کهگیلویهوبویراحمد با کوهستانهای زاگرس، رودخانههای پرآب، جنگلهای بلوط، مراتع گسترده، باغهای مستعد، منابع نفت و گاز، نیروی انسانی جوان و میراث فرهنگی ارزشمند از ظرفیتهایی برخوردار است که هنوز بخش مهمی از آنها به سرمایه اقتصادی و اجتماعی تبدیل نشدهاند. آنچه میتواند کارنامه هفته دولت در این استان را معنا کند، میزان اثرگذاری این طرحها بر زندگی مردم است. ایجاد اشتغال پایدار، تأمین آب کشاورزی، حمایت از تولید، تکمیل زیرساختها، رفع مشکلات معیشتی و ارتقای کیفیت خدمات عمومی، مهمترین شاخصهایی است که باید دستاوردهای دولت بر اساس آنها سنجیده شود. بر این اساس، موفقیت پروژههای هفته دولت زمانی محقق میشود که اعتبار و ظرفیتهای بومی استان به فرصتهای ماندگار برای توسعه و بهبود زندگی مردم تبدیل شود.
کارنامهای با پرسشهای جدی
بر اساس آمار اعلامشده از سوی مدیریت اجرایی استان، در هفته دولت امسال ۹۸پروژه عمرانی با اعتباری حدود ۴ هزارو۵۲۸میلیاردتومان به بهرهبرداری میرسد و عملیات اجرایی ۳۷۱پروژه دیگر با اعتباری بالغ بر ۵ هزارو۱۵۶میلیاردتومان آغاز خواهد شد. همچنین ۲۰ پروژه اقتصادی با سرمایهگذاری ۲ هزارو۶۰۰میلیاردتومان در مدار بهرهبرداری قرار میگیرد و برای ۵۲۲نفر فرصت شغلی ایجاد میکند.
استاندار کهگیلویهوبویراحمد درباره این مجموعه طرحها گفته است: «مجموع پروژههای عمرانی و اقتصادی هفته دولت به ۴۸۹طرح میرسد و ارزش اعتبارات و سرمایهگذاری آنها از ۱۲هزارمیلیاردتومان عبور میکند.»
یدالله رحمانی تأکید کرده، این پروژهها حوزههای گوناگون زیرساخت، تولید، اشتغال و خدمات عمومی را پوشش میدهند. این ارقام، در استانی با پراکندگی روستاها، دشواریهای جغرافیایی و فاصله قابل توجه برخی مناطق از مراکز خدماتی، اهمیت دارد. اما پرسش اصلی این است که چه میزان از این اعتبارات به طرحهای مولد اختصاص یافته و چه میزان صرف پروژههایی میشود که پس از افتتاح، هزینه نگهداری و بهرهبرداری سنگینی بر دستگاههای اجرایی تحمیل میکنند؟
توسعه واقعی زمانی شکل میگیرد که جاده به بازار، آب به تولید، برق به صنعت، گردشگری به درآمد و آموزش مهارتی به اشتغال پیوند بخورد. اگر یک راه روستایی تنها برای عبور خودرو ساخته شود، بخشی از کار انجام شده، اما زمانی اثرگذاری آن کامل میشود که کشاورز بتواند محصول خود را با هزینه کمتر به بازار برساند، دانشآموز به مدرسه دسترسی آسانتری داشته باشد و بیمار در زمان مناسب به مرکز درمانی برسد. در شهرستان بویراحمد، ۸۱پروژه عمرانی و اقتصادی برای افتتاح یا کلنگزنی پیشبینی شده است. فرماندار بویراحمد، با اشاره به جزئیات این طرحها میگوید: «از مجموع پروژههای شهرستان، ۷۶طرح در بخش عمرانی و پنج طرح در حوزه اقتصادی قرار دارند و اعتباری حدود ۲۲۱میلیاردتومان برای آنها در نظر گرفته شده است.»
به گفته عباس بهشتیروی، بخش مهمی از این طرحها به راه، آب، کشاورزی و راهداری مربوط است و اجرای آنها میتواند ۸۷فرصت شغلی ایجاد کند. همچنین توسعه گلخانهها، تقویت دامداریهای کوچک خانوادگی و تبدیل جاذبههای گردشگری و میراث فرهنگی به فعالیت اقتصادی را از اولویتهای شهرستان است. این اولویتگذاری از آن جهت اهمیت دارد که اقتصاد بویراحمد نمیتواند تنها بر استخدام دولتی یا پروژههای ساختمانی تکیه کند. گلخانه، زنجیره بستهبندی محصولات، صنایع تبدیلی، گردشگری روستایی و دامداری دانشبنیان، فعالیتهایی هستند که در صورت برخورداری از بازار، آموزش و تسهیلات، میتوانند اشتغال پایدار ایجاد کنند.
کلنگزنی یا آغاز یک تعهد؟
در شهرستان بهمئی، ۹ طرح عمرانی و اقتصادی برای افتتاح، کلنگزنی یا آغاز مجدد پیشبینی شده است. لطفالله ایرمی، فرماندار بهمئی، درباره این طرحها میگوید: «آسفالت راه شهید عباسیه، روکش جاده سیاهشیر، حذف نقاط حادثهخیز سرلیکک، آسفالت گچبلند، گازرسانی به ممبی و احیای مجتمع گلخانهای الغدیر، در فهرست طرحهای هفته دولت قرار دارند.»
آغاز دوباره مجتمع نیمهراکد گلخانه الغدیر، نشانهای از ضرورت توجه به سرنوشت طرحهای نیمهتمام است. سرمایهگذاری اولیه، بدون مدیریت بهرهبرداری، بازار فروش و تأمین سرمایه در گردش، نمیتواند به تولید پایدار منجر شود. بسیاری از طرحها در استان نه به دلیل نبود ظرفیت، بلکه به علت ضعف در مدیریت پس از اجرا یا ناهماهنگی دستگاهها از مسیر اصلی خارج شدهاند. در چرام نیز ۷۵پروژه افتتاح میشود و عملیات اجرایی ۱۲طرح دیگر آغاز خواهد شد. سیدعلی وفاییمقدم، فرماندار چرام، اعتبار مجموع این طرحها را بیش از ۷۰۰میلیارد تومان اعلام کرده و میگوید: «پروژههای هفته دولت در حوزههایی مانند راهداری، عمران شهری و روستایی، بهداشت و درمان، بنیاد شهید و نوسازی مدارس توزیع شدهاند.»
تکمیل راههای روستایی، از جمله مسیر طسوج، و ادامه ساخت بیمارستان ۳۲تختخوابی چرام، از طرحهای مهم این شهرستان عنوان شده است. وفاییمقدم درباره نقش این پروژهها میگوید: «راه روستایی فقط یک مسیر ارتباطی نیست؛ این پروژهها دسترسی مردم به مدرسه، درمان، بازار و خدمات اداری را آسان میکنند و میتوانند روند توسعه مناطق دورتر را سرعت ببخشند.»
با این همه، تجربه عمومی در بسیاری از نقاط استان نشان میدهد، فاصله میان آغاز پروژه و بهرهبرداری، گاه بیش از حد طولانی است. کلنگزنی اگر با برنامه زمانبندی، تأمین مالی مرحلهای، شاخص پیشرفت و گزارش عمومی همراه نباشد، بهجای آنکه نشانه آغاز یک خدمت باشد، به نماد تعویق تبدیل میشود. از همین رو، برای ۳۷۱پروژهای که عملیات اجرایی آنها در هفته دولت آغاز میشود، لازم است دستگاههای مسئول از هماکنون جدول زمانبندی ارائه کنند. تاریخ شروع، مدت اجرای قرارداد، اعتبار مورد نیاز، میزان پیشرفت فصلی، پیمانکار، ناظر و تاریخ بهرهبرداری باید برای مردم قابل دسترسی باشد. چنین اقدامی، هم اعتماد عمومی را افزایش میدهد و هم امکان نظارت رسانهها، شوراها و نهادهای محلی را فراهم میکند. طرحهای نیمهتمام نیز نیازمند طبقهبندی هستند. برخی باید با تزریق اعتبار تکمیل شوند، برخی به سرمایهگذار جدید نیاز دارند، گروهی باید تغییر کاربری یا بازطراحی شوند و تعدادی نیز ممکن است به دلیل نبود توجیه اقتصادی، بهتر باشد متوقف یا ادغام شوند. ادامه دادن همه پروژهها به یک شکل، الزاماً نشانه مدیریت موفق نیست؛ اولویتبندی شفاف، نشانه تصمیمگیری مسئولانه است. کهگیلویهوبویراحمد را نمیتوان تنها با شاخص محرومیت تعریف کرد. این استان، همزمان با کمبود زیرساخت، از منابع طبیعی، کشاورزی، انرژی، گردشگری و سرمایه انسانی برخوردار است. مسئله اصلی، نبود ظرفیت نیست؛ ضعف در پیوند دادن ظرفیتها، کندی اجرای طرحها و غلبه نگاه پروژهمحور بر نگاه توسعهمحور است.
موانع توسعه دنا
در دنا، ۵۷پروژه عمرانی و اقتصادی همزمان با هفته دولت افتتاح یا کلنگزنی میشود و برای اجرای آنها ۳۵۰میلیاردتومان اعتبار اختصاص یافته است. عباس رسولی، فرماندار دنا، مجتمع گردشگری و اقامتی کارگران سیسخت را یکی از طرحهای مهم شهرستان معرفی کرده و معتقد است که این پروژه بیش از یکدهه متوقف مانده بود، اما اکنون تعیین تکلیف شده و در مسیر بهرهبرداری قرار گرفته است. ساماندهی ورودی شهر پاتاوه، آسفالت معابر شهری و احداث دکلهای ارتباطی، دیگر طرحهایی است که از سوی فرمانداری دنا اعلام شده است. با این حال، اهمیت دنا تنها به پروژههای عمرانی هفته دولت محدود نمیشود. این شهرستان سالانه حدود ۷۰هزارتن محصول باغی از سطحی نزدیک به ۶ هزارو۵۰۰ هکتار تولید میکند و بزرگترین طرح دامپروری استان با ظرفیت ۲ هزار رأس نیز در این منطقه فعال است. این ظرفیتها، در صورت تکمیل زنجیره تولید، میتوانند سیمای اقتصادی شهرستان را تغییر دهند. تولید محصول، بدون صنایع بستهبندی، سردخانه، حملونقل مناسب و دسترسی به بازارهای مصرف، ارزش افزوده محدودی ایجاد میکند.
رسولی با اشاره به نیازهای انباشته شهرستان توضیح میدهد: «با وجود اجرای طرحهای متعدد، دنا برای تکمیل زیرساختها و رفع عقبماندگیهای موجود همچنان به اعتباری بیش از ۲۰هزارمیلیاردتومان نیاز دارد.» او محدودیتهای مربوط به حریم رودخانههای بشار و خرسان، محور یاسوج ـ اصفهان، خطوط انتقال گاز، محدودههای محیطزیست و پارک ملی دنا را از موانع اجرای برخی طرحهای اقتصادی و سرمایهگذاری دانسته است. واقعیت توسعه در کهگیلویهوبویراحمد این است که نباید تمام مشکل را در کمبود اعتبارات جستوجو کرد بلکه تعدد دستگاههای تصمیمگیر، طولانی شدن فرایند صدور مجوز، تعارض میان طرحهای عمرانی و الزامات محیط زیستی و نبود نقشه راه مشترک، سرمایهگذاری را فرسایشی میکند. در گچساران، ۴۹پروژه عمرانی و اقتصادی در برنامه هفته دولت قرار گرفته است. ایوب مقیمی، فرماندار گچساران، میگوید در این شهرستان ۱۲طرح عمرانی و اقتصادی با اعتباری بیش از ۳ هزارو۳۴۰ میلیاردتومان وارد مرحله عملیات اجرایی میشود و ارزش مجموع طرحهای افتتاحی و کلنگزنی سالجاری به حدود ۳ هزارو۹۲۸میلیاردتومان رسیده است.
گچساران به دلیل برخورداری از منابع نفت و گاز از شناختهشدهترین مناطق اقتصادی استان است، اما چالش اساسی آن، تبدیل ثروت زیرزمینی به توسعه متوازن و اشتغال محلی است. فرماندار گچساران بر ضرورت استفاده از نیروهای بومی در پروژهها تأکید کرده و از جوانان جویای کار میخواهد با ثبتنام در سامانههای کاریابی، امکان معرفی خود به پیمانکاران و سرمایهگذاران را فراهم کنند. او توضیح میدهد: «آموزشهای مهارتی باید متناسب با نیاز پروژههای جدید طراحی شود زیرا اشتغال پایدار زمانی شکل میگیرد که نیروی کار محلی مهارت مورد نیاز کارفرما را در اختیار داشته باشد.»
