عنوان علمی و آماری این جنس از مشاغل در دادههای مرکز آمار «اشتغال ناقص» نام گرفته است. براساس تعریف مرکز آمار افراد دارای اشتغال ناقص شامل تمام شاغلانی است که در هفته مرجع در سرکار یا غایب موقت از محل کار بوده و به دلایل اقتصادی نظیر رکود کاری، پیدا نکردن کار با ساعت با ساعت کار بیشتر، قرار داشتن در فصل غیرکاری و ... کمتر از 44 ساعت کار کرده، خواهان و آماده برای انجام کار اضافی در هفته مرجع بودهاند.
در گزارش پیشرو هدف بررسی روند اشتغال ناقص براساس آخرین داده بازار کار منتشر شده توسط مرکز آمار کشور در بهار 1405 است. روندی که از بهار سال 1397 مورد بررسی قرار گرفته است.
کاهش اشتغال بعد از 5 سال
برای ارزیابی روند اشتغال ناقص در ایران ابتدا باید به اعداد و ارقام کل اشتغال نگاهی بیندازیم. براساس آمارها روند تعداد کل شاغلان که در بهار 98 نسبت به بهار 97 افزایش داشته، با وقوع کرونا در بهار 99 کاهش شدیدی یافت. بهطوری که در فاصله بهار سال 98 تا بهار 99 یک میلیون و 500 هزار نفر از اشتغال کشور کاسته شده است. با اینحال با فروکش کردن کرونا روند بازار کار بهبود یافت و در بهار هر سال به تعداد کل شاغلان افزوده شد. این روند تا آنجایی ادامه پیدا کرد که در بهار 1403 بالاخره اشتغال کل کشور به رقم قبل از کرونا بازگشت. در بهار سال 1398 تعداد کل شاغلان برابر با 24 میلیون و 460 هزار نفر بود و در بهار سال 1403 این عدد به 24 میلیون و 750 هزار نفر رسید. روند افزایشی اشتغال کشور در بهار 1404 نیز ادامه یافت و برابر با 25 میلیون و 120 هزار نفر برآورد شد.
با اینوجود به دلیل افزایش تنشهای منطقهای و وقوع دو جنگ 12روزه و 40روزه که منجر به وارد آمدن خسارات گسترده و قابلتوجهی به کشور شد، نااطمینانی به طرز بیسابقهای فزونی گرفت و فضای بازار کار نیست با آثار منفی این اتفاقات مواجه شد. بهطوری که براساس گزارشهای مختلف موجی از تعدیلها در بخش خصوصی اقتصاد کشور به وقوع پیوست. موضوعی که البته در دادهها نیز نمایان است؛ اشتغال کل کشور در بهار سال جاری نسبت به فصل مشابه در سال گذشته به میزان 450 هزار نفر کاهش یافت و به عدد 24 میلیون و 670 هزار رسید.
افزایش اشتغال ناقص در بهار 1405
حال به سراغ سوژه اصلی گزارش میرویم که اشتغال ناقص است. اشتغال ناقص بعد از رفع نسبی بحران کرونا از بهار 1400 روندی نزولی به خود گرفت و این موضوع تا بهار سال گذشته ادامه پیدا کرد. به بیان دقیقتر تعداد شاغلان به اصطلاح پارهوقت یا همان ناقص که در بهار کرونایی 1400 معادل 2 میلیون و 310 هزار نفر بود، در بهار سال قبل به رقم یک میلیون و 660 هزار نفر پایینتر آمد که حتی از اشتغال ناقص در بهار سال 99 نیز کمتر بود. سهم اشتغال ناقص از کل اشتغال نیز در فاصله بهار 1400 تا بهار 1404 از 9.8 درصد به 6.6 درصد رسید. در مجموع بازار کار کشور از لحاظ کل اشتغال که متغیری مثبت تلقی میشود و اشتغال ناقص که متغیری نامطلوب است پس از کرونا تا بهار قبلی درحال بهبود بوده است.
با اینحال اتفاقات و حوادثی که در یک سال اخیر در اقتصاد ایران رخ داد روند بازیابی بازار کار کشور را متوقف کرد. همانطور که اشاره شد، تعداد شاغلان در بهار امسال پایینتر آمده است. از طرف دیگر مشاهده آمار و ارقام به اشتغال ناقص حاکی از آن است که بخشی از شاغلان نیز به اشتغال ناقص روی آوردهاند که این رقم در بهار سال جاری به 2 میلیون و 100 هزار رسیده که نسبت به بهار قبلی تقریبا 350 هزار نفر افزایش داشته است. سهم اشتغال ناقص نیز در این بازه زمانی از 6.6 درصد به 8.5 درصد رسیده است.
به این ترتیب نه تنها از میزان اشتغال در نتیجه تنشها و جنگ کاسته شده، بلکه حتی از میان اشتغال فعلی نیز بیش از 2 میلیون از شغل مناسبی برخوردار نبوده و متقاضی افزایش ساعت کاری و طبعا دستمزد خود هستند. امری که بیانگر آثار سو و منفی جنگ بر معیشت خانوارهای ایرانی است.
