میراثی به رنگ ارادت

به گزارش خبرگزاری ایمنا، غروب که نزدیک می‌شود، دیگ‌ها بر آتش می‌نشینند و گندم جوانه‌زده، آرام‌آرام به سمنو تبدیل می‌شود. دست‌ها برای هم‌زدن دیگ به حرکت درمی‌آیند، صدای صلوات و مدیحه‌سرایی در فضا می‌پیچد و حاضران با نیتی مشترک، ساعت‌ها در کنار یکدیگر می‌مانند. در پایان، سمنو میان مردم تقسیم می‌شود تا سهمی از نذر و ارادت، راهی خانه‌ها شود.

این تصویر در برخی مناطق ایران، بخشی از روزهای سوگواری حضرت فاطمه زهرا(س) است؛ آیینی که در آن، عزاداری تنها به مجلس روضه و نوحه محدود نمی‌شود، بلکه در پخت نذری، مشارکت جمعی و تکرار سنت‌هایی ریشه‌دار نیز جریان پیدا می‌کند. سمنوپزان، در کنار دیگر رسم‌های فاطمیه، نشان می‌دهد که چگونه یک باور مذهبی می‌تواند در گذر زمان با فرهنگ بومی و زندگی روزمره مردم پیوند بخورد و به میراثی زنده تبدیل شود.

میراثی که در این آیین‌ها جریان دارد، تنها به یک خوراکی، یک مراسم یا یک مناسبت محدود نیست؛ مجموعه‌ای از دانش‌ها، مهارت‌ها، باورها و روابط انسانی است که در دل مشارکت مردم شکل می‌گیرد و از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود.

سمنوپزان؛ آیینی که با نذر و همدلی ادامه پیدا می‌کند

ندا نصیری، کارشناس میراث فرهنگی و پژوهشگر آیین‌های ناملموس ایرانی با بیان اینکه سمنوپزان از شناخته‌شده‌ترین آیین‌های مرتبط با ایام فاطمیه است که در برخی مناطق کشور با نیت حضرت زهرا(س) برگزار می‌شود، به خبرنگار ایمنا می‌گوید: شهرستان محلات در استان مرکزی از جمله مناطقی است که این سنت در آن جایگاهی ویژه دارد. مردم این شهرستان در سالروز شهادت حضرت زهرا(س)، سمنو را به نیت آن حضرت و پنج تن آل عبا می‌پزند و میان مردم توزیع می‌کنند. این مراسم با مدیحه‌سرایی، مناجات و درخواست حاجت همراه است و پس از پایان پخت، سمنو به خانه‌های مردم راه پیدا می‌کند.

وی می‌افزاید: در ظاهر، سمنوپزان فرایندی برای تهیه یک خوراکی نذری است، اما آنچه به این رسم معنا می‌دهد، مجموعه رفتارهایی است که پیرامون آن شکل می‌گیرد. آماده‌سازی مواد اولیه، مراقبت از دیگ، هم‌زدن طولانی‌مدت سمنو، حضور مداحان و مشارکت حاضران، همگی بخشی از تجربه جمعی این آیین هستند. …