوب می‌شد. خود عربستان سعودی نیز برای جبران خسارات ناشی از عملیات ائتلاف که از خاک این کشور آغاز شده بود، در برابر کمیسیون به همین فرمول «هر یک از طرفین» استناد کرد.

اکنون کشورهای عربی موضعی کاملاً معکوس اتخاذ کرده‌اند. آن‌ها خواستار آن هستند که ایران، دولتی که در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ مورد حمله قرار گرفت، بابت پاسخ دفاعی خود غرامت بپردازد، در حالی که آغازگران جنگ از پرداخت هرگونه غرامت معاف بمانند. چرا در سال ۱۹۹۱، متجاوز مسئول خسارات ناشی از بمب‌های مدافعان شناخته شد، اما در سال ۲۰۲۶ از مدافع انتظار می‌رود هزینه عملیات دفاعی خود را بپردازد؟ چرا در آن زمان، فرمول «هر یک از طرفین» به مسئولیت متجاوز انجامید، … …