راه اصلی از نفس افتاد؛ تجارت زمین‌گیر شد

‌هفت صبح| کالا که قرار نیست خودش را به ایران برساند. باید برایش جاده پیدا شود، کشتی پیدا شود، کامیون پیدا شود، پولش جابه‌جا شود، ارز تخصیص بگیرد، ثبت سفارش تمدید شود و اسنادش از هزارتوی چند دستگاه اداری عبور کند. حالا اگر مسیر اصلی هم از کار بیفتد، همه این دردسرها روی هم جمع می‌شوند.

 

سال‌ها بخش بزرگی از تجارت خارجی ایران از بندر شهید رجایی در بندرعباس عبور می‌کرد. این تمرکز در روزهای عادی یک مزیت بود؛ شبکه حمل‌ونقل، انبار، گمرک، ترخیص‌کار، بانک و واسطه‌های تجاری حول همین مسیر شکل گرفته بود. اختلال در مسیرهای جنوبی اما نشان داد این تمرکز تا چه اندازه می‌تواند شکننده باشد.

حالا ترکیه، پاکستان، چابهار و مسیرهای شمالی به گزینه‌های جایگزین تبدیل شده‌اند. مسئله اینجاست که «مسیر جایگزین» روی نقشه خیلی ساده‌تر از چیزی است که در بازار اتفاق می‌افتد.

 

محمدرضا خدارحم، کارشناس بازرگانی خارجی، در گفت‌وگو با «هفت صبح» می‌گوید گرفتاری تجارت خارجی از بندر شروع می‌شود، اما همان‌جا تمام نمی‌شود. وقتی مسیر کالا عوض می‌شود، مسیر پول هم باید تغییر کند؛ بانک، ارز، ثبت سفارش، اسناد و گمرک نیز باید خودشان را با این تغییر هماهنگ کنند. اگر یکی از این حلقه‌ها جا بماند، کل زنجیره معطل می‌شود.

  یک مسیر بسته شد؛ چهار مسیر هم آماده نبودند

اولین واکنش به اختلال در مسیرهای جنوبی، پیدا کردن راه‌های دیگر بود. روی نقشه ایران انتخاب‌های زیادی دارد؛ مرز ترکیه در غرب، پاکستان در شرق، چابهار در جنوب شرق و مسیرهای شمالی.اما تجارت با نقشه جلو نمی‌رود. هر مسیر باید ظرفیت حمل، گمرک، انبار، جاده و راه‌آهن، خدمات مالی و شبکه‌ای از شرکت‌های تجاری داشته باشد.

 

به گفته خدارحم، مشکل همین‌جاست. مسیری که قرار است جایگزین شود، باید بتواند بار را با سرعت و هزینه‌ای قابل قبول تحویل دهد. اگر یک مسیر تازه با چند برابر زمان و هزینه کار کند، اسمش جایگزین هست، اما در عمل بخشی از مشکل را از یک نقطه به نقطه دیگری منتقل کرده است.

  در مسیر ترکیه، یک ماه تبدیل به سه ماه می‌شود …