«نیروهای هوایی و فضایی»، بهعنوان یک مجله تخصصی آمریکایی در حوزه نظامی، بهتازگی در گزارشی به تلاش مقامهای نظامی این کشور برای تحول در ساختار تسلیحات دفاع هوایی ایالاتمتحده پرداخته است؛ موضوعی که اهمیت آن را باید در درسهای جنگ علیه ایران جستوجو کرد.
در واقع تجربه حملات پهپادی ایران در جنگ اخیر، نشان داد اتکای صرف به رهگیرهای گرانقیمت و معماریهای سنتی پدافند هوایی، در برابر حملات پرتعداد و ترکیبی، میتواند به یک معادله فرسایشی و پرهزینه تبدیل شود؛ مسئلهای که اکنون حتی در محافل دفاعی آمریکا نیز بهعنوان یکی از درسهای اصلی جنگ مورد توجه قرار گرفته است.
در چنین شرایطی، بازگشت پررنگ پنتاگون به سمت «تسلیحات انرژی هدایتشده»، از لیزرهای پرانرژی تا مایکروویوهای پرقدرت، بیش از آنکه صرفاً یک جهش فناورانه باشد، نشانه اعتراف به یک خلأ راهبردی است؛ آمریکا برای مقابله با پهپادهای کمهزینه و پرتعداد، به ابزارهایی نیاز دارد که هم ظرفیت درگیری عمیق داشته باشند و هم هزینه هر شلیک را کاهش دهند. قراردادهای تازه پنتاگون برای توسعه سامانههای لیزری ضدپهپاد نیز نشان میدهد واشنگتن تلاش دارد این فناوریها را از آزمایشگاه به میدان نبرد منتقل کند.
درخواست جدید پنتاگون از صنایع دفاعی مقامهای ارشد وزارت جنگ آمریکا اخیرا از صنایع دفاعی خواستهاند توسعه نسل جدیدی از «سلاحهای انرژی هدایتشده» را سرعت بخشند. سامانههایی که بتوان آنها را روی هواپیماها و سکوهای ارتفاعبالا نصب کرد و برای مأموریتهایی مانند مقابله با پهپادها، عملیات ویژه، مأموریتهای اعزامی و مختلکردن سامانههای فرماندهی و کنترل دشمن به کار گرفت. «سلاحهای انرژی هدایتشده» به زبان ساده، به تسلیحاتی گفته میشود که بهجای شلیک یک گلوله یا موشک، انرژی را بهصورت مستقیم به سمت هدف میفرستند تا آن را از کار بیندازند یا نابود کنند. مقامهای آمریکایی تأکید کردهاند فناوریهای انرژی هدایتشده باید از مرحله آزمایشگاهی عبور کنند و وارد میدان نبرد شوند. این درحالی است که فناوری موجود هنوز ازنظر ابعاد، وزن و میزان مصرف انرژی برای استفاده گسترده عملیاتی مناسب نیست. محور اصلی درخواست از صنایع دفاعی سه کلمه است: کوچکتر سبکتر کارآمدتر
چرا آمریکا به انرژی هدایتشده علاقهمند شد؟ پنتاگون لیزرهای پرانرژی و مایکروویوهای پرقدرت را جایگزینی جذاب برای برخی مهمات متعارف و گرانقیمت میداند. مهمترین مزیت این سامانهها، برخورداری از «ظرفیت شلیک بسیار بالا» است. این نوع تسلیحات برخلاف موشکها و مهمات متعارف، برای هر درگیری الزاماً به یک مهمات مستقل نیاز ندارند. این مساله میتواند هزینه مقابله با تهدیدهای پرتعداد، بهویژه پهپادهای ارزانقیمت، را کاهش دهد. مزیت دیگر، امکان استفاده از این تسلیحات در مناطق نزدیک به جمعیت است. از آنجا که انرژی هدایتشده مانند سلاحهای انفجاری متعارف، اثرات انفجاری گسترده ندارد، میتواند در برخی سناریوها خطر «خسارتهای جانبی» و «تلفات غیرنظامی» را کاهش دهد. این ویژگیها بهویژه در شرایطی اهمیت دارد که ارتش آمریکا با تهدید «حملات پهپادی گسترده و کمهزینه» مواجه است.
تمرکز ویژه بر مقابله با پهپادها یکی از مهمترین اهداف پنتاگون از توسعه این فناوری، ایجاد راهکارهای مؤثرتر برای «مقابله با پهپادها» است. نیروی هوایی آمریکا بهصورت ویژه به استفاده از انرژی هدایتشده برای دفاع از پایگاههای هوایی خود علاقهمند شدهاست. نگرانی اصلی این است که حریف بتواند با استفاده از تعداد زیادی پهپاد ارزانقیمت، سامانههای دفاعی را تحت فشار قرار دهد و هزینه دفاع را برای آمریکا بهشدت افزایش دهد. استفاده از لیزر یا مایکروویو پرقدرت، میتواند امکان مقابله با چند پهپاد را بدون مصرف سریع ذخایر موشکی فراهم کند. پنتاگون همچنین به دنبال آن است که این فناوریها تنها در زمین مستقر نباشند، بلکه روی هواپیماها و سکوهای ارتفاعبالا نیز نصب شوند تا دامنه پوشش و انعطافپذیری آنها افزایش یابد.
از آزمایشگاه تا میدان نبرد آزمایشگاه تحقیقات نیروی هوایی آمریکا سالهاست روی فناوری مایکروویو پرقدرت کار میکند. یکی از مهمترین پروژهها، سامانه THOR بود که آخرین آزمایش عمومی شناختهشده آن در سال ۲۰۲۳ انجام شد. این سامانه که ابعادی در حد یک تریلر داشت، در آزمایش خود توانست یک دسته پهپادی را با موفقیت از کار بیندازد. نیروی هوایی پس از آن از توسعه سامانهای جدید با نام Mjolnir خبر داد که قرار بود جانشین THOR شود. با این حال، از آن زمان آزمایش عمومی جدیدی درباره این پروژه اعلام نشدهاست. این وضعیت نشان میدهد فاصله قابلتوجهی میان توسعه فناوری در آزمایشگاه و استقرار گسترده آن در میدان نبرد وجود دارد.
رمزگشایی از ماجرای اختصاص بودجه درخواست بودجه نیروی هوایی آمریکا برای سال مالی ۲۰۲۷ شامل ۹۱.۸ میلیون دلار برای تحقیقات، توسعه، آزمایش و ارزیابی فناوریهای انرژی هدایتشده است. این نیرو همچنین پیشبینی کرده در فاصله سالهای مالی ۲۰۲۸ تا ۲۰۳۱، حدود ۴۰۶.۶ میلیون دلار دیگر برای ادامه تحقیقات اختصاص دهد. نکته مهم این است که در بخش خرید تجهیزات بودجه سال ۲۰۲۷، رقم مشخصی برای خرید سامانههای انرژی هدایتشده درنظر گرفته نشدهاست. اگرچه پنتاگون روی این فناوری سرمایهگذاری تحقیقاتی میکند، هنوز نمیتوان از استقرار گسترده و خرید انبوه این سامانهها سخن گفت.
پیام ویژه شکست پروژه لیزر هوابرد یکی از برنامههای مهم نیروی هوایی، «لیزر پرانرژی هوابرد (AHEL)» بود که قرار بود روی هواپیمای مسلح AC-۱۳۰J نیروهای عملیات ویژه نصب شود. این پروژه در سال ۲۰۲۴ لغو شد؛ زیرا نتوانست در زمان تعیینشده به مرحله یکپارچهسازی و آزمایش پروازی برسد. لغو این پروژه نشان داد نصب سلاحهای انرژی هدایتشده روی هواپیما با چالشهای فنی قابلتوجهی روبهرو است؛ از جمله وزن، توان موردنیاز، فضای نصب، خنکسازی و هماهنگی با سامانههای هواپیما.
حرکت به سمت دفاع چندلایه و یکپارچه پنتاگون درنهایت بهدنبال ایجاد یک سامانه دفاعی است که حسگرهای مختلف را در یک تصویر واحد از میدان نبرد ادغام کند. هدف این است که سامانه بتواند چند تهدید را به صورت همزمان شناسایی و ردیابی و سپس مناسبترین روش مقابله را انتخاب کند. در این مدل، انرژی هدایتشده قرار نیست جایگزین کامل موشکها، جنگ الکترونیک یا سایر ابزارهای دفاعی شود، بلکه باید در کنار سایر سلاحها عمل کند.
کد خبر 1060701
